TH-AI Passport โครงการแจก AI ระดับ Pro ให้คนไทย 5 ล้านสิทธิ์ กำลังถูกจับตาหนักขึ้น หลังข้อสงสัยเรื่องงบกว่า 1,621 ล้านบาท TOR ความคุ้มค่า และความโปร่งใสไม่ทันคลี่คลาย นายภาวุธ พงษ์วิทยภานุ สส.บัญชีรายชื่อ พรรคประชาชน หนึ่งในผู้ตั้งคำถามต่อโครงการ กลับถูกโยงกับเส้นเงินคดี Forex แม้นายภาวุธยืนยันว่าเงินดังกล่าวเกี่ยวข้องกับธุรกิจเทรดทองในอดีต ไม่เกี่ยวกับขบวนการหลอกลงทุน สแกมเมอร์ หรือพนันออนไลน์ และพร้อมเข้าสู่กระบวนการตรวจสอบ แต่ช่วงเวลาที่เรื่องนี้ถูกหยิบยกขึ้นมา ทำให้หลายฝ่ายตั้งคำถามว่า นี่คือกระบวนการตรวจสอบตามปกติ หรือแรงกดดันฝ่ายค้านที่กำลังไล่บี้โครงการ TH-AI Passport อย่างหนัก
ยิ่งกว่านั้น จู่ๆ รายการเจาะลึกทั่วไทย Inside Thailand ก็ถูกสั่งยุติออกอากาศ หลังเกาะติดโครงการต่อเนื่อง แต่ดันไปสะดุดตากับผู้เข้าร่วมงาน TH-AI Passport Forum ระดมรับฟังและแลกเปลี่ยนความคิดเห็นโครงการ จึงตั้งข้อสังเกตว่า ดูคล้ายการจัดมวลชนหรือเวทีหาเสียง มากกว่าเวทีรับฟังความเห็นจากผู้เชี่ยวชาญและประชาชนที่สนใจ AI จริงๆ
และเมื่อวันที่ 16 มิ.ย.69 กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (ดีอี) โดยคณะกรรมการตรวจรับ ซึ่งเป็นฟากฝั่งสำนักงานคณะกรรมการดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สดช.) ก็ได้เปิดโต๊ะเจรจากับคู่สัญญาอีกครั้ง ก่อนมีข้อยุติให้ปรับเพิ่มเงื่อนไขแนบท้ายสัญญา ปรับเป็นระบบใช้เท่าไรจ่ายเท่านั้น (Pay per use) ขณะที่บริการใดไม่เข้าข่ายระดับ Pro จะไม่ถูกนำมาคิดค่าใช้จ่าย เพื่อปิดความเสี่ยงที่รัฐอาจต้องจ่ายเต็มวงเงิน ทั้งที่การใช้งานจริงอาจไม่เป็นไปตามเป้า
ขณะเดียวกัน ยังวางกลไกบริหารสิทธิ์ใหม่ หากจำนวนผู้ต้องการใช้เกินกรอบที่กำหนด 5 ล้านสิทธิ์ จะเข้าสู่ระบบ Waiting list ส่วนผู้ได้รับสิทธิ์ใช้ฟรีแต่ไม่ทำตามเงื่อนไข อาทิ ไม่เข้าอบรม หรือไม่ผ่านขั้นตอนรับใบรับรอง อาจถูกตัดสิทธิ์เพื่อเปิดทางให้คนในคิวรอเข้ามาแทน
และเมื่อวันที่ 18 มิ.ย.69 นายพชร อนันตศิลป์ ปลัดกระทรวงดีอี ได้เข้าชี้แจงต่อกรรมาธิการสภาผู้แทนราษฎร 2 คณะ ได้แก่ คณะกรรมาธิการศึกษาการจัดทำและติดตามการบริหารงบประมาณ และคณะกรรมาธิการการกฎหมาย การยุติธรรม และสิทธิมนุษยชน โดยปลัดดีอียังคงยืนกรานว่า จะเดินหน้าโครงการตามหลักเกณฑ์กฎหมาย ที่ผ่านมาไม่ได้ล็อกมงให้เอกชนรายใดชนะประมูล และประชาชนจะได้ประโยชน์จากการเข้าถึง AI ระดับ Pro เต็มที่
ฟาก นายไชยชนก ชิดชอบ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงดีอี ก็ยืนยันไม่ชะลอโครงการ เพราะฝ่ายข้าราชการประจำชี้แจงว่าทุกอย่างเป็นไปตามกระบวนการ อย่างไรก็ตาม หากพบว่าเข้าข่ายกระทำผิดกฎหมาย ใช้งบประมาณไม่คุ้มค่า หรือไม่เป็นไปตามนโยบายรัฐบาล ก็พร้อมยกเลิกทันที
"ส่วนตัวเกี่ยวข้องในฐานะผู้มอบนโยบาย และเข้ามาดูเรื่องนี้ตั้งแต่ช่วงรับฟังความคิดเห็น ส่วนกระบวนการจัดซื้อจัดจ้างเป็นหน้าที่ของฝ่ายปฏิบัติการและข้าราชการประจำที่ต้องชี้แจงข้อสงสัยต่อสังคมให้ได้ ทั้งนี้ ไม่กังวลหากฝ่ายค้านจะยื่นเรื่องต่อ ป.ป.ช. เพราะผู้ที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการต้องเป็นฝ่ายตอบคำถามและพิสูจน์ความโปร่งใสของโครงการ" นายไชยชนก กล่าว
◉ เงาไฟล์เก่าเขย่าดีล
อีกด้านหนึ่ง น.ส.รักชนก ศรีนอก สส.บัญชีรายชื่อ พรรคประชาชน และประธานคณะกรรมาธิการศึกษาการจัดทำและติดตามการบริหารงบประมาณ สภาผู้แทนราษฎร เปิดหลักฐานเพิ่ม พร้อมตั้งข้อสังเกตว่า โครงการ TH-AI Passport อาจไม่ใช่เพียงปมล็อกสเปก แต่เข้าข่ายล็อกมง หลังพบ Metadata ของไฟล์ที่อ้างว่าถูกสร้างตั้งแต่วันที่ 27 ต.ค.68 ทั้งที่โครงการเพิ่งเริ่มประชาพิจารณ์เมื่อวันที่ 15 ธ.ค.68 และเปิดประมูลช่วงปลายเดือน ธ.ค.68
ยิ่งไปกว่านั้น น.ส.รักชนกยังระบุถึงชื่อผู้ดูแลโครงการ และไฟล์ลักษณะ AUAI Testing ที่เกิดขึ้นระหว่างช่วงประมูล ทำให้ฝ่ายค้านตั้งคำถามว่า เหตุใดจึงมีร่องรอยการเตรียมงานก่อนกระบวนการจัดซื้อจัดจ้างจะเดินหน้า และมีใครรู้ล่วงหน้าหรือไม่ว่า 'ผู้ชนะตัวจริง' คือใคร ก่อนการแข่งขันจะสิ้นสุดลง
"เรียกร้องให้รัฐมนตรีดีอีใช้อำนาจพิสูจน์ความจริง ไม่ใช่ยืนหลบอยู่หลังปลัดหรือบริษัทเอกชน ทั้งนี้ ที่ผ่านมา นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี เคยสั่งเบรกหลายโครงการ แต่เหตุใดเรื่องนี้จึงเงียบกริบ หรือเกี่ยวข้องกับคำครหาปมลูกนายหรือไม่" น.ส.รักชนก กล่าว
◉ เลือกดับร้อน หรือลอยตัว
นายณัฐพงษ์ เรืองปัญญาวุฒิ หัวหน้าพรรคประชาชน ยกระดับแรงกดดันไปถึงนายกรัฐมนตรี โดยตั้งคำถามว่า หากรัฐบาลเอาจริงกับการปราบคอร์รัปชัน โครงการ TH-AI Passport มีข้อพิรุธหลายชั้น ทั้งข้อกล่าวหาเรื่อง 'ทำวันนี้ เสร็จปีก่อน' ความผิดปกติของ TOR ที่ถูกมองว่ามีทั้งการลอกและการล็อกเพื่อเอื้อกลุ่มทุนบางกลุ่ม รวมถึงข้อสงสัยว่าเรื่องนี้อาจไม่หยุดอยู่แค่โครงการเดียว
ดังนั้น พรรคประชาชนเรียกร้องให้นายกรัฐมนตรีเลือกว่า จะสั่งเบรกโครงการทันที เพื่อพิสูจน์ว่าเอาจริงกับการจัดการคอร์รัปชัน หรือจะลอยตัวเหนือปัญหา ทำเหมือนไม่รู้ไม่เห็นเพราะต้องเกรงใจฝ่ายการเมืองบางกลุ่ม พร้อมเสนอ 3 ทางออก คือ ระงับโครงการทันที ปฏิรูปเงินนอกงบประมาณและกองทุนดีอีให้โปร่งใสตรวจสอบได้ และเปลี่ยนแนวทางจากการ 'ซื้อ AI' ไปสู่การ 'สร้าง AI' เพื่อให้ประเทศได้ประโยชน์ระยะยาว ไม่ใช่แค่ซื้อระบบมาแจกแล้วปั๊มตัวเลขผู้ใช้ให้ดูสวย
◉ ไม่ดับดิ้นแต่ล้าหลังโลก
ขณะที่ นายกรัฐมนตรียืนยันว่าโครงการนี้ควรเดินหน้าต่อ เพราะประชาชนกำลังรอใช้ AI และประเทศต้องเติบโตไปพร้อมกับเทคโนโลยีโลก
"ในโลกยุคใหม่ เวลาทำมาหากินรอไม่ได้ ถามปุ๊บต้องตอบปั๊บ ยิ่งตอบได้ตั้งแต่เมื่อวานยิ่งดี วันนี้หากประชาชนเข้าไม่ถึง AI แม้อาจไม่ถึงขั้นดับดิ้นสิ้นใจ แต่ก็จะกลายเป็นคนล้าหลังไม่ทันโลก ที่ผ่านมารัฐมนตรีและปลัดกระทรวงดีอีได้อธิบายโครงการจนเข้าใจแล้ว ยืนยันว่ารัฐบาลไม่มีนอกมีใน มีแต่ต้องการให้ประชาชนได้ประโยชน์ และหากโครงการผิดกฎหมายหรือไม่ถูกต้องจริง ระบบก็จะทำให้เดินต่อไม่ได้เอง" นายอนุทิน กล่าว
◉ เดจาวูไอเดียทักษิณ
เมื่อฝ่ายหนึ่งย้ำว่า AI รอไม่ได้ แต่อีกฝ่ายตั้งคำถามว่าใครได้ประโยชน์จากดีลนี้ ภาพของ TH-AI Passport จึงชวนให้ย้อนกลับไปเทียบกับแนวคิดที่ นายทักษิณ ชินวัตร เคยพูดไว้เมื่อปี 68 ว่า รัฐควรพาคนไทยเข้าใกล้ AI ผ่านระบบฝึกอบรม ไม่ใช่เปิดให้ใช้ฟรีแบบหว่านแห โดยเสนอโมเดลเรียนออนไลน์ 3 วัน วันละ 3 ชั่วโมง ก่อนมอบโทเคนให้ผู้ผ่านการอบรมนำไปทดลองใช้บริการ AI ระดับโลก เช่น ChatGPT หรือ DeepSeek
แกนของแนวคิดดังกล่าวคือ รัฐต้องเป็นตัวกลางเจรจากับผู้ให้บริการ AI รายใหญ่ เพื่อกดต้นทุนจากการใช้งานจำนวนมาก แล้วอุดหนุนเฉพาะผู้ที่ผ่านการฝึกอบรม เพราะหากแจกฟรีโดยไม่คัดกรอง อาจกลายเป็นการเสียงบประมาณโดยเปล่าประโยชน์
เมื่อนำมาเทียบกับ TH-AI Passport วันนี้ ดีลนี้จึงไม่ได้มีคำถามแค่ว่าประชาชนจะได้ใช้ AI หรือไม่ แต่อยู่ที่ว่าโครงการถูกออกแบบให้คนใช้เป็น ใช้คุ้ม และตรวจสอบได้จริง หรือสุดท้ายเป็นเพียงการหยิบแนวคิดใหญ่เรื่อง AI มาห่อดีลพันล้านที่สังคมมองขาดแล้ว
ข่าวที่เกี่ยวข้อง:
◉ 'ดีอี' จ่อเปิดตัว 'AI Passport' เดือน มิ.ย.69 ให้คนไทยใช้ AI ตัวดังฟรี
◉ แกะทีโออาร์ 'AI Passport' ให้คนไทย 15 ปีขึ้นไปใช้ AI ตัวท็อปฟรี
◉ 'ไชยชนก' คอนเฟิร์ม TH-AI Passport โปร่งใส ใช้งบ 1.6 พันล้านคุ้มค่า
◉ 'ไชยชนก' ยันเดินหน้า TH-AI Passport เปิดวิธีลงทะเบียน-ขั้นตอนใช้งาน มิ.ย.69
◉ 'ดีอี' การันตี TH-AI Passport โปร่งใส ใช้ AI ฟรี 25 โมเดล
◉ TH-AI Passport ฝ่ายค้าน-กูรูไอทีชำแหละเละ เทียบ OKMD งบต่างกันพันล้าน
◉ เปิดเฮียริ่ง TH-AI Passport เริ่มแล้ว ปลัดดีอีลั่นเดินหน้าต่อ ใช้ความเห็นปรับสัญญา
◉ 'ดร.การดี' ซักคุ้มงบ TH-AI Passport 'ดีอี' ยันดันใช้ AI แตะ 19%
◉ 'ธีระชาติ' เค้นไชยชนก ตอบปมสัมพันธ์ผู้ชนะงาน TH-AI Passport
◉ 'ไชยชนก' เสนอเปิด Beta Test TH-AI Passport ให้ลองระบบจริง ลุ้นเปิดใช้ 1 ก.ค.69
◉ สองนกเปิดศึก 'TH-AI Passport' ภาพร่วมเฟรมลามถึง 'แพลน บี' ปัดเอี่ยว
◉ TH-AI Passport ถึง ป.ป.ช. พรรคประชาชนเปิดหลักฐาน กดดัน 'อนุทิน' เบรกดีล