โดย...ปรีดา ยังสุขสถาพร
ผู้อำนวยการสถาบันเศรษฐกิจสร้างสรรค์ มหาวิทยาลัยกรุงเทพ
preeda.y@bu.ac.th
ปัจจุบันมีความพยายามในการแก้ไขกฎหมายเพื่อยกระดับการคุ้มครองสุขภาพประชาชนในเรื่องพิษภัยจากบุหรี่ให้มากกว่าที่เป็นอยู่ ซึ่งเป็นข้อเสนอที่มาจากองค์การอนามัยโลก และได้รับการตอบรับในทางปฏิบัติจริงในประเทศออสเตรเลีย ซึ่งเป็นประเทศแรกในโลกที่ออกกฎหมายบังคับให้ผู้ผลิตบุหรี่จัดทำซองบุหรี่แบบเรียบ อันเป็นการบังคับให้บุหรี่ทุกยี่ห้อที่วางจำหน่ายในออสเตรเลียใช้รูปแบบซองบนมาตรฐานเดียวกันคือ เป็นซองบุหรี่สีเขียวมะกอกหม่น โดยมีภาพและคำเตือนถึงอันตรายของบุหรี่ไม่น้อยกว่า 75% ของพื้นที่บนซองบุหรี่ ที่สำคัญคือ ห้ามการแสดงเครื่องหมาย สัญลักษณ์ โลโก หรือสีสันอื่นใด แต่อนุญาตให้ระบุเพียงชื่อยี่ห้อตามตำแหน่ง ขนาดและประเภทของตัวอักษรที่กฎหมายกำหนดเท่านั้น
เหตุผลหลักของการออกมาตรการนี้ตั้งอยู่บนสมมติฐานว่า การจำกัดการสื่อสารของบริษัทบุหรี่ ไม่ให้อาศัยพื้นที่บนซองบุหรี่ในการโฆษณาตัวเอง หรือสร้างแรงดึงดูดใจให้ผู้บริโภคหันมาเลือกใช้ผลิตภัณฑ์ของตน จะช่วยลดอัตราการเกิดของผู้สูบบุหรี่รายใหม่ โดยเฉพาะที่เป็นเยาวชนลงได้อย่างมีนัยสำคัญ ซึ่งหากดูจากสถิติแล้วจะเห็นได้ว่า การควบคุมด้วยรูปภาพบนซองบุหรี่ดังปัจจุบันนั้น เป็นมาตรการที่ไม่ได้ผลกับกลุ่มเยาวชน เนื่องจากข้อมูลของกระทรวงสาธารณสุขระบุว่า อายุของผู้สูบบุหรี่รายใหม่ลดลงจากเดิมที่อายุเฉลี่ย 18.5 ปี ใน พ.ศ. 2552 เป็นอายุเฉลี่ย 17.4 ปี ใน พ.ศ. 2554 แสดงให้เห็นว่า ขนาดของภาพและคำเตือนจำนวน 55% บนพื้นที่ซองบุหรี่ในปัจจุบัน ให้ผลในทางตรงกันข้าม
ในมุมของผู้สนับสนุนนโยบายซองบุหรี่แบบเรียบจึงกล่าวว่า จำเป็นต้องใช้ยาแรงขึ้น ด้วยการใช้มาตรการที่เข้มข้นมากขึ้น เพื่อหยุดยั้งการเสพในกลุ่มเยาวชน หรืออีกนัยหนึ่งคือ ลดโอกาสที่เยาวชนจะริเริ่มการเสพบุหรี่จากแรงดึงดูดใจทางด้านลวดลาย สีสัน หรือโลโกของผู้ผลิต
ข้อเสนอเรื่องซองบุหรี่แบบเรียบนั้น ในทางทฤษฎีแล้วเป็นการเข้าไปจัดการและควบคุมช่องทางการค้าปกติของผู้ผลิตโดยตรง ซึ่งสามารถกระทำได้หากมีการแก้ไขกฎหมายให้สอดคล้อง
สิ่งที่น่าขบคิดเป็นอย่างมากคือ อะไรจะเกิดขึ้นบ้างหากประเทศไทยมีการบังคับใช้ซองบุหรี่แบบเรียบ ผลกระทบที่จะตามมาคืออะไร และมีประเด็นใดบ้างภายใต้บริบทไทยที่จะทำให้นโยบายนี้สำเร็จหรือล้มเหลวจากวัตถุประสงค์ที่ตั้งไว้
หากเราพิจารณาภายใต้บริบทและสภาวะแวดล้อมของประเทศไทยในเวลานี้ จะทราบได้ว่า เรามีความแตกต่างจากออสเตรเลียมากพอสมควร มาตรการข่มขู่เชิงป้องปรามนั้น โดยทั่วไปแล้วได้ผลในทางปฏิบัติน้อย ดังที่เราจะเห็นได้จากการประชาสัมพันธ์อย่างกว้างขวางและการรณรงค์เรื่อง เมาไม่ขับ หรือการขับขี่รถจักรยานยนต์โดยไม่สวมหมวกนิรภัย ซึ่งเป็นสาเหตุการเสียชีวิตที่สำคัญประการหนึ่งของคนไทย ภาครัฐได้ทุ่มเทงบประมาณจำนวนมากเพื่อการประชาสัมพันธ์ในเรื่องดังกล่าว แต่ส่งผลระยะยาวในทางป้องปรามพฤติกรรมน้อยมาก สิ่งที่ทำแล้วได้ผลชัดเจนกว่าคือ การเพิ่มกำลังการบังคับใช้กฎหมายโดยการตั้งด่านตรวจหรือด่านสกัดให้เข้มงวดขึ้น คล้ายคลึงกับเรื่องโรคเอดส์ ซึ่งทั้งสองกรณีนี้เป็นเรื่องที่ร้ายแรงถึงชีวิต แต่ปรากฏว่ามีผู้คนพร้อมจะเสี่ยงเสมอ
ในแง่จิตวิทยา การมีภาพที่น่ากลัวไม่ส่งผลกระทบต่อผู้ที่สูบบุหรี่อยู่แล้ว ส่วนผู้ที่อาจจะเริ่มเสพนั้น รูปภาพหรือคำเตือนอาจมีผลในระดับหนึ่งเท่านั้นเอง เพราะเขามีช่องทางอื่นที่สามารถส่งผลต่อการตัดสินใจบริโภคเป็นครั้งแรก ในทางกลับกัน การที่รัฐลงไปบังคับควบคุมช่องทางการค้าปกติมากขึ้น จะยิ่งทำให้บริษัทผู้ผลิตบุหรี่ทำนวัตกรรมมากขึ้น เพื่อตอบโต้มาตรการดังกล่าว และอาจทำให้สถิติผู้สูบบุหรี่แย่ลงกว่าเดิมได้ด้วยซ้ำ
ในแง่นโยบายสาธารณะจึงเท่ากับเป็นการเข้าไปควบคุมที่อุปทานเพียงฝ่ายเดียว แต่ขณะเดียวกันปฏิเสธที่จะยอมรับหรืออภิปรายในประเด็นที่ว่า อุปสงค์นั้นมีอยู่มากน้อยตามธรรมชาติเพียงไร หรือจะมีพฤติกรรมตอบสนองที่ตามมาอย่างไร และกลไกตลาดจะดำเนินการปรับตัวเองอย่างไรเพื่อเพิ่มผลผลิตและกำไร
ข้อโต้แย้งว่า ซองบุหรี่แบบเรียบจะทำให้บริษัทบุหรี่ล้มละลายหรือหายไปจากตลาดนั้น เป็นข้อสรุปที่ไกลเกินไปและมองข้ามความเป็นจริงของการปรับตัวเชิงกลไกเพื่อตอบสนองต่อนโยบายสาธารณะ โดยหลักการแล้วบริษัทต้องสร้างผลกำไรและอยู่ให้รอดในการแข่งขัน การควบคุมหรือจำกัดการเติบโตเป็นสิ่งที่ตรงกันข้ามกับวัตถุประสงค์ของบริษัท และยิ่งจะทำให้เกิดการตอบโต้ผ่านการทำนวัตกรรมมากขึ้น
ประเด็นที่น่าสนใจเป็นอย่างยิ่งคือ การตอบโต้ด้วยการลดราคา ซึ่งอาจกระตุ้นการตัดสินใจสูบบุหรี่มากขึ้นด้วยซ้ำ ทำให้บุหรี่ยิ่งเข้าถึงได้ง่ายในกลุ่มเยาวชน อันเป็นกลุ่มที่ชอบความเสี่ยงโดยธรรมชาติ
ประการต่อมาคือ ซองบุหรี่แบบเรียบจะก่อให้เกิดการสับสนในกลุ่มผู้บริโภคและผู้ค้ารายย่อย โดยเฉพาะผู้มีการศึกษาน้อย อาจนำมาซึ่งการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมหรือรูปแบบการจำหน่ายในทางปฏิบัติ เพื่อช่วยให้เลือกหรือบริโภคบุหรี่ตามผลิตภัณฑ์ที่ตนต้องการอย่างแท้จริง อันอาจส่งผลกระทบที่ตามมาในระยะยาวคือ ยิ่งกระตุ้นให้ผู้บริโภคจดจำลักษณะสำคัญของบุหรี่แต่ละยี่ห้อที่ตรงตามรสนิยมของตน และยิ่งเพิ่มความจงรักภักดีในแบรนด์ดังกล่าว
ประการที่สาม การที่ซองบุหรี่มีหน้าตาเหมือนกัน อาจยิ่งส่งเสริมให้เกิดตลาดมืดหรือตลาดผิดกฎหมายในการจำหน่ายบุหรี่ที่มีซองปรากฏโลโก สีสันสวยงาม ผ่านการนำเข้าจากต่างประเทศ ไม่ว่าโดยการลักลอบนำเข้า หรือหิ้วผ่านด่านศุลกากรปกติ ก่อให้เกิดปัญหาใหม่ตามมาคือ การคอร์รัปชันและการติดสินบน
ยังมีเรื่องของบุหรี่ปลอมอีก ที่สามารถกระทำได้ง่ายขึ้น เนื่องจากซองบุหรี่แบบเรียบของบุหรี่แต่ละยี่ห้อนั้นแทบจะเหมือนกันทุกประการ ดังนั้น ภาครัฐอาจต้องเสียรายได้จากภาษีสรรพสามิต และยิ่งเสียงบประมาณในการปราบปรามปัญหาใหม่ที่อาจเกิดขึ้นได้นี้ และในแง่สุขภาพน่าคิดว่า บุหรี่ปลอมจะยิ่งมีผลเสียต่อสุขภาพผู้สูบมากน้อยเพียงไรเมื่อเทียบกับบุหรี่จริง
ในประเทศไทยนั้นเป็นไปได้อย่างยิ่งว่า ผู้มีรายได้สูงจะตอบสนองต่อมาตรการซองบุหรี่แบบเรียบนี้อย่างหนึ่ง ผู้มีรายได้น้อยก็จะตอบสนองอีกอย่างหนึ่ง ส่วนกลุ่มเยาวชนยิ่งเป็นฝ่ายที่อาจตอบสนองไปในทางที่นโยบายสาธารณะคาดไม่ถึงด้วยซ้ำ
ตามหลักการแล้ว รัฐสามารถใช้กลไกการบริหารเพื่อควบคุมราคาสินค้าได้ เช่น การกำหนดราคาเพดานหรือการกำหนดราคาซื้อขายขั้นต่ำสำหรับสินค้าอุปโภคและบริโภคของประชาชน แต่หากรัฐใช้เครื่องมือดังกล่าวนี้มากจนเกินความจำเป็น อาจเกิดการตอบโต้จากตลาด และทำให้สมดุลบิดเบือนไปอย่างที่คาดเดาไม่ได้ เช่น อาจเกิดตลาดมืดหรือการทุจริตประพฤติมิชอบขึ้น ดังนั้น การหวังว่าจะลดปัญหาหนึ่ง แต่กลับก่อให้เกิดปัญหาร้ายแรงอื่นตามมาอีกมากมาย ย่อมไม่ใช่วิธีการหรือมาตรการที่ดี
การบังคับใช้กฎหมายว่าด้วยซองบุหรี่แบบเรียบ ไม่ใช่เรื่องที่มีข้อสรุปเป็นที่ยุติชัดเจน สมควรที่จะมีการอภิปรายถกเถียงกันให้มาก มิเช่นนั้น อาจกลายเป็นการทำให้เกิดอาการดื้อยา และเกิดการกลายพันธุ์สร้างปัญหาใหม่งอกเงยออกไปอย่างไม่สิ้นสุด การจ่ายยาที่แรงขึ้นจึงควรใช้ด้วยความระมัดระวังเป็นอย่างยิ่ง ด้วยการพิจารณาถึงผลดีผลเสียอย่างรอบคอบ และสมควรพัฒนานวัตกรรมด้านนโยบายของตัวเอง มากกว่าที่จะลอกสูตรสำเร็จจากประเทศที่มีสภาวะแวดล้อมต่างจากเรามากมายดังเช่นที่เป็นอยู่ในเวลานี้
ผู้อำนวยการสถาบันเศรษฐกิจสร้างสรรค์ มหาวิทยาลัยกรุงเทพ
preeda.y@bu.ac.th
ปัจจุบันมีความพยายามในการแก้ไขกฎหมายเพื่อยกระดับการคุ้มครองสุขภาพประชาชนในเรื่องพิษภัยจากบุหรี่ให้มากกว่าที่เป็นอยู่ ซึ่งเป็นข้อเสนอที่มาจากองค์การอนามัยโลก และได้รับการตอบรับในทางปฏิบัติจริงในประเทศออสเตรเลีย ซึ่งเป็นประเทศแรกในโลกที่ออกกฎหมายบังคับให้ผู้ผลิตบุหรี่จัดทำซองบุหรี่แบบเรียบ อันเป็นการบังคับให้บุหรี่ทุกยี่ห้อที่วางจำหน่ายในออสเตรเลียใช้รูปแบบซองบนมาตรฐานเดียวกันคือ เป็นซองบุหรี่สีเขียวมะกอกหม่น โดยมีภาพและคำเตือนถึงอันตรายของบุหรี่ไม่น้อยกว่า 75% ของพื้นที่บนซองบุหรี่ ที่สำคัญคือ ห้ามการแสดงเครื่องหมาย สัญลักษณ์ โลโก หรือสีสันอื่นใด แต่อนุญาตให้ระบุเพียงชื่อยี่ห้อตามตำแหน่ง ขนาดและประเภทของตัวอักษรที่กฎหมายกำหนดเท่านั้น
เหตุผลหลักของการออกมาตรการนี้ตั้งอยู่บนสมมติฐานว่า การจำกัดการสื่อสารของบริษัทบุหรี่ ไม่ให้อาศัยพื้นที่บนซองบุหรี่ในการโฆษณาตัวเอง หรือสร้างแรงดึงดูดใจให้ผู้บริโภคหันมาเลือกใช้ผลิตภัณฑ์ของตน จะช่วยลดอัตราการเกิดของผู้สูบบุหรี่รายใหม่ โดยเฉพาะที่เป็นเยาวชนลงได้อย่างมีนัยสำคัญ ซึ่งหากดูจากสถิติแล้วจะเห็นได้ว่า การควบคุมด้วยรูปภาพบนซองบุหรี่ดังปัจจุบันนั้น เป็นมาตรการที่ไม่ได้ผลกับกลุ่มเยาวชน เนื่องจากข้อมูลของกระทรวงสาธารณสุขระบุว่า อายุของผู้สูบบุหรี่รายใหม่ลดลงจากเดิมที่อายุเฉลี่ย 18.5 ปี ใน พ.ศ. 2552 เป็นอายุเฉลี่ย 17.4 ปี ใน พ.ศ. 2554 แสดงให้เห็นว่า ขนาดของภาพและคำเตือนจำนวน 55% บนพื้นที่ซองบุหรี่ในปัจจุบัน ให้ผลในทางตรงกันข้าม
ในมุมของผู้สนับสนุนนโยบายซองบุหรี่แบบเรียบจึงกล่าวว่า จำเป็นต้องใช้ยาแรงขึ้น ด้วยการใช้มาตรการที่เข้มข้นมากขึ้น เพื่อหยุดยั้งการเสพในกลุ่มเยาวชน หรืออีกนัยหนึ่งคือ ลดโอกาสที่เยาวชนจะริเริ่มการเสพบุหรี่จากแรงดึงดูดใจทางด้านลวดลาย สีสัน หรือโลโกของผู้ผลิต
ข้อเสนอเรื่องซองบุหรี่แบบเรียบนั้น ในทางทฤษฎีแล้วเป็นการเข้าไปจัดการและควบคุมช่องทางการค้าปกติของผู้ผลิตโดยตรง ซึ่งสามารถกระทำได้หากมีการแก้ไขกฎหมายให้สอดคล้อง
สิ่งที่น่าขบคิดเป็นอย่างมากคือ อะไรจะเกิดขึ้นบ้างหากประเทศไทยมีการบังคับใช้ซองบุหรี่แบบเรียบ ผลกระทบที่จะตามมาคืออะไร และมีประเด็นใดบ้างภายใต้บริบทไทยที่จะทำให้นโยบายนี้สำเร็จหรือล้มเหลวจากวัตถุประสงค์ที่ตั้งไว้
หากเราพิจารณาภายใต้บริบทและสภาวะแวดล้อมของประเทศไทยในเวลานี้ จะทราบได้ว่า เรามีความแตกต่างจากออสเตรเลียมากพอสมควร มาตรการข่มขู่เชิงป้องปรามนั้น โดยทั่วไปแล้วได้ผลในทางปฏิบัติน้อย ดังที่เราจะเห็นได้จากการประชาสัมพันธ์อย่างกว้างขวางและการรณรงค์เรื่อง เมาไม่ขับ หรือการขับขี่รถจักรยานยนต์โดยไม่สวมหมวกนิรภัย ซึ่งเป็นสาเหตุการเสียชีวิตที่สำคัญประการหนึ่งของคนไทย ภาครัฐได้ทุ่มเทงบประมาณจำนวนมากเพื่อการประชาสัมพันธ์ในเรื่องดังกล่าว แต่ส่งผลระยะยาวในทางป้องปรามพฤติกรรมน้อยมาก สิ่งที่ทำแล้วได้ผลชัดเจนกว่าคือ การเพิ่มกำลังการบังคับใช้กฎหมายโดยการตั้งด่านตรวจหรือด่านสกัดให้เข้มงวดขึ้น คล้ายคลึงกับเรื่องโรคเอดส์ ซึ่งทั้งสองกรณีนี้เป็นเรื่องที่ร้ายแรงถึงชีวิต แต่ปรากฏว่ามีผู้คนพร้อมจะเสี่ยงเสมอ
ในแง่จิตวิทยา การมีภาพที่น่ากลัวไม่ส่งผลกระทบต่อผู้ที่สูบบุหรี่อยู่แล้ว ส่วนผู้ที่อาจจะเริ่มเสพนั้น รูปภาพหรือคำเตือนอาจมีผลในระดับหนึ่งเท่านั้นเอง เพราะเขามีช่องทางอื่นที่สามารถส่งผลต่อการตัดสินใจบริโภคเป็นครั้งแรก ในทางกลับกัน การที่รัฐลงไปบังคับควบคุมช่องทางการค้าปกติมากขึ้น จะยิ่งทำให้บริษัทผู้ผลิตบุหรี่ทำนวัตกรรมมากขึ้น เพื่อตอบโต้มาตรการดังกล่าว และอาจทำให้สถิติผู้สูบบุหรี่แย่ลงกว่าเดิมได้ด้วยซ้ำ
ในแง่นโยบายสาธารณะจึงเท่ากับเป็นการเข้าไปควบคุมที่อุปทานเพียงฝ่ายเดียว แต่ขณะเดียวกันปฏิเสธที่จะยอมรับหรืออภิปรายในประเด็นที่ว่า อุปสงค์นั้นมีอยู่มากน้อยตามธรรมชาติเพียงไร หรือจะมีพฤติกรรมตอบสนองที่ตามมาอย่างไร และกลไกตลาดจะดำเนินการปรับตัวเองอย่างไรเพื่อเพิ่มผลผลิตและกำไร
ข้อโต้แย้งว่า ซองบุหรี่แบบเรียบจะทำให้บริษัทบุหรี่ล้มละลายหรือหายไปจากตลาดนั้น เป็นข้อสรุปที่ไกลเกินไปและมองข้ามความเป็นจริงของการปรับตัวเชิงกลไกเพื่อตอบสนองต่อนโยบายสาธารณะ โดยหลักการแล้วบริษัทต้องสร้างผลกำไรและอยู่ให้รอดในการแข่งขัน การควบคุมหรือจำกัดการเติบโตเป็นสิ่งที่ตรงกันข้ามกับวัตถุประสงค์ของบริษัท และยิ่งจะทำให้เกิดการตอบโต้ผ่านการทำนวัตกรรมมากขึ้น
ประเด็นที่น่าสนใจเป็นอย่างยิ่งคือ การตอบโต้ด้วยการลดราคา ซึ่งอาจกระตุ้นการตัดสินใจสูบบุหรี่มากขึ้นด้วยซ้ำ ทำให้บุหรี่ยิ่งเข้าถึงได้ง่ายในกลุ่มเยาวชน อันเป็นกลุ่มที่ชอบความเสี่ยงโดยธรรมชาติ
ประการต่อมาคือ ซองบุหรี่แบบเรียบจะก่อให้เกิดการสับสนในกลุ่มผู้บริโภคและผู้ค้ารายย่อย โดยเฉพาะผู้มีการศึกษาน้อย อาจนำมาซึ่งการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมหรือรูปแบบการจำหน่ายในทางปฏิบัติ เพื่อช่วยให้เลือกหรือบริโภคบุหรี่ตามผลิตภัณฑ์ที่ตนต้องการอย่างแท้จริง อันอาจส่งผลกระทบที่ตามมาในระยะยาวคือ ยิ่งกระตุ้นให้ผู้บริโภคจดจำลักษณะสำคัญของบุหรี่แต่ละยี่ห้อที่ตรงตามรสนิยมของตน และยิ่งเพิ่มความจงรักภักดีในแบรนด์ดังกล่าว
ประการที่สาม การที่ซองบุหรี่มีหน้าตาเหมือนกัน อาจยิ่งส่งเสริมให้เกิดตลาดมืดหรือตลาดผิดกฎหมายในการจำหน่ายบุหรี่ที่มีซองปรากฏโลโก สีสันสวยงาม ผ่านการนำเข้าจากต่างประเทศ ไม่ว่าโดยการลักลอบนำเข้า หรือหิ้วผ่านด่านศุลกากรปกติ ก่อให้เกิดปัญหาใหม่ตามมาคือ การคอร์รัปชันและการติดสินบน
ยังมีเรื่องของบุหรี่ปลอมอีก ที่สามารถกระทำได้ง่ายขึ้น เนื่องจากซองบุหรี่แบบเรียบของบุหรี่แต่ละยี่ห้อนั้นแทบจะเหมือนกันทุกประการ ดังนั้น ภาครัฐอาจต้องเสียรายได้จากภาษีสรรพสามิต และยิ่งเสียงบประมาณในการปราบปรามปัญหาใหม่ที่อาจเกิดขึ้นได้นี้ และในแง่สุขภาพน่าคิดว่า บุหรี่ปลอมจะยิ่งมีผลเสียต่อสุขภาพผู้สูบมากน้อยเพียงไรเมื่อเทียบกับบุหรี่จริง
ในประเทศไทยนั้นเป็นไปได้อย่างยิ่งว่า ผู้มีรายได้สูงจะตอบสนองต่อมาตรการซองบุหรี่แบบเรียบนี้อย่างหนึ่ง ผู้มีรายได้น้อยก็จะตอบสนองอีกอย่างหนึ่ง ส่วนกลุ่มเยาวชนยิ่งเป็นฝ่ายที่อาจตอบสนองไปในทางที่นโยบายสาธารณะคาดไม่ถึงด้วยซ้ำ
ตามหลักการแล้ว รัฐสามารถใช้กลไกการบริหารเพื่อควบคุมราคาสินค้าได้ เช่น การกำหนดราคาเพดานหรือการกำหนดราคาซื้อขายขั้นต่ำสำหรับสินค้าอุปโภคและบริโภคของประชาชน แต่หากรัฐใช้เครื่องมือดังกล่าวนี้มากจนเกินความจำเป็น อาจเกิดการตอบโต้จากตลาด และทำให้สมดุลบิดเบือนไปอย่างที่คาดเดาไม่ได้ เช่น อาจเกิดตลาดมืดหรือการทุจริตประพฤติมิชอบขึ้น ดังนั้น การหวังว่าจะลดปัญหาหนึ่ง แต่กลับก่อให้เกิดปัญหาร้ายแรงอื่นตามมาอีกมากมาย ย่อมไม่ใช่วิธีการหรือมาตรการที่ดี
การบังคับใช้กฎหมายว่าด้วยซองบุหรี่แบบเรียบ ไม่ใช่เรื่องที่มีข้อสรุปเป็นที่ยุติชัดเจน สมควรที่จะมีการอภิปรายถกเถียงกันให้มาก มิเช่นนั้น อาจกลายเป็นการทำให้เกิดอาการดื้อยา และเกิดการกลายพันธุ์สร้างปัญหาใหม่งอกเงยออกไปอย่างไม่สิ้นสุด การจ่ายยาที่แรงขึ้นจึงควรใช้ด้วยความระมัดระวังเป็นอย่างยิ่ง ด้วยการพิจารณาถึงผลดีผลเสียอย่างรอบคอบ และสมควรพัฒนานวัตกรรมด้านนโยบายของตัวเอง มากกว่าที่จะลอกสูตรสำเร็จจากประเทศที่มีสภาวะแวดล้อมต่างจากเรามากมายดังเช่นที่เป็นอยู่ในเวลานี้
