แสงรุ้งแห่งพระนิพนธ์ในพระพี่นาง บางเรื่องที่คนไทยไม่รู้

ผลงานของศิลปินระดับโลกหลากหลายท่านไม่ได้ถูกกล่าวถึงอย่างกว้างขวางในขณะที่ศิลปินท่านนั้นยังมีชีวิตอยู่ แต่เมื่อเวลาผ่านเลยไป ศิลปะชั้นเยี่ยมของศิลปินบางท่านถูกยกให้เป็นมรดกโลกที่มิอาจประมาณค่าได้

การสิ้น สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ มิต่างอะไรกับการสิ้นองค์อัครศิลปินผู้ทรงคุณค่า ผลงานด้านศิลปะและวัฒนธรรมอันเป็นผลงานสร้างสรรค์ในสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ ถูกหยิบขึ้นมากล่าวถึงจำนวนมาก และในจำนวนมากนั้น กระจายอยู่ในศิลปะหลากหลายสาขา ทั้งที่ทรงเป็นองค์ศิลปินผู้รังสรรค์ผลงานด้วยตนเอง และในฐานะองค์อุปถัมภ์ “ศิลปะ-ศิลปิน” น้อยใหญ่ในแผ่นดินไทย

นอกเหนือจากพระอัจฉริยภาพด้านดนตรี ภาษาศาสตร์ และประวัติศาสตร์แล้ว พระปรีชาในศิลปะการประพันธ์ของสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ ได้สะท้อนอย่างเด่นชัดในพระนิพนธ์ในสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ

สำหรับพระนิพนธ์ในสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ นั้น มีจำนวนทั้งสิ้น 25 เรื่อง แบ่งเป็น 4 ประเภท ได้แก่ พระนิพนธ์เกี่ยวกับพระราชวงศ์ จำนวน 11 เรื่อง พระนิพนธ์แปล จำนวน 3 เรื่อง พระนิพนธ์สารคดีท่องเที่ยว จำนวน 10 เรื่อง และพระนิพนธ์บทความทางวิชาการ จำนวน 1 เรื่อง

**พระนิพนธ์ที่พวกเราไม่รู้

คุณหญิงวงจันทร์ พินัยนิติศาสตร์ ข้าราชบริพารในพระองค์สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ และคณบดีศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ กล่าวในงานสัมมนาเทิดพระเกียรติ เรื่อง “สายรุ้งในพระนิพนธ์สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์” ซึ่งจัดโดยกระทรวงวัฒนธรรม ว่า สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ ทรงโปรดการทำหน้าที่ “ครู” อย่างมาก จึงได้ทรงริเริ่มให้สมาคมครูภาษาฝรั่งเศสแห่งประเทศไทย ลงคอลัมน์สอนการอ่าน การเขียนภาษาฝรั่งเศสในวารสารสมาคมครูภาษาฝรั่งเศสแห่งประเทศไทย โดยพระองค์ทรงนิพนธ์เป็นตอนๆ ในช่วงปี พ.ศ.2521-2527 รวม 22 ตอน ในคอลัมน์ ชื่อ “Du bon et du mauvaisz usage” โดยทรงใช้พระนามแฝง “La tatillonne” อันหมายถึง “ผู้ถึงซึ่งความละเอียดอ่อน สุขุมคัมภีรภาพ”

เนื้อหาของบทความพระนิพนธ์ชุดนี้กล่าวถึงการใช้ภาษาฝรั่งเศสที่มีประสิทธิภาพ มีความถูกต้องและสามารถใช้สื่อสารได้อย่างถูกต้อง บทพระนิพนธ์ประกอบคำแนะนำ และข้อสังเกตเกี่ยวกับการใช้ศัพท์สำนวนภาษาฝรั่งเศส นอกจากนี้ยังมีคำแนะนำสำหรับคนไทยที่จะใช้ภาษาฝรั่งเศสเพื่อสื่อความหมายทั้งการพูดและการเขียนด้วย

“ที่พวกเรายังไม่รู้อีกเรื่องคือ พระนิพนธ์ทางวิชาการในสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ ในขณะที่ทรงเป็นพระอาจารย์อยู่ที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ทางมหาวิทยาลัยฯ ได้ทูลเกล้าฯ ตำแหน่งศาสตราจารย์แด่พระองค์ ซึ่งในการดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์นั้นถือว่าได้ยากมาก เพราะจะต้องเป็นผู้มีผลงานทางวิชาการ พระองค์ทรงทำงานวิจัย โดยทรงสร้างแบบทดสอบความสามารถการใช้ภาษาฝรั่งเศส จำนวน 8 แบบทดสอบ ซึ่งสำนักทดสอบทางการศึกษา มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒเป็นผู้ช่วยในการสร้างแบบทดสอบนั้น สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ ทรงใช้เวลาในการทำวิจัยชุดนี้อยู่ถึง 3 ปี เป็นพระนิพนธ์ในด้านความเป็นครูที่เด่นชัดและสำคัญมาก แต่เนื่องจากเป็นเอกสารทางราชการที่ไม่สามารถนำมาเปิดเผยได้ ทำให้พวกเราไม่เคยรู้มาก่อนว่ามีพระนิพนธ์ทางวิชาการชุดนี้อยู่ด้วย”

คุณหญิงวงจันทร์ บอกด้วยว่า สายรุ้งในพระนิพนธ์สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ เปรียบเสมือนแสงของรุ้ง 7 สี ประกอบด้วย แสงที่ 1 “ความเรียบง่าย” ซึ่งนอกจากจะสะท้อนผ่านพระจริยวัตร ในพระนิพนธ์ของพระองค์ก็ยังใช้ภาษาเรียบง่าย หรือแม้แต่การตั้งชื่อพระนิพนธ์แต่ละเล่ม จะสื่อความหมายถึงเนื้อหาในเล่มอย่างชัดเจน เช่น แม่เล่าให้ฟัง เป็นพระนิพนธ์ที่ได้จากการทูลสัมภาษณ์สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี หรือเรื่องไปรษณียบัตรเจ้าฟ้า เป็นการรวบรวมไปรษณียบัตรที่สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก ทรงส่งถึงพระญาติ พระสหาย ในระหว่างที่ศึกษาอยู่ที่ประเทศอังกฤษกว่า 200 แผ่น

“ประโยคที่สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ ทรงใช้จะไม่ซับซ้อน มีประธาน กิริยา และกรรมชัดเจน แต่มีสุนทรียภาพทางด้านภาษา และไม่ว่าจะทรงนิพนธ์เป็นภาษาไทย ฝรั่งเศส หรือภาษาอังกฤษ รูปประโยคที่พระองค์ทรงนิพนธ์ก็จะไม่ซับซ้อนเหมือนกันทุกภาษา”

แสงที่ 2 “ความละเอียดและประณีต” ซึ่งคุณหญิงวงจันทร์ เล่าว่า สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ ทรงนิพนธ์เรื่องแม่เล่าให้ฟัง โดยทูลสัมภาษณ์สมเด็จพระชนนีถึง 5 ครั้ง ขณะที่บางเรื่องถึง 20 ครั้ง เพื่อให้ได้ข้อมูลที่ชัดเจนและเป็นจริงที่สุด

แสงที่ 3 “ความเป็นระเบียบและมีเหตุผล” ซึ่งปรากฏอยู่ในทุกพระนิพนธ์ทุกชิ้นตั้งแต่ต้นจนจบ

แสงที่ 4 “ความจริง” สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ จะทรงค้นคว้าข้อมูลจนได้ทราบข้อเท็จจริง ผู้อ่านจะไม่มีความกังขาในสิ่งที่พระองค์นำเสนอ

แสงที่ 5 “ความลุ่มลึก” สิ่งที่พระองค์ทรงนิพนธ์จะต้องมีความแน่พระทัยว่าถูกต้อง และทรงพิสูจน์อักษรด้วยพระองค์เอง ส่วนเรื่องที่ไม่เชี่ยวชาญสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ จะทรงให้ผู้รู้มาให้ความกระจ่าง

แสงที่ 6 “ความคิดริเริ่มสร้างสรรค์” พระนิพนธ์แต่ละเรื่องในสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ จะมีวิธีการนำเสนอที่แตกต่างกัน เช่น พระนิพนธ์ไปรษณียบัตรเจ้าฟ้า ที่ทรงเล่าเรื่องโดยนำเอาไปรษณียบัตรมาเรียงร้อยเข้าด้วยกัน

แสงที่ 7 คือ "การมองการณ์ไกล" ซึ่งพระองค์อาจจะตั้งพระทัยหรือไม่ก็ตาม แต่พระนิพนธ์หลายเล่มโดยเฉพาะพระนิพนธ์เกี่ยวกับราชวงศ์ ถือเป็นการบันทึกประวัติศาสตร์ของชาติไทยที่จะมีความสำคัญสืบไปในอนาคต เช่น แม่เล่าให้ฟัง เจ้านายเล็กๆ ยุวกษัตริย์ ส่งเสด็จสมเด็จย่า ซึ่งหากพระองค์ไม่ทรงบันทึกไว้ เรื่องราวเหล่านี้ ก็จะเลือนหายไปตามกาลเวลา”

คุณหญิงวงจันทร์ กล่าวอีกว่า สิ่งสำคัญที่สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ ทรงย้ำกับทุกคนที่มีโอกาสถวายงานพระองค์ คือ ความสามัคคี ทุกคนต้องมีความร่วมมือร่วมใจในการทำงานร่วมกัน ซึ่งพระนิพนธ์สารคดีท่องเที่ยวทุกเล่มของสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ จะให้ผู้ที่ตามเสด็จทุกคนได้มีส่วนในการเป็นบรรณาธิการร่วมกัน โดยทรงมอบหมายให้แต่ละคนได้มีหน้าที่อย่างถ้วนหน้า

**วรรณศิลป์ในพระนิพนธ์

ชมัยภร แสงกระจ่าง นายกสมาคมนักเขียนแห่งประเทศไทย กล่าวว่า สิ่งที่สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ ทรงใส่พระทัยมากที่สุด ในพระนิพนธ์ทุกเล่มคือ “ปัญญาและความรู้” พระองค์ทรงนิพนธ์เรื่องที่ให้ความรู้ทุกเล่ม ดังนั้น ข้อมูลต่างๆ ที่พระองค์ทรงนำมาใช้จะต้องถูกต้องมากที่สุด ไม่เช่นนั้นจะทำให้ผู้อ่านเข้าใจผิดได้

ชมัยภร ได้ยกตัวอย่างพระนิพนธ์เรื่องแม่เล่าให้ฟังและเจ้านายเล็กๆฯ ขึ้นมาว่า พระองค์ทรงใส่รายละเอียดและแนะให้ผู้อ่านได้เข้าใจว่า ทำไมในช่วงเวลาหนึ่งพระนามของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวใช้อย่างหนึ่ง แต่ครั้นในช่วงเวลาหนึ่งพระนามเป็นอย่างหนึ่ง เป็นความละเอียดของพระองค์ที่ทำให้ผู้อ่านเข้าใจ นอกจากนี้ในพระนิพนธ์ทุกเล่ม สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ จะทรงบอกถึงเหตุผลในการนำเสนอ และทำไมวิธีการนำเสนอจึงเป็นเช่นนั้น ผู้อ่านจะไม่มีความกังขาใดๆ ในข้อมูลที่ได้รับ

“พระนิพนธ์ที่ทรงเขียนถึงพระราชชนนีในแม่เล่าให้ฟัง และพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว 2 พระองค์ในเจ้านายเล็กๆฯ เราจะสัมผัสถึงความจริงใจต่อผู้อ่าน พระองค์ทรงระมัดระวังในการเขียนเพราะเป็นเรื่องพระราชวงศ์ที่ใกล้ชิด แต่ก็ไม่ได้ปกปิดไว้หมด เราจึงไม่มีความเคลือบแคลงสงสัย และไม่มีศัพท์หรือคำที่ทำให้ผู้อ่านรู้สึกเกร็ง เพราะเวลาที่เราจะอ่านหนังสือที่มีราชาศัพท์ เราจะคิดไว้ก่อนว่าภาษาจะต้องอลังการ แต่พระนิพนธ์ในสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ ทั้ง 2 เล่มกลับไม่เป็นเช่นนั้น ทรงชี้แจงทุกอย่างไว้ชัดเจนที่สุด และมีความเป็นธรรมชาติอ่านเข้าใจง่าย”

นอกจากนั้น ชมัยภร ยังยกย่องพระนิพนธ์ในสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ ว่าเต็มเปี่ยมไปด้วยวรรณศิลป์ แม้ว่าพระนิพนธ์ในพระองค์จะไม่ใช่นิยายแม้แต่เล่มเดียว ส่วนใหญ่เป็นสารคดี แต่สารคดีหลายช่วงที่มีจุดหักมุม หรือทิ้งไว้ให้คนอ่านได้คิดเอง เช่น เหตุการณ์ในตอนพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดลเสด็จสวรรคต(ในพระนิพนธ์เจ้านายเล็กๆฯ) สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ มิได้บรรยายเหตุการณ์ว่าเกิดสิ่งใดขึ้น แต่ทรงยกเอาบทกวีมาใส่ไว้ และเชื่อมด้วยประโยคเพียงไม่กี่ประโยค โดยไม่มีประโยคใดเลยที่บอกว่า รัชกาลที่ 8 เสด็จสวรรคตแล้ว แต่ผู้อ่านจะทราบทันทีว่าเกิดอะไรขึ้น และรู้สึกโศกสลดไปพร้อมๆ กัน

แม้กระทั่งการเลือกใส่ข้อมูลบางอย่างเพื่อสื่อความหมายให้ชัดเจน สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ จะไม่ทรงนิพนธ์ แต่นำเอาไปรษณียบัตรหรือพระราชหัตถเลขาของพระบรมราชชนนีมาใส่ไว้ ทรงให้เนื้อหาในไปรษณียบัตรหรือพระราชหัตถเลขาบอกเล่าเรื่องราว ซึ่งบางตอนสิ่งเหล่านี้สร้างความสะเทือนอารมณ์ต่อผู้อ่านอย่างรุนแรงถึงขั้นร้องไห้ ได้อรรถรสไม่แตกต่างจากนิยาย

“พระองค์ใส่พระทัยในสารปัญญา จึงไม่ทรงนิพนธ์นิยาย แต่ทรงใส่วรรณศิลป์ในการประพันธ์ที่ทำให้ผู้อ่านอ่านพระนิพนธ์ได้อย่างสนุก เป็นพระอัจฉริยภาพด้านพระนิพนธ์ที่เปี่ยมล้น”

ส่วน ริสรวล อร่ามเจริญ นายกสมาคมผู้จัดพิมพ์และจำหน่ายหนังสือในประเทศไทย ให้ข้อมูลว่า ขณะนี้พระนิพนธ์ในสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ เป็นหนังสือหายากในตลาดหนังสือเมืองไทย เพราะนักอ่านชาวไทยต่างอยากมีไว้ในครอบครอง โดยขณะนี้พระนิพนธ์เรื่องแม่เล่าให้ฟัง และเจ้านายเล็กๆ ยุวกษัตริย์เป็นที่ต้องการมาก

“พระนิพนธ์ในสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ เป็นหนังสือที่ทรงคุณค่า ที่สำคัญพระนิพนธ์ 2 เล่มในสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ เรื่อง แม่เล่าให้ฟัง และเจ้านายเล็กๆฯ ควรจะเป็นหนังสือประจำครอบครัว ที่ทุกบ้านควรจะมีเก็บไว้อ่าน เพราะไม่เพียงแต่สารปัญญา และความสนุกในเชิงวรรณศิลป์เท่านั้น แต่พระนิพนธ์ทั้ง 2 เล่ม เป็นตัวอย่างของความรัก ความผูกพัน การดูแลซึ่งกันและกันของคนในครอบครัว โดยเฉพาะเป็นตัวอย่างของความกตัญญูที่ลูกมีต่อแม่ที่ทุกคนควรเอาเป็นเยี่ยงอย่าง” ริสรวลกล่าว

พระนิพนธ์เกี่ยวกับราชวงศ์

1.จุฬาลงกรณ์สันตติวงศ์ พระนามพระราชโอรส ธิดา และพระราชนัดดา
2.แม่เล่าให้ฟัง
3.พระราชธิดาในรัชกาลที่ 5
4.เวลาเป็นของมีค่า Busy Fingers
5.เจ้านายเล็กๆ ยุวกษัตริย์
6.ไปรษณียบัตรเจ้าฟ้า Postcard Games
7.เจ้าฟ้าทหารเรือ พ.ศ.2454 ถึง 2458(ค.ศ.1911 ถึง ค.ศ.1915)
8.ตราแผ่นดิน ตราราชสกุล และสกุล อักษรพระนาม และพระนามย่อ
9.สมเด็จเจ้าฟ้ามหิดลฯ และงานศิลปะ Prince Mahidol and Art
10.จดหมายเหตุชาวบ้าน ข่าวสมเด็จย่าสวรรคตจากหนังสือพิมพ์ POPULA CHRONICLE FROM THE PRESS,THE DEMISE OF THE PRINCESS MOTHER
11.ส่งเสด็จสมเด็จย่า

พระนิพนธ์แปล

1.นิทานสำหรับเด็ก
2.แม่เล่าให้ฟัง
3.ราชาภิเษกพระเจ้ากรุงสเปน LE COURONNEMENT ESPAGNOL-THE SPANISH CORONATION

พระนิพนธ์สารคดีท่องเที่ยว

1. 1 โหลในเมืองจีน
2. ยูนนาน YUNNAN
3.สายธารอารยธรรมจีน:7 ธานีแห่งอาณาจักรกลาง
4.จากโคริโอสู่โคเรีย:8 วันในสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนเกาหลี
5.ภูฏาน:เกาะเขียวบนแผ่นดิน BHUTAN:GREEN ISLAND ON LAND
6.ที่ไซบีเรียหนาวไหม IS IT COLD IN SIBERIA?
7.ตุรกี : ดินแดนจักรพรรดิโรมันและสุลต่านออตโตมัน TURKEY:LAND OF THE ROMAN EMPERORS AND OTTOMAN SULTANS
8.ซินเจียงและกานซู:ภาพจากดินแดนสุดหล้าฟ้าเขียว XINJIAN AND GANSU : PICTURES FROM FAR AWAY PLACES
9.จีนตะวันออก : ขึ้นเขา ลงทะเลสาบ เข้าวัด EASTERN CHINA : MOUNTAINS,LAKES,TEMPLES
10.จีนอีสานและเสฉวน: จากแดนแมนจูสู่ภูง่อไบ๊

พระนิพนธ์ภาษาฝรั่งเศส

1.DU BON ET DU MAUVAIS USAGE เป็นชื่อบทความภาษาฝรั่งเศส พิมพ์ครั้งแรกเป็นตอนๆ ในวารสารสมาคมครูภาษาฝรั่งเศสแห่งประเทศไทย ปีที่ 1-7 ฉบับที่ 1-25 พ.ศ.2521-2527

**************

เรื่อง: คีตฌาณ์ ลอยเลิศ
ภาพ:ศูนย์หนังสือจุฬาลงกรณ์