พระสรัสวดีมหาเทวี เทพีแห่งสายน้ำและความอุดมสมบูรณ์

คอลัมน์ศิลปะแห่งศรัทธา
โดย Artmulet

พระแม่สรัสวดีผู้เป็นชายาของพระพรหมมหาเทพ และเป็นหนึ่งในสามมหาเทวีร่วมกับพระแม่อุมาและพระแม่ลักษมีนั้น พระองค์ได้รับการยกย่องว่าเป็นเทวีแห่งศาสตร์และความฉลาดรอบรู้ ทั้งยังได้รับความเคารพบูชาในฐานะเทวีแห่งความจริงและการให้อภัย ซึ่งแต่เดิมพระนางได้รับการยกย่องว่าเป็นเทวีแห่งสายน้ำอันเป็นสัญลักษณ์แทนความอุดมสมบูรณ์ ความเจริญงอกงาม แต่มาภายหลังพระนางกลับได้รับการเชิดชูให้เป็นเทวีแห่งความรู้ การพูด ดนตรี ศิลปะ และวรรณคดี

พระสรัสวดีเป็นทั้งชื่อเทวี และเป็นชื่อแม่น้ำที่อยู่ในเขตทะเลทรายพรหมาวตะ ถิ่นฐานเดิมของพวกอารยันในครั้งโบราณทางทิศตะวันตกแห่งแม่น้ำยมนา ซึ่งถือเป็นแม่น้ำอันศักดิ์สิทธิ์เช่นเดียวกับแม่น้ำคงคา โดยคัมภีร์พระเวทจะกล่าวถึงแม่น้ำสรัสวดีมากกว่าแม่น้ำคงคา ในอดีตนั้นแม่น้ำสรัสวดีจะไหลจากภูเขาหิมาลัยสู่ทะเลทราย และมีชื่อเรียกอีกชื่อหนึ่งว่าแม่น้ำ  “สุรสูติ” ปัจจุบันได้เหือดแห้งไปหมดสิ้นแล้ว

เรื่องราวในมหาภารตะนั้นกล่าวถึงพระสรัสวดีว่าเป็นเทพธิดาแห่งสายน้ำ ถือกันว่าเป็นผู้ให้กำเนิดน้ำอันบริสุทธิ์ เพื่อสร้างความอุดมสมบูรณ์ความชุ่มชื่นให้กับพืชและสรรพสัตว์ทั้งหลาย อีกนัยหนึ่งพระนางยังถือว่าเป็นมารดาแห่งพระเวทย์ด้วย และเนื่องจากพระนางได้ถูกสร้างขึ้นจากการแบ่งภาคของพระพรหม จึงมีชื่อเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า  “พรหมบุตรี” 

เทวะลักษณ์ของพระสรัสวดีจะเป็นหญิงสาวผิวกายขาวนวลดั่งละอองหิมะ ทรงเครื่องพัสตราภรณ์เป็นแก้วขาว(เพชร)อย่างกษัตริย์ สวมรัดเกล้าประดับด้วยอัญมณีวิจิตรและดอกไม้ขาว พระวรกายมีทั้งรูปที่มีสองกร และสี่กรซึ่งแสดงถึงความดีงามทั้งสี่ของมนุษย์ คือการเรียนรู้ จิตใจ ความเฉลียวฉลาด และความตื่นตัวอยู่เสมอ พระกรซ้ายทรงดอกบัวบูชาพระพรหม พระกรขวาทรงคัมภีร์พระเวทอันเป็นตัวแทนแห่งจักรวาล ความรู้ที่เที่ยงแท้ และความยั่งยืน พระกรซ้ายหน้าทรงสร้อยไข่มุกที่เรียกว่าศิวะมาลาที่เปรียบดังจิตวิญญาน และพลังแห่งการไตร่ตรอง พระกรขวาหน้าทรงวีณาขาว(พิณ) หรือกลองทมรรวะหรือทมรุ(กลองบัณเฑาะว์) แทนความสมบูรณ์แบบด้านศิลปะ หรือคนโทน้ำศักดิ์สิทธิ์ดั่งเป็นพลังแห่งการสร้างสรรค์อันบริสุทธิ์ ประทับอยู่บนดอกบัวสีขาว พระองค์มีหงส์สีขาวหรือมยุรทองคำ(นกยูง)เป็นพาหนะ ซึ่งนกยูงนี้ถือเป็นสัญลักษณ์แห่งความหยิ่งยโสอันเนื่องมาจากความงดงามแห่งตน


ความศรัทธาต่อพระสรัสวดีของผู้คนทั่วไปยังมาจากความเชื่อที่ว่า พระแม่นั้นเป็นปราชญ์ในทางอักษรศาสตร์จากการเป็นผู้คิดภาษาสันสกฤตรวมถึงอักษรเทวนาคี นอกจากนี้ยังถือเป็นครูดนตรีและการขับร้อง รวมทั้งยังเป็นผู้ประดิษฐ์วีณาขึ้นเป็นครั้งแรกด้วย สำหรับความเชื่อที่มีเฉพาะประเทศไทยนั้นยังถือว่า พระสรัสวดีเป็นองค์เดียวกันกับ **“พระสุนทรีวาณี”** เทพนารีผู้รักษากฎแห่งสวรรค์ ส่วนพุทธศาสนามหายานจะถือว่าพระแม่นั้นเป็นองค์เดียวกันกับ **“พระตาราโพธิสัตว์” **

จากที่เคยมีการเรียกขานพระนามของพระแม่ว่าพระสุรัสวดีนั้น น่าจะเพี้ยนมาจากสรัสวดี ส่วนพระนามเดิมของพระองค์นั้นคือ ศตรูปา ฝ่ายวัชรญาณจะเรียกว่า อารยา นอกจากนี้ยังมีพระนามที่มักใช้เรียกอีกหลายพระนามเช่น ภารตี พราหมณี วาคีศวารี ศารทา ปุตการี และมานัสกันยา ที่หมายถึงนางที่เกิดจากความคิดหรือใจของพระพรหม พระสรัสวดียังถือว่าเป็นมารดาแห่งคนธรรพ์และอักษรทั้งหลาย อันเนื่องมาจากความประสงค์ของพระพรหมที่จะสร้างมนุษย์เทวดา พืชพรรณ และสรรพสัตว์ทั้งหลาย โดยพระแม่นั้นจะมีสัญลักษณ์ที่เปรียบถึงพระองค์ ก็คือดอกดาวเรืองอันเป็นเครื่องหมายแห่งฤดูวสันต์

จากเรื่องราวความเชื่อความเป็นมาขององค์พระแม่สรัสวดีผู้เป็นมหาเทวีแห่งความอุดมสมบูรณ์ นำมาซึ่งความศรัทธาและแรงบันดาลใจให้กับ Artmulet ในการสร้างพระสรัสวดีมหาเทวีมยุรขึ้น โดยในครั้งนั้นได้รังสรรค์ให้องค์พระแม่ทรงประทับยืนอยู่บนดอกบัวด้วยอิริยาบถที่อ่อนช้อย ประดุจความเชื่อมั่นต่อความรู้อันไม่มีวันสิ้นสุด ด้านหลังองค์พระแม่มีนกยูงอยู่บนโขดหินเหนือสายน้ำด้วยท่วงท่าสง่างาม ประดุจความเชื่อมั่นในความงามและคุณความดีทั้งหลายที่มีอยู่ในตนเอง ฐานรายล้อมด้วยสร้อยมาลาอันหมายถึงความอุดมสมบูรณ์ด้วยเรื่องราวอันเป็นมงคลในทุกด้านแห่งชีวิต ดังนั้นจึงกล่าวได้ว่าประติมากรรมแห่งศรัทธาองค์พระสรัสวดีมหาเทวีมยุร จึงเป็นดั่งสัญลักษณ์แห่งความอุดมสมบูรณ์ ที่เพียบพร้อมในทุกด้านของชีวิตอย่างแท้จริง ทั้งนี้เพื่อความเป็นมงคลแก่ผู้ที่มีไว้ในครอบครอง และฝากไว้ให้เป็นสมบัติอันล้ำค่าของคนไทยสืบไป

สำหรับท่านที่สนใจประติมากรรม พระสรัสวดีมหาเทวีมยุร มหาเทวีแห่งความอุดมสมบูรณ์ สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่

Facebook Inbox: Artmulet
OfficialLine ID: @artmulet
เว็บไซต์ : www.artmulet.com