คอลัมน์ศิลปะแห่งศรัทธา
โดย Artmulet
จากอดีตจนถึงปัจจุบันความสัมพันธ์ทางศาสนาของพุทธศาสนิกชน ที่มีความเชื่อมั่นศรัทธามักถูกถ่ายทอดผ่านพระพุทธรูปในรูปแบบต่างๆ พระพุทธรูปจึงมิได้สะท้อนเพียงความเลื่อมใสต่อพระพุทธศาสนาเท่านั้น หากแต่ยังมีนัยยะที่แฝงถึงประวัติศาสตร์ สังคม และวัฒนธรรมในแต่ละช่วงเวลาด้วย ถึงแม้ว่ากาลเวลาจะล่วงเลยมาหลายร้อยปีแล้ว แต่ความเจริญรุ่งเรืองของพุทธศิลป์ในยุคต่างๆ ก็ยังคงทิ้งร่องรอยไว้ให้เป็นประจักษ์ ถึงความเลื่อมใสในบวรพุทธศาสนาที่มีมาอย่างต่อเนื่องยาวนานดังเช่น พุทธศิลป์ยุคสุโขทัยที่มีความเจริญรุ่งเรืองขึ้นภายหลังจากที่ศาสนาพุทธลังกาวงศ์หรือเถรวาท ได้เริ่มแผ่ขยายเข้าสู่บริเวณที่ราบลุ่มทางตอนเหนือภาคกลางของประเทศไทยในอดีต
จากจารึกของพ่อขุนรามคำแหงมหาราชแห่งกรุงสุโขทัย ซึ่งมีส่วนสำคัญที่อธิบายถึงความเลื่อมใสศรัทธาต่อพระศาสนาของผู้คนในช่วงเวลานั้น โดยได้จารึกไว้ดังนี้ว่า (เมื่อปีมะโรงจุลศักราช ๖๕๔ พ.ศ.๑๘๓๕) เมืองสุโขทัยมีวัดวาอารามมากมายครึกครื้น ส่วนพระสงฆ์นั้นมีปู่ครู มีพระสังฆราช มีพระเถระ มีพระมหาเถระเรียนรู้พระไตรปิกฎ จากข้อความจารึกบางส่วนดังกล่าวนี้ สะท้อนได้ถึงความเจริญรุ่งเรืองของพระศาสนาได้เป็นอย่างดี ทั้งศาสนาพุทธนิกายมหายานและเถรวาท รวมถึงศาสนาพราหมณ์ด้วย
พุทธศิลป์สุโขทัยเป็นศิลปะที่เกิดขึ้นในช่วงพุทธศตวรรษ ๑๘-๑๙ บริเวณลุ่มแม่น้ำยม แม่น้ำน่าน แถบจังหวัดสุโขทัย อุตรดิตถ์ แพร่ พิษณุโลก รวมถึงบริเวณลุ่มแม่น้ำปิง ทางตอนใต้ของจังหวัดกำแพงเพชร ซึ่งถือกำเนิดขึ้นจากอิทธิพลของพุทธศาสนาเถรวาทจากลังกา ดังที่ปรากฏในโบราณสถานหลายแห่งที่จะมีลักษณะทางสถาปัตยกรรมและศิลปกรรมคล้ายของลังกา เช่น เจดีย์ช้างล้อมวัดมเหยงคณ์ พระพุทธรูปวัดตะพานหินสุโขทัย พระสี่อิริยาบถกำแพงเพชร นอกจากนี้พุทธศิลป์สุโขทัยยังได้ผสมผสานร่วมกับศิลปะของพม่า ขอม จีนด้วย ดังนั้นจึงกล่าวได้ว่าพระพุทธรูปศิลปะสุโขทัยนั้นเป็นศิลปะตามแบบของพุทธศาสนาเถรวาท
พุทธศิลป์สุโขทัยแบ่งได้เป็นสามยุคคือ ยุคแรกบ้างเรียกว่า “ยุคก่อนยุคทอง” พระพุทธรูปยุคนี้จะมีเอกลักษณ์เฉพาะที่เรียกกันว่า แบบวัดตะกวน ซึ่งเป็นพระพุทธรูปแบบเชียงแสนลังกาผสมผสานสุโขทัย โดยองค์พระจะมีพระพักตร์กลม พระรัศมีแบบลังกา พระวรกายชายสังฆาฏิสั้นแบบเชียงแสน
ส่วนยุคกลางหรือเรียกว่า “ยุคทอง” จะเป็นพุทธศิลป์ที่พัฒนาขึ้นจากความเชี่ยวชาญของช่าง จึงได้ก่อให้เกิดพุทธลักษณะอันงดงามของช่างสกุลสุโขทัยขึ้น โดยลักษณะองค์พระยุคนี้พระพักตร์จะเป็นรูปไข่ พระขนงโก่ง พระนาสิกงุ้ม พระโอษฐ์เผยอยิ้มเล็กน้อย พระเศียรสมส่วนกับพระศอและพระอังสา หมวดพระเกศาเล็ก รัศมีเป็นเปลว มักนิยมสร้างเป็นปางมารวิชัย ส่วนยุคปลายหรือ “ยุคหลังยุคทอง” นั้นพุทธศิลป์จะมีความประณีตวิจิตรมากขึ้น พระรัศมีเป็นเปลวขนาดใหญ่ขึ้น พระพักตร์รูปไข่สั้น พระอุณาโลมเป็นตัวอุหงายอยู่ระหว่างพระขนง องค์พระแลสงบนิ่งดังเช่น พระพุทธชินราช พระพุทธชินสีห์ และพระศรีศาสดาเป็นต้น
พุทธศิลป์ทั้งสามยุคนี้ยังแบ่งได้เป็น ๔ หมวดใหญ่ด้วยคือ หมวดแรกเป็นหมวดใหญ่จะเป็นพุทธศิลป์สุโขทัยโดยเฉพาะคือ องค์พระมีรัศมีเป็นเปลว พระขมวดพระเกศาเล็ก พระพักตร์รูปไข่ พระขนงโก่ง พระนาสิกงุ้ม ตรงตามลักษณะมหาบุรุษ เช่น พระพุทธรูปวัดศรีชุม หมวดที่สองเป็นหมวดกำแพงเพชร ลักษณะทั่วไปเหมือนหมวดใหญ่แต่ลักษณะพระพักตร์ช่วงบนจะกว้างกว่าพระพักตร์ช่วงล่าง พบที่จังหวัดกำแพงเพชร เช่น พระพุทธรูปหมวดกำแพงเพชรที่ได้จัดแสดงที่พิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติพระนคร กรุงเทพมหานคร หมวดที่สามเป็นหมวดพุทธชินราช องค์พระจะมีพระพักตร์ค่อนข้างกลม พระวรกายค่อนข้างอวบอ้วน นิ้วพระหัตถ์ทั้งสี่ปลายเสมอกัน โดยหมวดนี้จะมีลักษณะของมหาบุรุษสามสิบสองประการอยู่มาก เชื่อกันว่าหมวดนี้คงเริ่มสร้างเมื่อครั้งในสมัยพระเจ้าลิไท แห่งกรุงสุโขทัยราวต้นพุทธศตวรรษที่ ๒๐ หรือหลังกว่านั้น หมวดสุดท้ายเป็นหมวดเบ็ดเตล็ดหรือหมวดวัดตะกวน จะเป็นพระพุทธรูปแบบสุโขทัยที่มีศิลปะแบบเชียงแสนและลังกาผสมผสาน โดยเชื่อกันว่าพระพุทธรูปที่มีพุทธศิลป์นี้บางองค์อาจเป็นพระพุทธรูปยุคแรกของศิลปะสุโขทัย
จากพุทธศิลป์สุโขทัยหมวดใหญ่ที่มีความงดงามเป็นเอกลักษณ์ นำมาซึ่งแรงบันดาลใจให้กับ artmulet ในการสร้าง พระพุทธราชานฤมิตมิ่งมงคล ขึ้น โดยในครั้งนั้นได้รังสรรค์ให้องค์พระมีพุทธลักษณะนั่งปางมารวิชัย พระพักตร์รูปไข่ พระขนงโก่ง พระนาสิกงุ้ม ไม่มีไรพระศก ครองจีวรห่มเฉียง เปิดพระอังสาขวาสังฆาฏิพาดเหนือพระอังสาซ้ายยาวจรดพระนาภี พระรัศมีเป็นเปลว นิ้วพระหัตถ์ไม่เสมอกัน ซึ่งตรงตามมหาปุริสลักษณะอันเป็นส่วนสำคัญในการสร้างพระพุทธรูป ทั้งนี้เพื่อฝากไว้ให้เป็นสมบัติอันล้ำค่าของคนไทยสืบไป
สำหรับท่านที่สนใจประติมากรรมพระพุทธราชานฤมิตมิ่งมงคล สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่
Facebook Inbox: Artmulet
OfficialLine ID: @artmulet
เว็บไซต์ : www.artmulet.com
