ตำนานพระพุทธรูป องค์แทนแห่งพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

คอลัมน์ศิลปะแห่งศรัทธา
โดย Artmulet

 ปฐมเหตุแห่งการสร้างพระพุทธรูปมีตำนานเล่าสืบต่อกันมาว่า เมื่อครั้งพระพุทธองค์ยังทรงพระชนม์ชีพอยู่ได้เสด็จขึ้นไปโปรดพระพุทธมารดา และประทับค้างแรมอยู่บนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์อยู่หนึ่งพรรษา พระเจ้าปเสนทิโกศล กษัตริย์แห่งเมืองสาวัตถีแคว้นโกศลผู้เป็นอุบาสกคนสำคัญ มิได้ทรงเห็นพระพุทธองค์อยู่เป็นเวลานานจนทำให้มีพระทัยระลึกถึง จึงได้โปรดให้ช่างสร้างพระพุทธรูปจากไม้แก่นจันทร์แดงขึ้น เพื่อประดิษฐานไว้เหนืออาสนะที่พระพุทธองค์เคยประทับ 

ต่อมาเมื่อพระพุทธเจ้าได้เสด็จกลับลงมาจากดาวดึงส์สวรรค์จนถึงที่ประทับแล้ว ด้วยอำนาจพุทธานุภาพได้บันดาลให้พระพุทธรูปจำลองนั้นเลื่อนหลีกไปจากพระพุทธอาสน์ คล้ายดั่งเป็นการแสดงความเคารพต่อองค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระพุทธองค์จึงได้ทรงยกพระหัตถ์ซ้ายขึ้นห้าม พระไม้แก่นจันทร์นั้นจึงได้เลื่อนกลับไปยังที่ประทับดังเดิม พระเจ้าปเสนทิโกศลเห็นเช่นนั้นก็ยิ่งมีความเลื่อมใสศรัทธาเพิ่มขึ้น พระพุทธองค์ยังทรงได้รับสั่งให้เก็บรักษาพระพุทธรูปจำลองนั้นไว้เพื่อให้สาธุชนทั้งหลายได้มีแบบอย่าง ในการที่หากจะสร้างพระพุทธรูปขึ้นภายหลังจากที่พระองค์ได้เสด็จดับขันธ์ปรินิพพานไปแล้วด้วย

พระพุทธรูปคือรูปเคารพที่ถือเป็นตัวแทนแห่งองค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์พระพุทธรูปจึงเปรียบเสมือนเป็นตัวแทนของพระพุทธศาสนา และพุทธศาสนิกชนของแต่ละยุคแต่ละสมัย หลักฐานจากงานศิลปกรรมตั้งแต่อดีตในยุคแรกเริ่มนั้นก็ได้มีการรับเอาวัฒนธรรมทางศาสนาเข้ามาผสมผสานแล้ว ดังนั้น การสร้างพระพุทธรูปที่มาจากคติที่ถือว่าเป็นองค์แทนแห่งพระพุทธเจ้า เมื่อจะมีการสถาปนาศาสนสถานขึ้นจึงต้องมีการสร้างพระพุทธรูปเพื่อนำไปประดิษฐานเป็นองค์ประธานของสถานที่นั้นๆ ด้วยอย่างเช่น วัด โบสถ์ หรือวิหาร ก็จะมีพระประธานประจำสถานที่ดังกล่าวเสมอ คติการสร้างพระพุทธรูปยังมีความเกี่ยวข้องกับความกลัวที่ว่าพุทธศาสนาอาจจะสูญไปจากโลกนี้ จึงต้องสร้างพระพุทธรูปไว้เป็นจำนวนมากเพื่อสืบต่อพระพุทธศาสนา ตามความเชื่อที่ว่าเมื่อพุทธศาสนามีอายุครบ ๕,000 ปีแล้วศาสนาพุทธจะเสื่อมสลายไป

การสร้างพระพุทธรูปยังเกี่ยวข้องกับคติที่สำคัญถึงการอุทิศส่วนบุญส่วนกุศล หรือเพื่อสร้างกุศลในบวรพุทธศาสนาด้วย ตามที่ปรากฏจากหลักฐานจารึกหรือข้อความที่สลักไว้บริเวณฐานพระพุทธรูปที่มีมาตั้งแต่สมัยทวาราวดี และมีการสืบต่อคตินี้มาทุกยุคทุกสมัยจนถึงปัจจุบัน ข้อความจารึกจะมีลักษณะคล้ายๆ กันคือ เป็นการอุทิศส่วนบุญกุศลให้กับทั้งผู้สร้างหรือญาติพี่น้อง โดยจำนวนการสร้างและความปรารถนาของผู้สร้างนั้น จะมีจุดมุ่งหมายสำคัญถึงการคาดหวังต่อบุญกุศลในการสร้างที่จะส่งผลให้ได้ไปเกิดในชาติหน้า และชาติต่อๆ ไป รวมถึงการมีชีวิตที่ดียิ่งขึ้นจนถึงยุคของพระศรีอริยเมตไตรย และท้ายที่สุดเพื่อให้ถึงซึ่งพระนิพพานด้วย

ปัจจุบันการสร้างพระพุทธรูปตามคติเดิมนี้ยังมีการสืบทอดต่อกันมา ส่วนหนึ่งเป็นพระราชพิธีของพระมหากษัตริย์ที่โปรดเกล้าให้มีการสร้างเพื่อบำเพ็ญพระราชกุศลเนื่องในวโรกาสสำคัญๆ เช่น ฉลองพระชนม์มายุครบรอบ ครบรอบการเสวยราชสมบัติ และสร้างพระราชทานให้ไปประดิษฐานยังวัดต่างๆเพื่อเป็นมิ่งขวัญแก่ประสกนิกรปวงชนทั้งหลายดังเช่น ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ก็ได้มีการสร้าง พระพุทธนวราชบพิตร  ขึ้นโดยให้อัญเชิญไปประดิษฐาน ณ ศาลากลางจังหวัดต่างๆ เพื่อเป็นสัญลักษณ์แห่งความสามัคคีและเป็นเครื่องยึดเหนี่ยวจิตใจของคนไทยทั้งประเทศ


การสร้างพระพุทธรูปในส่วนของงานราษฎร์นั้นก็มีการสร้างขึ้นเพื่อเป็นการทำนุบำรุงพระศาสนา และสร้างเพื่อบำเพ็ญกุศลรวมถึงการเฉลิมฉลองเนื่องในโอกาสสำคัญตามแบบแผนคตินิยมดั่งเดิม แต่ก็ได้มีการปรับเปลี่ยนไปตามยุคตามสมัยจากงานช่างพื้นบ้านที่สร้างขึ้นตามกำลังศรัทธา และตามความสามารถเชิงศิลป์ของช่าง องค์พระพุทธรูปที่แสดงออกมานั้นจึงสะท้อนให้เห็นถึงสภาพสังคมดั่งเดิมตามช่วงเวลานั้นๆ ผ่านงานศิลป์ได้อย่างชัดเจน จนการพัฒนาฝีมือเชิงช่างศิลป์ที่เรียกได้ว่ามีวิวัฒนาการมาโดยตลอด จึงปรากฏงานศิลปกรรมในองค์พระพุทธรูปที่มีความงดงาม และอลังการมากยิ่งขึ้นจนสะท้อนถึงพัฒนาการความเจริญของพระศาสนาและคุณค่าของงานศิลป์ที่มีมาอย่างต่อเนื่องจนถึงยุคปัจจุบันได้เป็นอย่างดี

พุทธศาสนิกชนโดยมากจะมีคติความเชื่อที่ได้ยึดมั่นปฏิบัติกันมาจนเป็นประเพณีคือ แทบจะทุกเคหะสถานบ้านเรือนไม่ว่าจะยากดีมีจนอย่างไรทุกบ้านเรือนเหล่านั้น มักจะมีพระพุทธรูปไว้สักการะบูชาประจำบ้านประจำเรือนมิได้ขาด ทั้งนี้เพราะความยึดมั่นต่อคุณพระรัตนตรัยอันมีองค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นประธานนั่นเอง Artmulet เห็นถึงความสำคัญของคตินิยมดังกล่าวนี้ จึงได้รังสรรค์ผลงานประติมากรรมแห่งศรัทธา ที่ถือเป็นงานศิลป์ชั้นสูงมาอย่างต่อเนื่องเช่นกัน เพื่อถือเป็นการมอบไว้ให้เป็นสมบัติอันล้ำค่าของคนไทยสืบไป

สำหรับท่านที่สนใจ สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่
Facebook Inbox: Artmulet
OfficialLine ID: @artmulet
เว็บไซต์:www.artmulet.com
และที่วัดขุนอินทประมูล จ.อ่างทอง T.0925577511