ผู้จัดการสุดสัปดาห์ -เมื่อวันที่ 8 ม.ค.60 มีรายงานจากสำนักข่าวเอเอฟพี ว่า บีบีซี เวิลด์ เซอร์วิส ซึ่งเป็นบริการหนึ่งของบรรษัทกระจายเสียงแห่งอังกฤษ ได้ยุติการออกอากาศจากสถานีถ่ายทอดสัญญาณที่สำคัญระดับโลก ซึ่งตั้งอยู่ที่จ.นครสวรรค์ หลังจากการเจรจาเพื่อต่อสัญญากับรัฐบาลเพื่อออกอากาศโดยไม่ผ่านการเซ็นเซอร์ล้มเหลวลง
รายงานอ้างแหล่งข่าวซึ่งทราบเรื่องการเจรจาดี ระบุว่า สถานีวิทยุบีบีซีภาคภาษาไทย พยายามที่จะหารือเพื่อทำสัญญาเช่าสถานีดังกล่าวต่ออีก 20 ปี เพราะเป็นสถานีถ่ายทอดสัญญาณวิทยุคลื่นสั้นหลักสำหรับภูมิภาคเอเชียทั้งหมด สถานีถ่ายทอดสัญญาณดังกล่าว ทำหน้าที่ถ่ายทอดสัญญาณวิทยุบีบีซีภาคภาษาท้องถิ่นต่างๆไปยังประเทศที่มีการควบคุมเข้มงวด อย่างเช่น จีน และเกาหลีเหนือ และไปยังพื้นที่ของประเทศที่วิทยุยังคงเป็นสื่อสำคัญหลัก เช่น ปากีสถาน และอัฟกานิสถาน แต่การกระจายเสียงจากสถานีถ่ายทอดสัญญาณดังกล่าวได้ยุติลงตั้งแต่วันที่ 1 ม.ค.60 เมื่อหมดสัญญาเช่า
แถลงการณ์ของบีบีซีระบุว่า แม้ว่าจะความพยายามเจรจากันยาวนาน ก็ไม่สามารถบรรลุความตกลงที่จะเช่าสถานีดังกล่าวต่อได้ ทำให้พนักงานกว่า 45 คน ต้องตกงานทันที ทั้งนี้ บีบีซี เวิลด์ เซอร์วิส ผลิตรายการข่าวที่ไม่มีการเซ็นเซอร์ออกเป็นภาษาต่างๆ 29 ภาษา โดยอยู่ภายใต้การสนับสนุนงบประมาณส่วนหนึ่งจากรัฐบาลอังกฤษ แต่กองบรรณาธิการอำนวยการเป็นอิสระ
ข่าวยังระบุว่า สถานีถ่ายทอดสัญญาณประจำภูมิภาคเอเชีย ได้ย้ายเข้ามาอยู่ในไทย จากที่เคยตั้งอยู่ที่ฮ่องกง ในปีพ.ศ.2540 หลังจากอังกฤษส่งมอบฮ่องกงคืนให้กับทางการจีน อย่างไรก็ตาม ถ้อยแถลงของบีบีซี ไม่ได้ให้รายละเอียดว่า ทำไมการเจรจาเช่าต่อสัญญาจึงล้มเหลว แต่แหล่งข่าว 2 ราย กล่าวว่าบริการภาคภาษาไทยของสถานี กลายเป็นจุดที่ทำให้ตกลงกันไม่ได้
แม้ “พล.ท.สรรเสริญ แก้วกำเนิด”โฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี และรักษาการอธิบดีกรมประชาสัมพันธ์ จะออกมายืนยันว่า การหารือยังไม่ได้ข้อยุติ และยังไม่ชัดเจนว่าจะมีการต่อสัญญาเช่าหรือไม่
ล่าสุดแม้ยังไม่มีวาระที่“กระทรวงการต่างประเทศ”ต้องเสนอขยายอายุความตกลง ระหว่างรัฐบาลไทย กับ บรรษัทกระจายเสียงอังกฤษ (บีบีซี) (British Broadcasting Corporation - BBC) ที่ทำสัญญา “สถานีถ่ายทอดวิทยุคลื่นสั้น”ในประเทศไทย ซึ่งต้องผ่านความเห็นชอบ จาก กรมประชาสัมพันธ์ สำนักข่าวกรองแห่งชาติ และสำนักงานคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ
ย้อนกลับไป 18 ปีก่อน รัฐบาลพรรคประชาธิปัตย์ ยุคนายชวน หลีกภัย เป็นนายกรัฐมนตรี มีนายสุรินทร์ พิศสุวรรณ เป็นรมว.การต่างประเทศ มี ม.ร.ว.สุขุมพันธุ์ บริพัตร เป็น รมช.การต่างประเทศ มีมติครม. เมื่อวันที่ 12 ต.ค.42 อนุมัติในหลักการให้มีการพัฒนาสถานีถ่ายทอดวิทยุคลื่นสั้น บีบีซี จ.นครสวรรค์ โดยให้มีการแก้ไขความตกลงเดิมที่มีอยู่
และอนุมัติให้กระทรวงการต่างประเทศ แต่งตั้งคณะผู้แทน ประกอบด้วยหน่วยงานของกระทรวงการต่างประเทศ ได้แก่ กรมสารนิเทศ กรมยุโรป และกรมสนธิสัญญาและกฎหมาย รวมทั้งหน่วยราชการอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง คือกรมประชาสัมพันธ์ กรมธนารักษ์ กรมที่ดิน และจ.นครสวรรค์ เพื่อเจรจากับ บีบีซี ในเรื่องการแก้ไขความตกลง และเมื่อแก้ไขความตกลงและมีผลบังคับใช้แล้ว ให้กรมประชาสัมพันธ์เป็นหน่วยงานกลางเพื่อประสานงานในเรื่องนี้ และเป็นหน่วยงานปฏิบัติ ตามที่กระทรวงการต่างประเทศเสนอ
โดยให้กระทรวงการต่างประเทศ ชี้แจงและทำความเข้าใจกับบรรษัทกระจายเสียงอังกฤษ (บีบีซี) ถึงผลกระทบที่เกิดขึ้นต่อโครงการจัดตั้งมหาวิทยาลัยมหิดล จ.นครสวรรค์ และประชาชนในพื้นที่ และเจรจาเพื่อให้ บีบีซี พิจารณาทดแทนตามความเหมาะสม
ต่อมามติในรัฐบาลชุดเดิม เมื่อวันที่ 23 ม.ค.44 ครม.มีมติเห็นชอบตัวบทความตกลงและสาระรายละเอียดในรูปของหนังสือแลกเปลี่ยนทางการทูตระหว่างรัฐบาลแห่งราชอาณาจักรไทย กับรัฐบาลแห่งสหราชอาณาจักร เกี่ยวกับการพัฒนาสถานีวิทยุคลื่นสั้นบีบีซี จ.นครสวรรค์
มีสาระสำคัญเกี่ยวกับเรื่องสิทธิประโยชน์ตอบแทนที่ฝ่ายไทย (กรมประชาสัมพันธ์) จะได้รับจากการอนุญาตให้ บีบีซี พัฒนาสถานีถ่ายทอดวิทยุคลื่นสั้น ที่ จ.นครสวรรค์ ในส่วนของความช่วยเหลือในรูปอุปกรณ์ที่จะติดตั้งที่สถาบันฝึกอบรมวิทยุโทรทัศน์ของกรมประชาสัมพันธ์ในวงเงิน 420,000 ปอนด์ ( ในยุคนั้นประมาณ 10 ล้านบาท ปัจจุบัน 10,278,372.59 บาท ) และฝ่ายไทยต้องจัดหาที่ดินให้แก่ สหราชอาณาจักรเพื่อพัฒนาสถานีถ่ายทอดวิทยุคลื่นสั้นดังกล่าว
อนุมัติให้รมว.ต่างประเทศ เป็นผู้แทนรัฐบาลแห่งราชอาณาจักรไทย ลงนามในหนังสือแลกเปลี่ยนทางการทูตฯ รวมทั้งให้ฝ่ายสหราชอาณาจักรใช้ที่ดิน 23 ไร่ 2 งาน 27 ตารางวา ที่ ต.บ้านแก่ง อ.เมืองฯ จ.นครสวรรค์ ทำประโยชน์ตามเงื่อนไขในหนังสือแลกเปลี่ยนทางการทูตฯ
ให้กรมประชาสัมพันธ์เป็นหน่วยงานกลางเพื่อประสานงานในการดำเนินการเรื่องในที่ดินเพื่อการนี้ ตามที่กระทรวงการต่างประเทศเสนอ (ต่อมาสถานีวิทยุคลื่นสั้นบีบีซี ที่ จ.นครสวรรค์ ถูกผนวกเป็นแห่งเดียวกับสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย (สวท.) จ.นครสวรรค์)
18 ปี ที่ ครม.อนุมัติ บีบีซีตั้งสถานีวิทยุคลื่นสั้นบีบีซี ที่จ.นครสวรรค์ กระทรวงการต่างประเทศ และประเทศไทยได้ประโยชน์มากมายเช่น มีจัดโครงการฝึกอบรมหลักสูตรเพิ่มศักยภาพและทักษะของบุคคลากรในการจัดรายการวิทยุให้มีความเป็นมืออาชีพ (Radio Journalism Program) จากบรรษัทกระจายเสียงอังกฤษ ตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน แม้แต่ในยุคที่“นายดอน ปรมัตถ์วินัย”ยังดำรงตำแหน่งอธิบดีกรมสารนิเทศ เมื่อ พ.ศ. 2543 ก็ยังมีการอบรมมาตลอด
สถานีวิทยุคลื่นสั้นบีบีซี ที่ จ.นครสวรรค์ ยังคงดำเนินไปพร้อมๆกับ “วิทยุบีบีซีภาคภาษาไทย”ที่ดำเนินการมาก่อนหน้ากว่า 70 ปี (แผนกภาษาไทยก่อตั้งปี พ.ศ. 2484 ในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง) แต่เมื่อวันที่ 31 มี.ค.49 บีบีซีภาคบริการโลก ได้ยุบการให้บริการวิทยุภาษาต่างๆ ของบีบีซี 10 ภาษา รวมทั้งภาษาไทย ด้วยเหตุผลว่า มีผู้ฟังไม่มาก ประกอบกับมีความจำเป็นต้องใช้เงินทุนในด้านอื่น การปิดสมัยนั้นสร้างความเสียดายให้กับผู้ติดตามจำนวนหนึ่ง
ข้อมูลจากเว็บไซต์ บีบีซี-ไทย ระบุว่า ก่อนทำสัญญากับรัฐบาลไทยใน ปี 2542 เพื่อจัดตั้งสถานีวิทยุคลื่นสั้นบีบีซี ที่จ.นครสวรรค์ ในปี 2535 ในช่วงเหตุการณ์พฤษภาทมิฬ เคยมีการทำสัญญาถ่ายทอดรายการบันทึกเทป กับมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ต่อมามีความต้องการข้อมูลข่าวสารที่เป็นกลางและไม่ถูกปิดกั้น ทำให้บีบีซีภาคภาษาไทยมีช่องทางในการขยายการรับฟังมากขึ้น
ปี พ.ศ.2536 มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เป็นสถานีวิทยุแห่งแรกที่ทำสัญญาถ่ายทอดสดสัญญาณรายการของบีบีซีจากกรุงลอนดอน ในปีเดียวกัน มีการทำสัญญากับ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ทั้งวิทยาเขตหาดใหญ่ และปัตตานี และ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
หลังจากนั้น ตั้งแต่ปีพ.ศ. 2539-2543 สถานีของวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย บางแห่งเริ่มทำสัญญาถ่ายทอดสดบีบีซีภาคภาษาไทยด้วย อย่างที่ จ. ตรัง นำมาสู่การทำสัญญาอนุญาตให้ บีบีซี พัฒนาสถานีถ่ายทอดวิทยุคลื่นสั้น ที่จ.นครสวรรค์
หลังจากนั้น ก็มีสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทยอีกหลายสถานีที่ถ่ายทอดรายการของบีบีซี อย่างเช่น ในกรุงเทพฯ และปริมณฑล สามารถรับฟังได้ที่ คลื่นเอฟเอ็ม 97 ส่วนที่ จ.นครราชสีมา สามารถรับฟังได้ที่คลื่นเอฟเอ็ม 106.25 ทั้งภาคเช้าและค่ำเช่นเดียวกัน นอกจากนี้ ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ บีบีซียังได้ทำความตกลงกับสถานีวิทยุกระเสียงแห่งประเทศไทย จ. หนองคายด้วย ซึ่งทำให้ประชาชนชาวลาว ที่อยู่ในกรุงเวียงจันทน์ สามารถรับฟังรายการของบีบีซีภาคภาษาไทยได้อย่างชัดเจน
บีบีซี ยังทำสัญญากับ บริษัท อสมท.จำกัด (มหาชน) ริเริ่มต่อสัญญาณกับสถานีวิทยุ อสมท.จังหวัดแม่ฮ่องสอน เชื่อมสัญญาณ อสมท.จากส่วนกลางเพื่อที่จะถ่ายทอดบีบีซีให้คนแม่ฮ่องสอนฟัง จนถึงปี พ.ศ. 2544 อสมท. ก็เริ่มถ่ายทอดบีบีซีภาคภาษาไทย ช่วงค่ำไปทั่วประเทศโดยผ่านแม่ข่ายจากกรุงเทพ คือ คลื่นเอฟเอ็ม 100.5 ก่อนยุติกระจายเสียงเมื่อ 13 ม.ค.49 นั้น สถานีวิทยุที่รับสัญญาณถ่ายทอดบีบีซีภาคภาษาไทยมีทั้งหมด 64 สถานี
ต่อมา บีบีซีแผนกภาษาไทย กับมาอีกครั้ง ข้อมูลจากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี ระบุว่า จากข้อมูลเดือนพ.ค.58 ทีมงานบีบีซีไทย ส่วนใหญ่เป็นอดีตพนักงานบีบีซี แผนกภาษาไทยที่ปิดตัวไป โดยมีสำนักงานตั้งอยู่ที่บนชั้น 5 ของอาคาร BBC Broadcasting House สำนักงานใหญ่แห่งใหม่ของบีบีซี ทีมงานในลอนดอน มีทั้งหมด 5 คน และมีผู้สื่อข่าวประจำอยู่ที่ประเทศไทยอีก 1 คน
ขณะที่ “อธิบดีกรมประชาสัมพันธ์”ทุกยุคทุกสมัย จะต้องเดินทางไปดูการดำเนินงานของสถานีวิทยุคลื่นสั้น BBC. ที่ ต.บ้านแก่ง อ.เมืองฯ จ.นครสวรรค์ ที่มีนายเดวิด แม็คกี้ดรายเด้น วิศวกรประจำ BBC.ประเทศไทย ประจำอยู่ รวมถึง มอบแนวทางการทำงานของกรมประชาสัมพันธ์ ทุกๆปี แก่หน่วยงานในสังกัดฯ
สำหรับข้อมูลจากเว็บไซต์กรมประชาสัมพันธ์ ระบุว่า“สถานีวิทยุคลื่นสั้น BBC.W เปิดการสถานีถ่ายทอดสัญญาณโดยรับตรงมาจากวิทยุ BBC. ลอนดอน ตั้งแต่ปี 2539 มีเจ้าชายฟิลิป ดยุคแห่งเอดินเบอระ เสด็จเป็นประธานเปิด โดยสถานีวิทยุคลื่นสั้น BBC.ได้ออกอากาศครอบคลุมทวีปเอเชียทั้งหมด ตลอดจนครอบคลุมพื้นที่เกือบครึ่งโลก ทั้งภาษาอังกฤษ จีนกลาง จีนแมนดาริน อะเซริ เบงกาลิ พม่า ฮันติ เปอร์เซียน ปาชโต รัสเซี่ยน ทมิฬ และอุซเบค
การดำเนินการกับ บีบีซี แตกต่างกับเมื่อ ก.พ.60 ที่ประชุมครม. เห็นชอบให้ กระทรวงการต่างประเทศ ในนามรัฐบาลไทยอนุมัติการขยายอายุความตกลงระหว่างรัฐบาลไทยกับรัฐบาลสหรัฐอเมริกา ว่าด้วยสถานีวิทยุกระจายเสียง 1,000 กิโลวัตต์ ของสถานีวิทยุเสียงอเมริกา ( Voice of America หรือ VOA)ซึ่งครอบคลุมพื้นที่ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ตลอดจนบริเวณตอนใต้ของจีน ออกไป 66 ปี จนถึง วันที่ 30 ก.ย. 66 (ความตกลงฯได้หมดอายุเมื่อวันที่ 30 ก.ย. 2559 ) วีโอเอ ออกอากาศเป็นภาษาต่าง ๆ 46 ภาษา รวมทั้งภาษาไทย ครอบคลุมเกือบทั้งโลก และเป็นการสานต่อการดำเนินงานโครงการซึ่งต่อเนื่องมาตั้งแต่ปี 2511
ในรายละเอียดสหรัฐฯ จะได้มอบเงินแก่รัฐบาลไทยจำนวนทั้งสิ้น 1,500,000 ดอลลาร์สหรัฐ หรือ 52,845,000 บาท (ตามอัตราแลกเปลี่ยน 35.23 บาท/ดอลลาร์สหรัฐ) รวมทั้งให้ความช่วยเหลือด้านเทคนิค ในการผลิตรายการและการดำเนินงานของ “สถานีวิทยุสราญรมย์”“สถานีวิทยุกระจายเสียงระหว่างประเทศ ประจำประเทศไทย หรือ Internation Broadcastion Bureau (IBB)ในพื้นที่ ต.บ้านดุง อ.บ้านดุง จ.อุดรธานี และสถานีถ่ายทอดสัญญาณฯ ที่ อ.ภูกระดึง จ.เลย
กลุ่มผู้ฟังเป้าหมาย คือชาวไทยและชาวต่างชาติในจังหวัดชายแดนและประเทศเพื่อนบ้าน (เช่น เมียนมา ลาว เวียดนาม กัมพูชา และบังกลาเทศ) โดยเผยแพร่รายการประเภทข่าวสาร สารคดี และสาระน่ารู้ด้านการต่างประเทศทั้งภาษาไทยและภาษาต่างประเทศ (อังกฤษ ลาว เขมร และเวียดนาม) ทั้งหมดเป็นความตกลงกับสหรัฐอเมริกา
หลังจากนี้ต่อไป ต้องรอดูว่า กระทรวงการต่างประเทศ กรมประชาสัมพันธ์ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง จะมีความชัดเจนต่อ“สถานีวิทยุคลื่นสั้น BBC. ที่ต.บ้านแก่ง อ.เมืองฯ จ.นครสวรรค์”อย่างไร แม้ “พล.ท.สรรเสริญ”จะ ยืนยันว่า การหารือยังไม่ได้ข้อยุติ และยังไม่ชัดเจน ว่าจะมีการต่อสัญญาเช่าหรือไม่