วช. จับมือจุฬาฯ โชว์ผลสำเร็จนวัตกรรม “ฝายแกนดินซีเมนต์-แก้มลิงห้วยลี่” เกราะป้องกันใหม่ให้เมืองน่านรอดพ้นน้ำท่วม พร้อมกักเก็บน้ำไว้ใช้แก้ปัญหาภัยแล้ง สร้างความมั่นคงด้านน้ำให้ชุมชนอย่างยั่งยืน
เมื่อวันอาทิตย์ที่ 9 สิงหาคม 2569 สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ(วช.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ลงพื้นที่ตรวจเยี่ยมการใช้นวัตกรรม “การป้องกันน้ำท่วมเมืองน่าน ด้วยฝายแกนดินซีเมนต์ และแก้มลิงห้วยลี่” โดยมี ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง ผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ พร้อมด้วย รองศาสตราจารย์ ดร.สุจริต คูณธนกุลวงศ์ ผู้อำนวยการแผนงานเป้าหมายตามยุทธศาสตร์ ววน. ด้านการบริหารน้ำ วช. นายประดิษฐ์ เพชรแสนอนันต์ ผู้ทรงคุณวุฒิลุ่มน้ำน่าน ผู้ช่วยศาสตราจารย์ น.สพ. ดร.วินัย แก้วละมุล จากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย คณะผู้ทรงคุณวุฒิ ผู้บริหาร วช. ผู้บริหารท้องถิ่นและท้องที่ นักวิจัย และเครือข่ายการใช้ประโยชน์ผลงานวิจัย เข้าร่วม ณ บ้านห้วยลี่ ตำบลผาสิงห์ อำเภอเมือง จังหวัดน่าน
ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง กล่าวว่า วช. ให้ความสำคัญกับการนำผลงานวิจัยและนวัตกรรมไปใช้ประโยชน์เพื่อแก้ไขปัญหาของประชาชนในพื้นที่ โดยการลงพื้นที่จังหวัดน่านในครั้งนี้เป็นการติดตามผลการนำชุดความรู้จากงานวิจัยและนวัตกรรมด้านการบริหารจัดการน้ำมาใช้ให้เกิดผลในภาคปฏิบัติของชุมชน ซึ่ง “ฝายแกนดินซีเมนต์ห้วยลี่” และ “แก้มลิงห้วยลี่” เป็นแนวทางที่ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการชะลอและกักเก็บน้ำ ลดความเสี่ยงจากน้ำหลาก และสร้างความมั่นคงด้านน้ำให้กับชุมชน ทั้งยังเป็นการสนับสนุนการบริหารจัดการน้ำที่เหมาะสมกับบริบทของพื้นที่และสามารถต่อยอดเป็นต้นแบบให้กับพื้นที่ส่วนขยายอีกด้วย
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ น.สพ. ดร.วินัย แก้วละมุล จากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กล่าวว่า การดำเนินงานฝายแกนดินซีเมนต์ห้วยลี่เป็นการประยุกต์ใช้องค์ความรู้ด้านการจัดการน้ำให้สอดคล้องกับสภาพพื้นที่ โดยมุ่งเน้นการชะลอน้ำและเพิ่มพื้นที่กักเก็บน้ำในระบบลุ่มน้ำห้วยลี่ ซึ่งจะช่วยลดความรุนแรงของน้ำหลากในช่วงฤดูฝน ขณะเดียวกันยังสามารถเก็บกักน้ำไว้ใช้ในช่วงฤดูแล้ง การดำเนินงานจึงไม่ได้มุ่งแก้ปัญหาน้ำท่วมเพียงอย่างเดียว แต่เป็นการบริหารจัดการน้ำทั้งระบบ โดยมีชุมชนและหน่วยงานในพื้นที่เข้ามามีส่วนร่วม
สำหรับ “ฝายแกนดินซีเมนต์ห้วยลี่” เป็นส่วนหนึ่งของแนวทางการแก้ไขปัญหาอุทกภัยและภัยแล้งในลุ่มน้ำห้วยลี่ โดยดำเนินการก่อสร้างในพื้นที่ตำบลผาสิงห์ ระยะทางประมาณ 3 กิโลเมตร เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการชะลอน้ำและกักเก็บน้ำก่อนเข้าสู่พื้นที่ชุมชนเมือง โดยเฉพาะพื้นที่เศรษฐกิจและเขตโบราณสถานสำคัญของจังหวัดน่าน ขณะที่แนวทางแก้มลิงห้วยลี่จะช่วยรองรับและหน่วงน้ำในช่วงที่มีปริมาณน้ำมาก ก่อนระบายออกอย่างเหมาะสม ช่วยลดผลกระทบจากน้ำหลากในพื้นที่ปลายน้ำ
การดำเนินงานดังกล่าวเกิดจากความร่วมมือของหน่วยงานภาครัฐ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ผู้นำท้องที่ นักวิจัย และภาคประชาชน โดยมีเป้าหมายให้เกิดระบบบริหารจัดการน้ำที่เหมาะสมกับพื้นที่และประชาชนสามารถมีส่วนร่วมในการดูแลรักษาอย่างต่อเนื่อง ทั้งนี้ ผลประโยชน์จากการดำเนินงานครอบคลุมพื้นที่รับน้ำและเส้นทางน้ำห้วยลี่ใน 4 ตำบล ได้แก่ ตำบลผาสิงห์ ตำบลไชยสถาน ตำบลในเวียง และตำบลดูใต้ ซึ่งเป็นพื้นที่ชุมชน เขตเศรษฐกิจ และพื้นที่สำคัญทางประวัติศาสตร์ของจังหวัดน่าน
วช. ยังคงเดินหน้าสนับสนุนการนำผลงานวิจัยและนวัตกรรมไปใช้ประโยชน์ในระดับพื้นที่ เพื่อเสริมสร้างความพร้อมในการรับมือภัยพิบัติและยกระดับการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำอย่างเป็นระบบ โดยมุ่งให้เกิดการใช้ประโยชน์จากงานวิจัยอย่างต่อเนื่องและสร้างความมั่นคงด้านน้ำให้แก่ประชาชนในระยะยาว
