ทีมวิจัยชีวศาสตร์และชีววิทยาระบบ ศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ (ไบโอเทค) สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ได้รับ รางวัลเหรียญทอง (Gold Medal) จากผลงานวิจัยและนวัตกรรม “SmartBioPep” ในการประกวดสิ่งประดิษฐ์และนวัตกรรมนานาชาติ 2026 Bangkok International Intellectual Property, Invention, Innovation and Technology Exposition (IPITEX 2026) ซึ่งจัดโดย สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) – National Research Council of Thailand (NRCT) ณ ศูนย์นิทรรศการและการประชุมไบเทค บางนา
SmartBioPep สร้างสรรค์ผลงานโดยทีมวิจัยชีวศาสตร์และชีววิทยาระบบ นำโดย ดร.อภิรดี หงส์ทอง หัวหน้าทีมวิจัยชีวศาสตร์และชีววิทยาระบบ, ดร.จิตติศักดิ์ เสนาจักร์, ดร.สุพัชฌาย์ เลิศอำไพพร, นางภาวิณี รักเรืองเดช เป็นแพลตฟอร์มอัจฉริยะที่พัฒนาขึ้นเพื่อสนับสนุนการวิเคราะห์และคัดเลือกโมเลกุลชีวภาพ โดยเฉพาะกลุ่ม bioactive peptides จากแหล่งโปรตีนหลากหลายชนิด ด้วยการบูรณาการองค์ความรู้ด้าน ชีววิทยาระบบ (Systems Biology) เทคโนโลยีชีวสารสนเทศ และ ปัญญาประดิษฐ์ (AI) เข้าด้วยกันอย่างเป็นระบบ
แพลตฟอร์มดังกล่าวสามารถจำลองกระบวนการย่อยโปรตีนในระดับ in silico digestion จากข้อมูลลำดับโปรตีนขนาดใหญ่ในระดับจีโนมและโปรตีโอม (genome/proteome-scale protein sequences) และเชื่อมโยงผลลัพธ์กับการทดลองจริงในห้องปฏิบัติการ (in vitro hydrolysis) รวมถึงข้อมูลการตรวจวิเคราะห์เปปไทด์ด้วยเทคนิค LC-MS/MS เพื่อประมวลผลข้อมูลจากหลายขั้นตอนอย่างมีประสิทธิภาพ
SmartBioPep ยังใช้ระบบ AI-based ranking scores ในการจัดลำดับความสำคัญของเปปไทด์ตามฤทธิ์เป้าหมาย ช่วยคัดเลือกทั้งเปปไทด์ที่มีข้อมูลฤทธิ์ทางชีวภาพอยู่แล้ว และเปปไทด์ชนิดใหม่ที่ยังไม่เคยรายงานมาก่อน ส่งผลให้ลดระยะเวลาและต้นทุนการวิจัย พร้อมเพิ่มโอกาสในการค้นพบสารชีวภาพออกฤทธิ์ที่มีศักยภาพสูง
การประยุกต์ใช้และผลกระทบเชิงอุตสาหกรรม นวัตกรรม SmartBioPep สามารถนำไปประยุกต์ใช้ได้ในหลากหลายสาขา อาทิ
- การพัฒนาสารออกฤทธิ์สำหรับอาหารฟังก์ชันและโภชนเภสัช
- การค้นหาเปปไทด์ต้านจุลชีพเพื่อใช้เป็นสารเสริมอาหารสัตว์น้ำ
- การพัฒนาผลิตภัณฑ์ชีวภาพสำหรับภาคเกษตร อาหาร และสุขภาพ
ตัวอย่างการใช้งานที่สำคัญ ได้แก่ การค้นหา antimicrobial peptides จากแหล่งโปรตีนพืชและชีวมวล เช่น สาหร่ายสไปรูลินา เพื่อนำไปใช้เป็นสารเสริมอาหารสำหรับลูกกุ้ง ช่วยยับยั้งเชื้อก่อโรคและเพิ่มอัตราการรอดในระบบเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ
ความสำเร็จจากเวที IPITEX 2026 สะท้อนถึงศักยภาพของนักวิจัยไบโอเทค สวทช. ในการพัฒนาเทคโนโลยีและนวัตกรรมชีวภาพที่สามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้จริง และมีความสามารถในการแข่งขันในระดับนานาชาติ ตอกย้ำบทบาทของประเทศไทยในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจชีวภาพอย่างยั่งยืน
