“ป่า” สอนหนูเรียนรู้วิทยาศาสตร์และรักธรรมชาติ

แต่ไหนแต่ไรมา “ป่า” เป็นที่พึ่งให้สรรพชีวิตเสมอ เดิมนั้นปัจจัย 4 ทั้งหลายไม่ว่าจะเป็นอาหาร เครื่องนุ่งห่ม ยารักษาโรคและที่อยู่อาศัยล้วนได้จากการพึ่งพิงป่าทั้งสิ้น แต่ด้วยวิถีชีวิตที่ห่างไกลป่าอาจให้เราหลงลืมปัจจัยที่เกื้อหนุนเราอยู่ อย่างไรก็ดีป่าไม่ได้เป็นแค่คลังอาหารหากยังเป็นคลังความรู้ที่ยิ่งใหญ่อีกด้วย

ศูนย์ศึกษาธรรมชาติและท่องเที่ยวเชิงนิเวศ เจ็ดคด-โป่งก้อนเส้า อ.แก่งคอย จ.สระบุรี เป็นป่าปลูกเพื่อฟื้นฟูสภาพพื้นที่ถูกบุกรุกทำลาย ซึ่งต้องใช้เวลากว่า 29 ปีจึงได้สภาพแวดล้อมที่สมบูรณ์ขึ้น โดยภายในป่าได้สร้างฐานการเดินป่าเพื่อให้เยาวชนเข้ามาเรียนธรรมชาติ

เมื่อเร็วๆ นี้สำนักพิมพ์นานมีบุ๊คส์ได้จัดค่าย “เด็กรักป่า หรรษากับวิทยาศาสตร์” ซึ่งมีเยาวชนวัยประมาณ 8-12 ปีกว่า 40 คนมาร่วมกิจกรรมเรียนรู้วิทยาศาสตร์จากการเดินป่า โดยมี ดร.ลัดดาวัลย์ กัณหสุวรรณ อาจารย์จากศูนย์สิ่งแวดล้อมศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฎพระนคร เป็นผู้ให้ความรู้วิทยาศาสตร์จากการเดินป่าแก่เด็กๆ

ทั้งนี้เส้นทางที่เด็กๆ เดินป่ามีลักษณะเป็นวงที่ปลายทางเวียนมาบรรจบกับจุดเริ่มต้นเป็นระยะทางประมาณ 5 กิโลเมตร โดยจะมีฐานให้เด็กได้เรียนธรรมชาติตามลักษณะของฐานนั้นๆ เช่น ฐานจอมปลวกเด็กๆ จะได้เห็นการทำงานอย่างขยันขันแข็งของสิ่งมีชีวิตเล็กๆ เมื่อลองใช้ไม้แหย่ให้รังเป็นรู ไม่นานนักปลวกก็จะช่วยกันซ่อมแซมรังจนกลับมาเหมือนเดิม นอกจากนี้ยังเรียนรู้คณิตศาสตร์ได้ด้วยการวัดหาความยาวรอบวงของจอมปลวก

“ที่ฐานจอมปลวกเด็กๆ จะได้เรียนรู้ว่าสัตว์ทุกชนิดมีความสำคัญ เกื้อกูลกัน ไม่ว่าจะน่ารัก น่าเกลียด ล้วนมีความสำคัญเหมือนกันหมด” ดร.ลัดดาวัลย์อธิบายว่าปลวกช่วยย่อยสลายเศษไม้ใบไม้กลับไปเป็นแร่ธาตุให้กับต้นไม้ใหญ่ในป่า จึงมีความสำคัญในนิเวศกับป่า

นอกจากนั้นเด็กๆ ยังได้เรียนรู้ที่จะหาสิ่งมีชีวิตเล็กๆ ด้วยการพลิกดูใต้ใบไม้ หรือที่บริเวณลำธารหนูน้อยก็จะได้รู้จักสิ่งมีชีวิตที่อยู่ในน้ำด้วยการช้อนดูสัตว์น้ำตัวเล็กๆ เช่น กุ้ง ปลา เป็นต้น และวัดคุณภาพน้ำจากการสังเกตสัตว์น้ำจืดขนาดเล็ก เพราะสิ่งมีชีวิตในน้ำบางชนิดจะอยู่ได้เฉพาะในน้ำที่มีคุณภาพดีเท่านั้น รวมถึงสังเกตเหล่าแมลงต่างๆ ที่อยู่ตามแหล่งน้ำด้วย

“วิทยาศาสตร์ที่เด็กๆ ได้ศึกษาจากการเดินป่าคือเรื่องพืช สัตว์ ระบบนิเวศในธรรมชาติ นอกจากนี้ยังให้เด็กเรียนรู้คณิตศาสตร์และสังคมจากความสัมพันธ์ระหว่างพืชและสัตว์ได้ กระบวนการศึกษาธรรมชาติไม่เพียงแค่ได้ความรู้ แต่จะนำไปสู่เจตคติที่ดีต่อสิ่งแวดล้อม ทำให้เด็กซาบซึ้งต่อธรรมชาติและช่วยกันอนุรักษ์ให้กับลูกหลานในอนาคตได้อย่างยิ่งยืน” ดร.ลัดดาวัลย์กล่าว

“น้องเฟิน” หรือ ด.ญ.นุชวรา ปณตตรัยรัตน์ นักเรียนชั้น ป.5 โรงเรียนอนุบาลระยอง ซึ่งมาเดินป่าครั้งนี้กล่าวด้วยความฉะฉานว่าการเดินป่านั้นต้องระมัดระวังอันตรายอะไรบ้าง เช่น อันตรายจากรังแตนตามต้นไม้ข้างทางจึงไม่ควรเดินออกนอกเส้นทางหรืออันตรายจากงูเขียวหางไหม้ก็ให้รู้จักสังเกตดีๆ และที่ริมลำธารนั้นเป็นแหล่งอนุบาลของสัตว์น้ำ

“หนูชอบเดินป่าเพราะสนุก ได้ดูนกตอนเช้า หนูเห็นนกแซมแซวและเห็นนกสร้างรังด้วย นอกจากนี้ยังได้รู้จักพันธุ์ไม้และสัตว์ต่างๆ ยังได้รู้อีกว่ามอสเป็นตัวทำให้หินกลายเป็นดินได้ “ไลเคน” ก็เป็นสาหร่ายกับรา และผลไม้ที่สัตว์ไม่กิน อย่าเก็บกินเพราะเป็นพิษ” น้องเฟินเล่าอย่างฉะฉานถึงความรู้ที่ได้จากการเดินป่า

ด้าน “น้องเอิท” หรือ ด.ช.พีรณัฐ วีระกุล นักเรียนชั้น ป.6 จากโรงเรียนมารีวิทยากบิณทร์บุรี จ.ปราจีนบุรี เป็นอีกคนที่มาเดินป่าเพื่อเรียนรู้วิทยาศาสตร์ในครั้งนี้ กล่าวว่าชอบเรียนวิทยาศาสตร์ ซึ่งการมาเดินป่าครั้งนี้ทำให้ได้รู้จักสมุนไพรต่างๆ การวัดขนาดเส้นรอบวงจอมปลวกก็ทำให้ได้ใช้ความรู้คณิตศาสตร์ที่มี

“ตอนเช้าก็ตื่นมาออกกำลังกาย แข่งกันดูนกว่าใครจะดูได้มากกว่ากัน ผมเห็นนกพญาไฟสีเทา นกแซงแซวหางปลา นกตีทอง และตอนกลางคืนก็ดูดาว ผมได้ไปส่องสัตว์ด้วย เจ้าที่นำทางบอกว่าสัตว์จะสนใจแสงไฟฉาย จึงต้องปิดไฟและอยู่เงียบๆ ผมได้เห็นหิ่งห้อยด้วย” น้องเอิทกล่าวอย่างตื่นเต้น

สำหรับกิจกรรมการเดินป่านอกจากการเรียนรู้ธรรมชาติตามฐานต่างๆ แล้ว เจ้าหน้าที่นำทางได้ให้ข้อมูลเพิ่มเติมว่า ป่าที่เด็กๆ เดินสำรวจนั้นเป็นป่าฟื้นฟูที่แลกมาด้วยชีวิตของเจ้าหน้าที่พิทักษ์ป่า โดยกลุ่มผู้มีอิทธิพลได้จับตัวไปยิงทิ้ง สะท้อนให้เห็นว่ากว่าจะได้ป่ากลับคืนมานั้นไม่ใช่เรื่องง่าย แต่การทำลายใช้เวลาเพียงไม่นาน

แม้ว่าการเดินทางสั้นๆ นี้จะจบลงไปแล้ว แต่เชื่อว่าประสบการณ์ดีๆ จะทำให้หัวใจดวงน้อยๆ เหล่านี้ได้เรียนรู้ที่จะรักและหวงแหนทรัพยากรธรรมชาติที่นับวันจะร่อยหรอลงทุกที



คลิกที่ไอคอน Manager Multimedia
เพื่อรับชมภาพการเดินป่าเพิ่มเติม