xs
xsm
sm
md
lg

ระเบิดเวลา! ระบบหนังสือเดินทางจะ “จอดำ” หลัง 31 ธ.ค. 69 นี้หรือไม่?

เผยแพร่:   ปรับปรุง:   โดย: ผู้จัดการออนไลน์



เมื่อวันที่ 9 ตุลาคม 2569 กระทรวงการต่างประเทศประกาศให้บริษัทจันวาณิชย์ชนะการประกวดราคาโครงการหนังสือเดินทางเฟส 4 มูลค่า 7,289 ล้านบาท ซึ่งจะเริ่มในปี 2571 จากนั้นผู้ร่วมประมูล 3 ราย รวมถึงกิจการร่วมค้า INTN และ TST Consortium หรือ Thales ผู้ดำเนินโครงการเฟส 3 ในปัจจุบัน ได้ร่วมกันยื่นอุทธรณ์ว่ากระบวนการคัดเลือกไม่เป็นธรรม ไม่ได้มาตรฐาน และไม่มีคำชี้แจง นับเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ที่ผู้ร่วมประมูลยื่นอุทธรณ์ร่วมกันเช่นนี้ คณะกรรมาธิการติดตามงบประมาณ สภาผู้แทนราษฎร ได้เชิญกรมการกงสุลมาชี้แจงแล้ว แต่ยังไม่ได้คำตอบ

ความเร่งด่วนอยู่ที่สัญญาเฟส 3 จะสิ้นสุดวันที่ 31 ธันวาคม 2569 ขณะที่เฟส 4 จะเริ่มในปี 2571 Thales จึงมีหนังสือลงวันที่ 16 พฤศจิกายน 2569 ถึงนายกรัฐมนตรี เตือนว่าอาจเกิดภาวะ “จอดำ” ที่ประชาชนทำหนังสือเดินทางไม่ได้นานเกือบ 1 ปี

เรามาลองย้อนดู 3 เฟสที่ผ่านมากันก่อน


เฟส 1 (2548–2555) กระทรวงฯ ว่าจ้างบริษัทจันวาณิชย์ผลิตหนังสือเดินทางกว่า 9 ล้านเล่ม แต่จบลงด้วยการที่กระทรวงฯ ฟ้องผู้รับจ้าง เพราะระบบตรวจสอบลายนิ้วมือตรวจหาลายนิ้วมือซ้ำไม่ได้ ศาลจึงตัดสินให้ผู้รับจ้างชดใช้ตามจำนวนเล่มที่เสียหาย

เฟส 2 ผู้ชนะยังเป็นบริษัทเดิม แต่เกิดข้อพิพาทเรื่อง TOR และจำนวนเล่ม จนบริษัทฟ้องกระทรวงฯ ต่อศาลปกครองเรียกค่าเสียหายหลายร้อยล้านบาท ก่อนที่ศาลจะพิจารณาให้เรื่องยุติ

เฟส 3Thales (TST Consortium) ได้รับจ้างผลิตหนังสือเดินทางต่อเนื่อง 7 ปีจนถึงปัจจุบัน

• 4 คำถามที่กระทรวงฯ ยังไม่ตอบ

1. กรรมการคัดเลือกเพียง 4 คน ประกอบด้วยข้าราชการ 3 คนและนักวิชาการ 1 คน ขณะที่คณะกรรมการกำหนด TOR มีเกือบ 20 คน ขั้นตอนสุดท้ายซึ่งสำคัญที่สุดของโครงการมูลค่าหลายพันล้านบาทที่มีผู้ยื่นประมูล 4 ราย กลับใช้กรรมการน้อยที่สุด จึงเสี่ยงต่อข้อครหาว่าเป็นการเลือกกันเองและเอื้อประโยชน์หรือไม่?

2. คุณสมบัติและประวัติของผู้ชนะ ผู้ชนะถูกตั้งข้อสงสัยว่าไม่มีหนังสือรับรองการสนับสนุนจาก Oracle และใบรับรอง ISO 14298 ที่ยื่นไม่ครอบคลุมการผลิตหนังสือเดินทาง ที่สำคัญกว่าคือประวัติด้านความปลอดภัยของข้อมูลอัตลักษณ์ ซึ่งกระทรวงฯ ระบุว่าให้ความสำคัญสูงสุด

นอกจากปัญหาลายนิ้วมือในเฟส 1 และคดีความในเฟส 1 และ 2 แล้ว บริษัทเดียวกันยังได้รับจ้างจัดทำศูนย์ข้อมูลการตรวจลงตรา (Visa Data Center) ตามสัญญาปี 2560 วงเงิน 39.8 ล้านบาท ระบบวีซ่าเกิดขัดข้องในปี 2564 และเมื่อเดือนมีนาคม 2566 บริษัทแจ้งว่ากู้ข้อมูลได้ครบ แต่คณะกรรมการตรวจรับพัสดุและกองตรวจลงตรา กรมการกงสุล ตรวจสอบแล้วพบว่าข้อมูลหายไปจำนวนมาก คณะกรรมการจึงเสนอค่าปรับกว่า 20 ล้านบาท ครอบคลุมการผิดสัญญา ข้อมูลที่สูญหายโดยไม่ทราบสาเหตุ และการหยุดให้บริการ ผ่านมา 4 ปี เรื่องนี้ยังไม่ยุติ ทั้งที่รัฐเป็นผู้เสียหาย

คำถามที่น่าสนใจก็คือ เราจะให้บริษัทที่เคยทำข้อมูลวีซ่าสูญหายจำนวนมาก มาดูแลข้อมูลหนังสือเดินทางด้วยหรือ? และการให้รายเดียวดูแลทั้งระบบวีซ่าและหนังสือเดินทาง จะกลายเป็นการผูกขาดข้อมูลของประเทศหรือไม่?

3. คะแนนทดสอบ Proof of Concept (POC) ที่ไม่เปิดเผย ในการทดสอบข้อเสนอด้านเทคนิค รวมถึงด้านความปลอดภัยของข้อมูล บริษัทอื่นได้คะแนนสูงกว่าผู้ชนะ แต่กลับไม่ได้รับเลือก สิ่งที่ผู้ร่วมประมูลได้รับมีเพียงหนังสือจากกรมการกงสุลความยาว 5 บรรทัดที่ระบุชื่อผู้ชนะ โดยไม่มีการชี้แจงคะแนนหรือเหตุผล ขณะที่กระบวนการประเมินทางเทคนิคควรโปร่งใสและเป็นธรรมตามแนวทางขององค์การการบินพลเรือนระหว่างประเทศ (ICAO) ยิ่งปกปิดผลคะแนน ก็ยิ่งถูกตั้งคำถาม

4. ราคาที่แพงกว่าถึง 1,700 ล้านบาท ราคาที่ผู้ชนะเสนอสูงกว่าผู้เสนอราคาต่ำสุดถึง 1,700 ล้านบาท ทั้งที่ผู้ร่วมประมูลรายอื่นไม่เคยมีประวัติทำข้อมูลส่วนบุคคลสูญหาย ภาษีของประชาชนที่ต้องจ่ายเพิ่มนี้คุ้มค่าหรือไม่ และประชาชนจะต้องจ่ายค่าธรรมเนียมหนังสือเดินทางเล่มใหม่เพิ่มขึ้นอีกเท่าไร

• ใครจะรับผิดชอบ ?

ทั้งสี่ประเด็นชี้ว่ากระบวนการคัดเลือกครั้งนี้ขาดมาตรฐาน ไม่โปร่งใส และไม่มีการชี้แจงผู้ยื่นประมูลทุกรายอย่างเป็นระบบ ต่างจากกระทรวงการต่างประเทศในยุโรป และประเทศพัฒนาแล้วในเอเชีย ที่ดำเนินการเป็นขั้นตอนและเปิดให้ฝ่ายตรวจสอบและภาคสังคมมีส่วนร่วม

เพราะฉะนั้น หากกระทรวงต่างประเทศ ยังไม่ชี้แจงข้อเท็จจริง หน่วยงานอย่างกรมบัญชีกลาง ป.ป.ช. และ สตง. ควรเข้ามาสนับสนุนคณะกรรมาธิการฯ ในการตรวจสอบ เพราะหากเรื่องนี้ไม่ยุติและเกิดภาวะจอดำหลังวันที่ 31 ธันวาคม 2569 ผู้เสียประโยชน์มากที่สุดคือประชาชนไทย

คำถามสุดท้ายคือ ใครจะรับผิดชอบ กรมการกงสุล กระทรวงการต่างประเทศ หรือรัฐบาล?



ข่าวที่เกี่ยวข้อง :
• ‘จันวาณิชย์’ คว้างานอีพาสปอร์ต เฟส 4 มูลค่า 7,289 ล้านบาท (9 ต.ค. 69) >> https://mgronline.com/cyberbiz/detail/9690000098263
• คู่แข่งจ่ออุทธรณ์ e-Passport เฟส 4 คาใจผลคะแนน-ราคา หลัง 'จันวาณิชย์' คว้างาน (11 ต.ค. 69) >> https://mgronline.com/cyberbiz/detail/9690000098647
• “กมธ.งบฯ” สั่ง "กรมบัญชีกลาง" สอบประมูล e-Passport ระยะที่ 4 พบผู้ชนะเสนอราคาสูงกว่า 1,700 ล้าน (9 พ.ย. 69 / Nation TV) >> https://www.nationtv.tv/news/politics/378985962