"วินทร์ เลียววาริณ" นักเขียนชื่อดังรางวัลซีไรต์ ไม่เห็นด้วยอีกเสียงนำแพนด้ามาไทย ชี้ภาพแพนด้าแม่ลูกผ่านชีวิตแต่ละวันในกรงเหล็กไม่ต่างจากอาชญากรที่ถูกจำจอง ต่อให้มีคนบอกรักมากแค่ไหนก็ตาม ยินดีรับไมตรีจิตจากจีนร้อยเปอร์เซ็นต์ แต่ไม่รับได้หรือไม่?
วันนี้ (31 ม.ค.) กรณีที่นายเศรษฐา ทวีสิน นายกรัฐมนตรี และ รมว.คลัง หารือกับนายหวัง อี้ สมาชิกกรมการเมือง ผู้อำนวยการสำนักงานคณะกรรมการกลางด้านกิจการต่างประเทศของพรรคคอมมิวนิสต์จีน และ รมว.การต่างประเทศสาธารณรัฐประชาชนจีน ในตอนหนึ่งนายหวัง อี้ กล่าวกับนายเศรษฐาว่ายินดีสนับสนุนให้ส่งหมีแพนด้ามายังประเทศไทยอีกครั้งหนึ่ง ก็มีเสียงสะท้อนไม่เห็นด้วย เช่น น.ส.กัญจนา ศิลปอาชา แกนนำพรรคชาติไทยพัฒนา ที่ปรึกษา รมว.การพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ เห็นว่าประเทศไทยมีพื้นที่จำกัด ไม่เป็นธรรมชาติ และค่าเช่าแพนด้าแพงมาก แนะเอาเงินไปดูแลช้างและสัตว์ในประเทศไทย แก้ปัญหาระหว่างคนกับช้าง
ล่าสุด เฟซบุ๊ก "วินทร์ เลียววาริณ" นักเขียนชื่อดังรางวัลซีไรต์ โพสต์บทความหัวข้อ "รักแพนด้า แต่ไม่อยากได้แพนด้า" ระบุว่า "อาทิตย์ก่อนผมพูดเรื่องผมปฏิเสธสวนสัตว์และการทำบุญปล่อยนกปล่อยปลาไปหยกๆ อาทิตย์นี้ก็มีข่าวประเทศจีนกับไทยเชื่อมสัมพันธ์ด้วย 'การทูตแพนด้า' อีกครั้ง
จีนสัญญาจะส่งแพนด้ามาให้ไทย เป็นของขวัญแทนใจ
ไม่เห็นด้วยเลยครับ!
นี่ไม่ใช่ครั้งแรกที่เรามีแพนด้าในเมืองไทย ปี พ.ศ. 2552 บันทึกบนหน้าประวัติศาสตร์ว่าเป็นห้วงเวลาที่คนไทยเกิดอาการเห่อลูกหมีแพนด้าน่ารักซึ่งถือกำเนิดในแผ่นดินไทยจนกลายเป็น 'แพนด้าฟีเวอร์' ไปทั้งประเทศ ผู้คนหลั่งไหลไปถ่ายรูปลูกหมีน่ารัก สารเอสเอ็มเอสท่วมท้นจอโทรทัศน์ ไปรษณียบัตรตั้งชื่อลูกหมีนับล้านแผ่นเดินทางจากทุกสารทิศ ล่าสุดบริษัทโทรทัศน์เคเบิลแห่งหนึ่งเปิดโทรทัศน์ช่องใหม่เป็นรายการเรียลิตีแพนด้า โทรทัศน์ช่องนี้แสดงภาพน่ารักของหมีแพนด้าแม่ลูกผ่านกล้องวงจรปิดตลอดยี่สิบสี่ชั่วโมง
การเปิดโอกาสให้ผู้ชมเห็นภาพลูกหมีน่ารักอย่างใกล้ชิดเพียงแค่กดปุ่มรีโมต คอนโทรล อีกทั้งสามารถแสดงความเห็นผ่านเอสเอ็มเอสหน้าจอ คงจัดว่าเป็นการแสดงความรักของมนุษย์ต่อสัตว์ที่น่าเอ็นดู หากไม่ใช่เพราะจุดเล็กๆ จุดหนึ่งที่อาจทำให้คนรักสัตว์ไม่น้อยตะขิดตะขวงใจ นั่นคือภาพแพนด้าแม่ลูกผ่านชีวิตแต่ละวันในกรงเหล็ก
ในปีเดียวกันนั้น ห้างสรรพสินค้าแห่งหนึ่งในกรุงเทพฯ จัดธีมการตลาดโดยตกแต่งห้างเป็นป่า นำต้นไม้และสัตว์ป่าขนาดเล็กหลายชนิดมาประดับประดา ผสมผสานเสียงน้ำตกกับเสียงสิงสาราสัตว์ (ปลอม) รกครึ้มสวยงามแลดูเหมือนป่าทึบแอฟริกา เรียกลูกค้าได้ชะงัด บรรดาคนเดินห้างก็ถ่ายรูปกับสัตว์ป่าและฉากกันอย่างเพลิดเพลินเจริญใจ
มันก็คงจัดว่าเป็นแผนการตลาดที่ประสบความสำเร็จ หากไม่ใช่เพราะจุดเล็กๆ จุดหนึ่ง นั่นคือท่าทางของสัตว์ป่าเหล่านั้นดูหงอย และตกใจกลัวกับสภาพ 'ป่าติดแอร์' ที่พวกมันไม่คุ้นเคย ผสมกับการที่ผู้คนรายล้อมและแสงแฟลชวูบวาบเป็นระยะๆ
เสียงต่อต้านแผ่วๆ ของคนไม่เห็นด้วยถูกกลบหายไปด้วยเสียงของผู้ใหญ่ในหน่วยงานราชการที่เกี่ยวข้องให้สัมภาษณ์ว่า เขามองไม่เห็นว่ามันเป็นปัญหาอะไร นี่เป็นการทำให้ประชาชนเรียนรู้ชีวิตป่าได้อย่างดียิ่ง อีกประการหนึ่ง สัตว์เหล่านี้ก็อยู่ในกรงแค่สิบวันเท่านั้นเอง และอยู่ในห้องแอร์เย็นสบายด้วย
ภาพพ่อแม่พาเด็กๆ ไปดูสัตว์ในกรง ดูเผินๆ เหมือนการปลูกฝังให้เด็กรักสัตว์ตั้งแต่เล็ก แต่มองในภาพกว้าง กลับเป็นการปลูกฝังทัศนคติและค่านิยมว่าสัตว์เป็นเพียงของเล่นอย่างหนึ่งเท่านั้น
ค่านิยมนี้เองที่ทำให้โลกเต็มไปด้วยสวนสัตว์ที่ไร้คุณภาพและตลาดสัตว์ป่าซึ่งไม่นำพาวิธีการได้ 'สินค้า' มาตามความต้องการของตลาด
ในปี 2554 สวนสัตว์เชียงใหม่ประชาสัมพันธ์ดาราตัวใหม่ หมีขาวขั้วโลก โดยให้เหตุผลว่า สภาวะโลกร้อนทำให้น้ำแข็งที่ขั้วโลกละลาย หมีขาวกำลังไร้ที่อยู่ สวนสัตว์จึงเป็นทางแก้ปัญหา ยิงปืนนัดเดียวได้นกสองตัว กล่าวคือช่วยทั้งหมีขาวและสวนสัตว์
รายงานวิจัยทั่วโลกยืนยันว่า การนำหมีขาวมาเลี้ยงในสวนสัตว์เป็นการทำร้ายหมีมากกว่าช่วย หมีทั้งหมดที่นำมาไว้ในสวนสัตว์มีอาการป่วยทางจิตและซึมเศร้า เพราะหมีขาวต้องอาศัยในพื้นที่เย็นจัด และมีพฤติกรรมท่องพื้นที่กว้างถึงห้าหมื่นตารางกิโลเมตร มิพักเอ่ยถึงการถูกนำมาขังในคุกร้อนเมืองไทย สวนสัตว์ในยุโรปจึงเลิกการขังหมีขาวโดยสิ้นเชิง
เห็นวิธีคิดของผู้ใหญ่ในบ้านเมืองและนักการตลาดหัวกลวงแบบนี้แล้ว ให้รู้สึกว่าการอนุรักษ์ป่าและสัตว์ป่าของเราก็เหมือนการเข็นครกขึ้นเขาเอเวอเรสต์
นักเขียนเรื่องตลกอเมริกัน อีแวน อีซาร์ เคยกล่าวขำๆ ไว้ว่า "สวนสัตว์คือสถานที่ดีที่สุดที่จะศึกษาสันดานมนุษย์"
สันดานของมนุษย์เราก็คือ เมื่อเรารักสิ่งใดก็ต้องเก็บมันไว้เป็นของตนเอง รักนกก็จับมันมาขังในกรง รักสัตว์ป่าก็จับมันมาขังในกรง รักใครก็ต้องการให้เขาหรือเธอเปลี่ยนนิสัยให้ตรงใจตนเอง บริโภคนิยมยิ่งทำให้เรามองทุกอย่างเป็นวัตถุที่ไม่มีเลือดเนื้อชีวิตจิตใจและซื้อขายได้
มันสะท้อนให้เห็นว่า เราต่างหากที่อยู่ในกรงของความมืดบอดทางปัญญา
แผนการตลาดซึ่งเล่นกับความน่ารักของสัตว์ไม่ใช่เรื่องแปลกใหม่ เรามีสวนสัตว์ในห้างสรรพสินค้ามานานหลายสิบปี เรามีกิจกรรมบันเทิงประเภทช้างเตะฟุตบอล เหล่านี้เป็นภาพที่สังคมถูกยัดเยียดจนเคยชินไปแล้ว
ภาพหมีแพนด้าแม่ลูกนั่งนอนบนพื้นซีเมนต์แห้งกร้านรายล้อมด้วยลูกกรงเหล็กพร้อมอาหารเสิร์ฟถึงที่ อาจดูน่ารักในสายตาของคนจำนวนมาก แต่ในมุมมองของนักอนุรักษ์สัตว์ มันกลับเป็นภาพที่ชวนสลดหดหู่ที่สุดภาพหนึ่งในโลก แพนด้าแม่ลูกก็ดูไม่ต่างจากอาชญากรที่ถูกจำจอง ไม่ว่าเราจะจำลองบ้านของมันให้ดูเหมือนธรรมชาติเพียงไร หรือจะยืนยันผ่านเอสเอ็มเอสสักล้านหนว่าเรารักพวกมันมากแค่ไหน เช่นเดียวกับภาพสัตว์ในกรงกลางห้างสรรพสินค้าที่ถูกบังคับให้ถ่ายรูปกับฝูงชน
ดังนั้น ยินดีรับไมตรีจิตจากจีนร้อยเปอร์เซ็นต์ด้วยความขอบคุณ แต่ไม่รับแพนด้าได้ไหม?
วินทร์ เลียววาริณ
วันสุดท้ายของเดือนมกราคม 2567"
