ปรัชญาการทำงานแบบ “เจแปนเวย์” ผ่านมุมมองของผู้บริหารชาวไทย ซึ่งผ่านประสบการณ์ทำงานกับชาวญี่ปุ่นมานานกว่า 10 ปี....คอลัมน์ เจแปนเวย์ โดย ดร.ธนศักดิ์ วหาวิศาล ที่ปรึกษาคณะกรรมการบริหาร บริษัทอิเดมิตสึ อพอลโล (ประเทศไทย) จำกัด
ตอนที่ 37
ในสังคมญี่ปุ่น อายุ 60 ปี ไม่ได้ถูกมองว่าเป็น “ปลายทางของชีวิตการทำงาน” แต่ถูกเรียกว่า 還暦 (かんれき | Kanreki) ซึ่งแปลตรงตัวว่า “การกลับมาครบรอบปฏิทินชีวิต” หรือในความหมายเชิงจิตวิญญาณคือ “การเกิดใหม่ (Rebirth)”
ทำไมต้อง 60 ปี ถึงเรียกว่า “เกิดใหม่” รากของ Kanreki มาจากระบบปฏิทินจีนโบราณที่ญี่ปุ่นรับมา
เรียกว่า 干支 (Eto) ซึ่งประกอบด้วย
• ธาตุฟ้า 10
• ธาตุดิน 12
1 รวมกันเป็นรอบชีวิต 60 ปี เมื่อคนมีอายุครบ 60 ปี ถือว่า วงจรชีวิตหนึ่งได้สิ้นสุดลงอย่างสมบูรณ์ และชีวิตใหม่กำลังเริ่มต้นอีกครั้งเหมือนกลับไปยืนที่ “จุดเริ่มต้น” แต่ครั้งนี้ ไม่ใช่ในฐานะเด็ก
แต่ในฐานะ คนที่ผ่านโลกมาแล้ว Kanreki ในสังคมญี่ปุ่นหมายถึง
1. ไม่ใช่ “แก่” แต่คือ “วางภาระ” ในมุมมองญี่ปุ่นดั้งเดิม อายุ 60 คือช่วงที่
• ภาระการเลี้ยงดูครอบครัวเบาลง
• ไม่ต้องพิสูจน์ตัวเองให้ใครเห็น
• ไม่ต้องแบกบทบาททางสังคมหนักเหมือนเดิม
จึงเป็นจุดเริ่มต้นของชีวิตที่ทำในสิ่งที่อยากทำ ไม่ใช่สิ่งที่ต้องทำ
2. จาก “ผู้แบก” สู่ “ผู้ส่งต่อ” ก่อน 60 คนญี่ปุ่นมักใช้ชีวิตในโหมด
• รับผิดชอบ
• อดทน (我慢 – Gaman)
• ทำเพื่อองค์กร ครอบครัว สังคม
หลัง Kanreki บทบาทจะเปลี่ยนเป็น
• ผู้ให้คำแนะนำ
• ผู้ถ่ายทอดประสบการณ์
• ผู้เฝ้ามองอย่างสงบ
ไม่ต้องอยู่แถวหน้า แต่มีคุณค่าในฐานะ “รากของต้นไม้”
3. ทำไมคนอายุ 60 ยังทำงานในญี่ปุ่น
นี่เชื่อมกับบทความที่ลุงเพิ่งเขียนเรื่องผู้สูงอายุทำงาน ในญี่ปุ่น การทำงานหลัง 60 ไม่ใช่เพราะจน แต่เพราะ “ฉันยังอยากมีบทบาทในโลกใบนี้”
การทำงานเล็ก ๆ
• ในซูเปอร์มาร์เก็ต
• ร้านฟาสต์ฟู้ด
• ห้าง
• งานชุมชน
คือการใช้ชีวิตแบบ Kanreki ไม่เร่ง ไม่แข่งขัน แต่ยังมี “ความหมายของการตื่นเช้า” สัญลักษณ์ของ Kanreki ตามธรรมเนียมญี่ปุ่น คนอายุครบ 60 จะสวม เสื้อสีแดง (赤 – Aka) สีแดงคือ สีของทารกแรกเกิด สีของพลังชีวิต และสีของการเริ่มต้นใหม่ นี่ไม่ใช่เรื่องตลก แต่คือการประกาศว่า “ฉันเริ่มชีวิตบทใหม่แล้ว”
Kanreki ต่างจากแนวคิดตะวันตกอย่างไร
ตะวันตก ญี่ปุ่น (Kanreki)
60 = เกษียณ 60 = เริ่มต้นใหม่
ลดบทบาท เปลี่ยนบทบาท
พักผ่อน ใช้ชีวิตอย่างมีความหมาย
วัดจากพลัง วัดจากปัญญา
ความหมายลึกที่คนญี่ปุ่นต้องการสื่อ
เมื่อคนญี่ปุ่นพูดว่า “60 คือ rebirth” เขาไม่ได้หมายถึงการกลับไปเป็นเด็ก แต่หมายถึง “การกลับมาใช้ชีวิตโดยไม่ถูกนิยามด้วยหน้าที่” ไม่ต้องพิสูจน์ ไม่ต้องแข่งขัน ไม่ต้องกลัวแพ้
เหลือเพียง ความสงบ ประสบการณ์ และเสรีภาพทางใจ
Kanreki คือภูมิปัญญาที่ลึกมาก มันบอกเราว่า ชีวิตไม่ได้มีแค่เส้นขึ้น และไม่ได้จบที่เส้นลง แต่มี “เส้นราบที่งดงาม” รออยู่หลังจากนั้น
ถ้าสังคมมอง 60 เป็น “การเกิดใหม่” คนก็ไม่กลัวความแก่ และไม่รีบใช้ชีวิตจนหมดแรงก่อนเวลา
ตอนที่ 37
ในสังคมญี่ปุ่น อายุ 60 ปี ไม่ได้ถูกมองว่าเป็น “ปลายทางของชีวิตการทำงาน” แต่ถูกเรียกว่า 還暦 (かんれき | Kanreki) ซึ่งแปลตรงตัวว่า “การกลับมาครบรอบปฏิทินชีวิต” หรือในความหมายเชิงจิตวิญญาณคือ “การเกิดใหม่ (Rebirth)”
ทำไมต้อง 60 ปี ถึงเรียกว่า “เกิดใหม่” รากของ Kanreki มาจากระบบปฏิทินจีนโบราณที่ญี่ปุ่นรับมา
เรียกว่า 干支 (Eto) ซึ่งประกอบด้วย
• ธาตุฟ้า 10
• ธาตุดิน 12
1 รวมกันเป็นรอบชีวิต 60 ปี เมื่อคนมีอายุครบ 60 ปี ถือว่า วงจรชีวิตหนึ่งได้สิ้นสุดลงอย่างสมบูรณ์ และชีวิตใหม่กำลังเริ่มต้นอีกครั้งเหมือนกลับไปยืนที่ “จุดเริ่มต้น” แต่ครั้งนี้ ไม่ใช่ในฐานะเด็ก
แต่ในฐานะ คนที่ผ่านโลกมาแล้ว Kanreki ในสังคมญี่ปุ่นหมายถึง
1. ไม่ใช่ “แก่” แต่คือ “วางภาระ” ในมุมมองญี่ปุ่นดั้งเดิม อายุ 60 คือช่วงที่
• ภาระการเลี้ยงดูครอบครัวเบาลง
• ไม่ต้องพิสูจน์ตัวเองให้ใครเห็น
• ไม่ต้องแบกบทบาททางสังคมหนักเหมือนเดิม
จึงเป็นจุดเริ่มต้นของชีวิตที่ทำในสิ่งที่อยากทำ ไม่ใช่สิ่งที่ต้องทำ
2. จาก “ผู้แบก” สู่ “ผู้ส่งต่อ” ก่อน 60 คนญี่ปุ่นมักใช้ชีวิตในโหมด
• รับผิดชอบ
• อดทน (我慢 – Gaman)
• ทำเพื่อองค์กร ครอบครัว สังคม
หลัง Kanreki บทบาทจะเปลี่ยนเป็น
• ผู้ให้คำแนะนำ
• ผู้ถ่ายทอดประสบการณ์
• ผู้เฝ้ามองอย่างสงบ
ไม่ต้องอยู่แถวหน้า แต่มีคุณค่าในฐานะ “รากของต้นไม้”
3. ทำไมคนอายุ 60 ยังทำงานในญี่ปุ่น
นี่เชื่อมกับบทความที่ลุงเพิ่งเขียนเรื่องผู้สูงอายุทำงาน ในญี่ปุ่น การทำงานหลัง 60 ไม่ใช่เพราะจน แต่เพราะ “ฉันยังอยากมีบทบาทในโลกใบนี้”
การทำงานเล็ก ๆ
• ในซูเปอร์มาร์เก็ต
• ร้านฟาสต์ฟู้ด
• ห้าง
• งานชุมชน
คือการใช้ชีวิตแบบ Kanreki ไม่เร่ง ไม่แข่งขัน แต่ยังมี “ความหมายของการตื่นเช้า” สัญลักษณ์ของ Kanreki ตามธรรมเนียมญี่ปุ่น คนอายุครบ 60 จะสวม เสื้อสีแดง (赤 – Aka) สีแดงคือ สีของทารกแรกเกิด สีของพลังชีวิต และสีของการเริ่มต้นใหม่ นี่ไม่ใช่เรื่องตลก แต่คือการประกาศว่า “ฉันเริ่มชีวิตบทใหม่แล้ว”
Kanreki ต่างจากแนวคิดตะวันตกอย่างไร
ตะวันตก ญี่ปุ่น (Kanreki)
60 = เกษียณ 60 = เริ่มต้นใหม่
ลดบทบาท เปลี่ยนบทบาท
พักผ่อน ใช้ชีวิตอย่างมีความหมาย
วัดจากพลัง วัดจากปัญญา
ความหมายลึกที่คนญี่ปุ่นต้องการสื่อ
เมื่อคนญี่ปุ่นพูดว่า “60 คือ rebirth” เขาไม่ได้หมายถึงการกลับไปเป็นเด็ก แต่หมายถึง “การกลับมาใช้ชีวิตโดยไม่ถูกนิยามด้วยหน้าที่” ไม่ต้องพิสูจน์ ไม่ต้องแข่งขัน ไม่ต้องกลัวแพ้
เหลือเพียง ความสงบ ประสบการณ์ และเสรีภาพทางใจ
Kanreki คือภูมิปัญญาที่ลึกมาก มันบอกเราว่า ชีวิตไม่ได้มีแค่เส้นขึ้น และไม่ได้จบที่เส้นลง แต่มี “เส้นราบที่งดงาม” รออยู่หลังจากนั้น
ถ้าสังคมมอง 60 เป็น “การเกิดใหม่” คนก็ไม่กลัวความแก่ และไม่รีบใช้ชีวิตจนหมดแรงก่อนเวลา