ปรัชญาการทำงานแบบ “เจแปนเวย์” ผ่านมุมมองของผู้บริหารชาวไทย ซึ่งผ่านประสบการณ์ทำงานกับชาวญี่ปุ่นมานานกว่า 10 ปี....โดย ดร.ธนศักดิ์ วหาวิศาล
ที่ปรึกษาคณะกรรมการบริหาร บริษัทอิเดมิตสึ อพอลโล (ประเทศไทย) จำกัด
ตอนที่ 35
สำหรับคนรุ่นผม Toshiba คือสัญลักษณ์ของ “ความเก่งแบบญี่ปุ่น”คือบริษัทที่สร้างเทคโนโลยีระดับโลก ผลิตทั้งชิป ซูเปอร์คอมพิวเตอร์ โทรทัศน์ ลิฟต์ โรงไฟฟ้า ไปจนถึงอุปกรณ์การแพทย์อีกทั้งยังเคยเป็นหนึ่งในบริษัทที่มีมาร์เก็ตแคปใหญ่ที่สุดของญี่ปุ่น
แต่วันนี้ Toshiba ไม่ได้อยู่ในตลาดหลักทรัพย์โตเกียวอีกต่อไปถูกถอนชื่อออกจากตลาดหุ้นอย่างเงียบงัน และผันตัวเป็น บริษัทเอกชน หลังถูกซื้อกิจการโดยกองทุนต่างชาติ
หลายคนถามว่า—“ทำไมบริษัทที่เคยยิ่งใหญ่แบบนี้ถึงล้มลงได้?”บทความนี้คือคำตอบที่ผมอยากเล่าให้คนไทยรู้ เพราะ Toshiba ไม่ใช่แค่เรื่องของธุรกิจ แต่คือบทเรียนของ “ญี่ปุ่นใบเก่า” ที่ไม่ทันโลกใบใหม่
จุดเริ่มต้นของปัญหา: การโกงบัญชียาวนานกว่า 7 ปี
ปี 2015 คือวันที่โลกธุรกิจสะเทือน เมื่อมีการเปิดเผยว่า Toshiba “แต่งบัญชี” โดยซ่อนผลขาดทุนหลายแผนก ในช่วงปี 2008–2014 รวมยอดขาดทุนที่ถูกปกปิดเกิน 1,200 ล้านดอลลาร์ ผู้บริหารกดดันพนักงานว่า “ต้องทำกำไรตามเป้า ไม่ว่าจะด้วยวิธีใด”
นี่คือวัฒนธรรม Gaman (อดทน) ที่ถูกใช้ผิดที่ ทำให้พนักงานหลายคนยอมปลอมข้อมูล เพื่อรักษาหน้าผู้บริหาร ผลลัพธ์คือ Toshiba สูญเสียความเชื่อมั่นครั้งใหญ่ที่สุด หุ้นดิ่ง ตลาดไม่เชื่อถือ คาแรกเตอร์บริษัทเริ่มพังตั้งแต่นั้น
• เดิมพันผิดชีวิต: การลงทุนใน Westinghouse ที่กลายเป็นระเบิดเวลา
ในปี 2006 Toshiba ซื้อ Westinghouse — บริษัทโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ของอเมริกา ด้วยราคา 5,400 ล้านดอลลาร์ (แพงกว่ามูลค่าจริงหลายเท่า) หวังจะเป็นผู้นำตลาดพลังงานนิวเคลียร์โลก
แต่หลังจากนั้นไม่กี่ปี
• ต้นทุนสร้างโรงไฟฟ้าพุ่ง
• เทคโนโลยีล้าหลัง
• โครงการล่าช้า
• โลกหันหลังให้พลังงานนิวเคลียร์
ปี 2017 Westinghouse ล้มละลาย ลาก Toshiba ขาดทุนหนักกว่า 6,300 ล้านดอลลาร์ ใหญ่เกินกว่าบริษัทจะรับไหว นี่คือ “จุดหักหลังของโชคชะตา” ที่ทำให้ Toshiba เสียเลือดแทบหมดตัว
• การบริหารแบบซ่อนปัญหา และขาดการตรวจสอบ
ในรายงานสอบสวนปี 2021 พบว่า คณะกรรมการบริหารของ Toshiba “ร่วมมือกับกระทรวงเศรษฐกิจของญี่ปุ่น” เพื่อกดดันนักลงทุนต่างชาติ ไม่ให้โหวตขับผู้บริหารออก นี่ทำให้ Toshiba ดูเหมือนบริษัทที่ “ปิดตัวเองจากโลกภายนอก” อยู่ในญี่ปุ่นแบบโลกใบแรกที่ลุงตี่เคยพูดถึง ปิด เปิดโอกาสให้ใครแทรกไม่ได้ และไม่ฟังเสียงผู้ถือหุ้น องค์กรที่ไม่มีความโปร่งใส…ย่อมไปต่อไม่ได้ในโลกปัจจุบัน เสียความสามารถทางเทคโนโลยี และแพ้การแข่งขันระดับโลก
Toshiba เคยเป็นผู้นำ:
• NAND Flash memory (ตั้งต้นยุค SSD)
• คอมพิวเตอร์โน้ตบุ๊ก (Dynabook)
• อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์
แต่สิ่งที่เกิดขึ้นคือ
• Samsung, Apple, Huawei, Lenovo วิ่งแซงทุกทาง
• Toshiba ขาดทุนในสินค้าผู้บริโภค
• Divest ธุรกิจทีวี / คอมพิวเตอร์ / เครื่องใช้ไฟฟ้า
ในที่สุด บริษัทต้องขายธุรกิจเมมโมรีให้กองทุนต่างชาติ (กลายเป็น Kioxia) นั่นคือวันที่ Toshiba สูญเสีย “หัวใจเทคโนโลยี” ของตัวเองนักลงทุนสิ้นศรัทธา จนต้องขายกิจการทั้งหมดด้วยปัญหาเรื้อรัง:
• แต่งบัญชี
• ขาดทุนหนัก
• บริหารไม่โปร่งใส
• สูญเสียเทคโนโลยี
• สูญความเชื่อใจของตลาด
ในปี 2023–2024 กองทุนต่างชาติ Japan Industrial Partners (JIP) ซื้อกิจการ Toshiba ทั้งบริษัท นำ Toshiba ออกจากตลาดหลักทรัพย์ และยุติสถานะ “บริษัทระดับชาติของญี่ปุ่น” ที่เคยยืนอยู่มา 148 ปี นี่ไม่ใช่การล้มละลาย แต่เป็น “การปิดฉากความยิ่งใหญ่” อย่างสมบูรณ์
บทเรียนจาก Toshiba: เมื่อญี่ปุ่นแบบเก่า…สู้กับโลกแบบใหม่ไม่ได้
1. ความลับในองค์กร ≠ ความมั่นคง
แต่คือเชื้อโรคที่กัดกินบริษัทจากภายใน
2. ความภักดีที่ผิดทิศ ทำลายความจริง
ระบบอาวุโสและการกลัวเสียหน้า ทำให้ปัญหาไม่มีใครกล้าพูด
3. เทคโนโลยีไม่รอใคร
ผู้นำต้องตัดสินใจถูกทิศ ถ้าเดิมพันพลาด = พังทั้งบริษัท
4. ความโปร่งใสคือรากฐานขององค์กรยุคใหม่
โลกวันนี้ไม่รอคนที่ปิดประตูตัวเอง
5. บทเรียนสำหรับทุกองค์กรไทย
• อย่าปิดหูปิดตา
• อย่าเชื่อใน “ความสำเร็จเดิม”
• อย่าปล่อยให้ความกลัวการเผชิญหน้าทำลายความจริง
“บริษัทไม่ได้ตายเพราะพายุลูกเดียว แต่ตายเพราะปัญหาเล็ก ๆ ที่ไม่มีใครกล้าพูดนานเกินไป”
ที่ปรึกษาคณะกรรมการบริหาร บริษัทอิเดมิตสึ อพอลโล (ประเทศไทย) จำกัด
ตอนที่ 35
สำหรับคนรุ่นผม Toshiba คือสัญลักษณ์ของ “ความเก่งแบบญี่ปุ่น”คือบริษัทที่สร้างเทคโนโลยีระดับโลก ผลิตทั้งชิป ซูเปอร์คอมพิวเตอร์ โทรทัศน์ ลิฟต์ โรงไฟฟ้า ไปจนถึงอุปกรณ์การแพทย์อีกทั้งยังเคยเป็นหนึ่งในบริษัทที่มีมาร์เก็ตแคปใหญ่ที่สุดของญี่ปุ่น
แต่วันนี้ Toshiba ไม่ได้อยู่ในตลาดหลักทรัพย์โตเกียวอีกต่อไปถูกถอนชื่อออกจากตลาดหุ้นอย่างเงียบงัน และผันตัวเป็น บริษัทเอกชน หลังถูกซื้อกิจการโดยกองทุนต่างชาติ
หลายคนถามว่า—“ทำไมบริษัทที่เคยยิ่งใหญ่แบบนี้ถึงล้มลงได้?”บทความนี้คือคำตอบที่ผมอยากเล่าให้คนไทยรู้ เพราะ Toshiba ไม่ใช่แค่เรื่องของธุรกิจ แต่คือบทเรียนของ “ญี่ปุ่นใบเก่า” ที่ไม่ทันโลกใบใหม่
จุดเริ่มต้นของปัญหา: การโกงบัญชียาวนานกว่า 7 ปี
ปี 2015 คือวันที่โลกธุรกิจสะเทือน เมื่อมีการเปิดเผยว่า Toshiba “แต่งบัญชี” โดยซ่อนผลขาดทุนหลายแผนก ในช่วงปี 2008–2014 รวมยอดขาดทุนที่ถูกปกปิดเกิน 1,200 ล้านดอลลาร์ ผู้บริหารกดดันพนักงานว่า “ต้องทำกำไรตามเป้า ไม่ว่าจะด้วยวิธีใด”
นี่คือวัฒนธรรม Gaman (อดทน) ที่ถูกใช้ผิดที่ ทำให้พนักงานหลายคนยอมปลอมข้อมูล เพื่อรักษาหน้าผู้บริหาร ผลลัพธ์คือ Toshiba สูญเสียความเชื่อมั่นครั้งใหญ่ที่สุด หุ้นดิ่ง ตลาดไม่เชื่อถือ คาแรกเตอร์บริษัทเริ่มพังตั้งแต่นั้น
• เดิมพันผิดชีวิต: การลงทุนใน Westinghouse ที่กลายเป็นระเบิดเวลา
ในปี 2006 Toshiba ซื้อ Westinghouse — บริษัทโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ของอเมริกา ด้วยราคา 5,400 ล้านดอลลาร์ (แพงกว่ามูลค่าจริงหลายเท่า) หวังจะเป็นผู้นำตลาดพลังงานนิวเคลียร์โลก
แต่หลังจากนั้นไม่กี่ปี
• ต้นทุนสร้างโรงไฟฟ้าพุ่ง
• เทคโนโลยีล้าหลัง
• โครงการล่าช้า
• โลกหันหลังให้พลังงานนิวเคลียร์
ปี 2017 Westinghouse ล้มละลาย ลาก Toshiba ขาดทุนหนักกว่า 6,300 ล้านดอลลาร์ ใหญ่เกินกว่าบริษัทจะรับไหว นี่คือ “จุดหักหลังของโชคชะตา” ที่ทำให้ Toshiba เสียเลือดแทบหมดตัว
• การบริหารแบบซ่อนปัญหา และขาดการตรวจสอบ
ในรายงานสอบสวนปี 2021 พบว่า คณะกรรมการบริหารของ Toshiba “ร่วมมือกับกระทรวงเศรษฐกิจของญี่ปุ่น” เพื่อกดดันนักลงทุนต่างชาติ ไม่ให้โหวตขับผู้บริหารออก นี่ทำให้ Toshiba ดูเหมือนบริษัทที่ “ปิดตัวเองจากโลกภายนอก” อยู่ในญี่ปุ่นแบบโลกใบแรกที่ลุงตี่เคยพูดถึง ปิด เปิดโอกาสให้ใครแทรกไม่ได้ และไม่ฟังเสียงผู้ถือหุ้น องค์กรที่ไม่มีความโปร่งใส…ย่อมไปต่อไม่ได้ในโลกปัจจุบัน เสียความสามารถทางเทคโนโลยี และแพ้การแข่งขันระดับโลก
Toshiba เคยเป็นผู้นำ:
• NAND Flash memory (ตั้งต้นยุค SSD)
• คอมพิวเตอร์โน้ตบุ๊ก (Dynabook)
• อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์
แต่สิ่งที่เกิดขึ้นคือ
• Samsung, Apple, Huawei, Lenovo วิ่งแซงทุกทาง
• Toshiba ขาดทุนในสินค้าผู้บริโภค
• Divest ธุรกิจทีวี / คอมพิวเตอร์ / เครื่องใช้ไฟฟ้า
ในที่สุด บริษัทต้องขายธุรกิจเมมโมรีให้กองทุนต่างชาติ (กลายเป็น Kioxia) นั่นคือวันที่ Toshiba สูญเสีย “หัวใจเทคโนโลยี” ของตัวเองนักลงทุนสิ้นศรัทธา จนต้องขายกิจการทั้งหมดด้วยปัญหาเรื้อรัง:
• แต่งบัญชี
• ขาดทุนหนัก
• บริหารไม่โปร่งใส
• สูญเสียเทคโนโลยี
• สูญความเชื่อใจของตลาด
ในปี 2023–2024 กองทุนต่างชาติ Japan Industrial Partners (JIP) ซื้อกิจการ Toshiba ทั้งบริษัท นำ Toshiba ออกจากตลาดหลักทรัพย์ และยุติสถานะ “บริษัทระดับชาติของญี่ปุ่น” ที่เคยยืนอยู่มา 148 ปี นี่ไม่ใช่การล้มละลาย แต่เป็น “การปิดฉากความยิ่งใหญ่” อย่างสมบูรณ์
บทเรียนจาก Toshiba: เมื่อญี่ปุ่นแบบเก่า…สู้กับโลกแบบใหม่ไม่ได้
1. ความลับในองค์กร ≠ ความมั่นคง
แต่คือเชื้อโรคที่กัดกินบริษัทจากภายใน
2. ความภักดีที่ผิดทิศ ทำลายความจริง
ระบบอาวุโสและการกลัวเสียหน้า ทำให้ปัญหาไม่มีใครกล้าพูด
3. เทคโนโลยีไม่รอใคร
ผู้นำต้องตัดสินใจถูกทิศ ถ้าเดิมพันพลาด = พังทั้งบริษัท
4. ความโปร่งใสคือรากฐานขององค์กรยุคใหม่
โลกวันนี้ไม่รอคนที่ปิดประตูตัวเอง
5. บทเรียนสำหรับทุกองค์กรไทย
• อย่าปิดหูปิดตา
• อย่าเชื่อใน “ความสำเร็จเดิม”
• อย่าปล่อยให้ความกลัวการเผชิญหน้าทำลายความจริง
“บริษัทไม่ได้ตายเพราะพายุลูกเดียว แต่ตายเพราะปัญหาเล็ก ๆ ที่ไม่มีใครกล้าพูดนานเกินไป”