ย้อนความสำคัญพระที่นั่งพิมานรัตยา สถานที่ประดิษฐานพระศพเจ้านาย ครั้งแรกในประวัติศาสตร์ราชประเพณี

พระที่นั่งพิมานรัตยา นับเป็นหนึ่งในพระที่นั่งสำคัญภายในหมู่พระมหาปราสาทแห่งพระบรมมหาราชวัง กรุงเทพมหานคร มีประวัติความเป็นมายาวนานตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 1 โดยถูกสร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2332 ภายหลังเหตุฟ้าผ่าพระที่นั่งอมรินทราภิเษกมหาปราสาทจนเกิดเพลิงไหม้เสียหายอย่างหนัก พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชจึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้รื้อถอนซากอาคารเดิมและก่อสร้างหมู่พระมหาปราสาทขึ้นใหม่ พร้อมสร้างพระที่นั่งพิมานรัตยาขึ้นในเขตพระราชฐานชั้นใน เชื่อมต่อกับพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทผ่านทางเดินยาวหรือ “มุขกระสัน” ที่ทอดตัวในแนวเหนือ-ใต้
.
ในด้านสถาปัตยกรรม พระที่นั่งพิมานรัตยาสะท้อนเอกลักษณ์ศิลปกรรมไทยชั้นสูงอย่างสมบูรณ์แบบ ตัวอาคารยกพื้นสูง มีระเบียงล้อมรอบสามด้าน หลังคาซ้อนลดหลั่นสามชั้น มุงกระเบื้องเคลือบสีและประดับช่อฟ้า ใบระกา และหางหงส์อย่างวิจิตรตระการตา หน้าบันแกะสลักเป็นรูปพระพรหมทรงหงส์ อันสะท้อนคติความเชื่อทางศาสนาพราหมณ์ผสมผสานกับพุทธศาสนา ขณะที่ซุ้มพระทวารและพระบัญชรล้วนตกแต่งด้วยลวดลายปิดทองประดับกระจกอันงดงามตามขนบราชสำนักไทย
.
หลักฐานจากพระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 1 ยังได้บันทึกรายละเอียดการก่อสร้างพระมหาปราสาทชุดใหม่ไว้อย่างชัดเจน ทั้งการปรับผังอาคาร การจัดวางมุขทั้งสี่ทิศให้มีความสมดุล รวมถึงการสร้างพระที่นั่งพิมานรัตยาเพิ่มเติมภายในให้สอดคล้องกับองค์ประกอบของพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท โดยยังคงรักษารูปแบบดั้งเดิมไว้ ทั้งการมุงหลังคาด้วยดีบุกตามแบบราชประเพณีในยุคนั้น
.
ตลอดหลายร้อยปีที่ผ่านมา พระที่นั่งพิมานรัตยามีบทบาทสำคัญในราชสำนักไทย เดิมใช้เป็นพระวิมานที่บรรทมของพระมหากษัตริย์เมื่อเสด็จมาประทับยังหมู่พระมหาปราสาท โดยมีบันทึกว่าพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 เคยเสด็จมาประทับ ณ พระที่นั่งแห่งนี้เป็นเวลาราวหนึ่งปี ระหว่างการบูรณะหมู่พระมหามณเฑียร
.
ต่อมาในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 พระที่นั่งพิมานรัตยาได้รับการใช้เป็นสถานที่ชุมนุมมหาสมาคมสำหรับพระบรมวงศานุวงศ์และข้าราชการฝ่ายใน รวมถึงใช้ประกอบพระราชพิธีสำคัญ อาทิ การพระราชทานอิสริยยศและเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ตลอดจนเป็นสถานที่สรงพระศพสมเด็จพระศรีพัชรินทรา บรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง
.
จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นภายหลังการสวรรคตของพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล รัชกาลที่ 8 เมื่อปี พ.ศ. 2489 โดยได้มีการประกอบพิธีสรงพระบรมศพ ณ พระที่นั่งพิมานรัตยา ก่อนที่สถานที่แห่งนี้จะกลายเป็นสถานที่ประกอบพิธีสรงพระบรมศพและพระศพของพระมหากษัตริย์ รวมถึงพระบรมวงศานุวงศ์ชั้นสูงสืบต่อเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน
.
ล่าสุด พระที่นั่งพิมานรัตยาได้รับความสนใจจากสาธารณชนอีกครั้ง ภายหลังสำนักพระราชวังมีประกาศเกี่ยวกับการสิ้นพระชนม์ของ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา โดยพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดการพระศพตามราชประเพณี และโปรดให้ประดิษฐานพระศพ ณ พระที่นั่งพิมานรัตยา ซึ่งนับเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ที่สถานที่แห่งนี้ถูกใช้เป็นสถานที่ตั้งพระศพเจ้านายฝ่ายในโดยตรง สะท้อนถึงความสำคัญของพระที่นั่งพิมานรัตยาในฐานะพื้นที่แห่งพระราชพิธีและหน้าประวัติศาสตร์สำคัญของสถาบันพระมหากษัตริย์ไทย
.
อ้างอิง: หม่อมราชวงศ์แน่งน้อย ศักดิ์ศรี. สถาปัตยกรรมพระบรมมหาราชวัง เล่ม ๑. กรุงเทพฯ: สำนักราชเลขาธิการ, ๒๕๓๑.