วัคซีนไข้หวัดใหญ่ชนิดพ่นจมูก คืออะไร เหมาะกับใคร และต่างจากชนิดฉีดอย่างไร

วัคซีนไข้หวัดใหญ่ชนิดพ่นจมูก คืออะไร เหมาะกับใคร และต่างจากชนิดฉีดอย่างไร
วัคซีนไข้หวัดใหญ่ชนิดพ่นจมูก เป็นอีกทางเลือกของการป้องกันโรคไข้หวัดใหญ่ที่ช่วยลดความกังวลเรื่องเข็มฉีดยา โดยเฉพาะในเด็ก ผู้ที่กลัวเข็ม หรือผู้ที่ต้องการรับวัคซีนด้วยวิธีที่สะดวกขึ้น วัคซีนชนิดนี้ออกแบบมาเพื่อกระตุ้นภูมิคุ้มกันบริเวณเยื่อบุทางเดินหายใจ ซึ่งเป็นด่านแรกที่เชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่มักเข้าสู่ร่างกาย

โรคไข้หวัดใหญ่อาจดูเหมือนอาการหวัดทั่วไป แต่ในบางรายสามารถทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น ปอดอักเสบ หอบหืดกำเริบ หรืออาการรุนแรงในผู้สูงอายุ เด็กเล็ก และผู้ที่มีโรคประจำตัว การฉีดหรือรับวัคซีนไข้หวัดใหญ่ประจำปีจึงยังเป็นวิธีสำคัญในการลดความเสี่ยงของการป่วยรุนแรงและการแพร่กระจายเชื้อ

วัคซีนไข้หวัดใหญ่ชนิดพ่นจมูกคืออะไร
วัคซีนไข้หวัดใหญ่ชนิดพ่นจมูกเป็นวัคซีนชนิดเชื้อเป็นอ่อนฤทธิ์ หรือ Live Attenuated Influenza Vaccine (LAIV) ใช้วิธีพ่นวัคซีนเข้าไปในโพรงจมูกแทนการฉีดเข้ากล้ามเนื้อ เชื้อไวรัสในวัคซีนถูกทำให้อ่อนฤทธิ์ลง เพื่อให้ร่างกายเรียนรู้และสร้างภูมิคุ้มกันโดยไม่ทำให้เกิดโรครุนแรงในผู้ที่มีสุขภาพเหมาะสมต่อการรับวัคซีน

โดยทั่วไปวัคซีนไข้หวัดใหญ่ควรได้รับทุกปี เพราะสายพันธุ์ไวรัสไข้หวัดใหญ่อาจเปลี่ยนแปลงไปตามฤดูกาล การรับวัคซีนจึงช่วยให้ร่างกายมีภูมิคุ้มกันที่สอดคล้องกับเชื้อที่คาดว่าจะระบาดในปีนั้นมากขึ้น สำหรับวัคซีนชนิดพ่นจมูกแบบ LAIV มักใช้ในผู้ที่มีสุขภาพเหมาะสมและอยู่ในช่วงอายุที่กำหนด เช่น 2-49 ปี ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับชนิดวัคซีนและดุลยพินิจของแพทย์

จุดเด่นของวัคซีนไข้หวัดใหญ่ชนิดพ่นจมูก
ไม่ต้องใช้เข็ม: เหมาะสำหรับผู้ที่กลัวเข็มหรือเด็กที่กังวลกับการฉีดยา
กระตุ้นภูมิคุ้มกันที่เยื่อบุจมูก: ช่วยให้ร่างกายตอบสนองบริเวณทางเข้าของเชื้อไวรัสได้ดีขึ้น
รับวัคซีนได้สะดวก: ใช้เวลาไม่นานและไม่เกิดแผลจากการฉีดเข้ากล้ามเนื้อ
ช่วยลดความเสี่ยงจากไข้หวัดใหญ่: เมื่อรับวัคซีนอย่างเหมาะสม ร่างกายจะมีภูมิคุ้มกันต่อเชื้อที่พบได้บ่อยในฤดูกาลนั้น
วัคซีนชนิดพ่นช่วยกระตุ้นภูมิคุ้มกันอย่างไร
ภูมิคุ้มกันเฉพาะที่บริเวณเยื่อบุทางเดินหายใจ
จมูกและทางเดินหายใจส่วนต้นเป็นจุดที่เชื้อไข้หวัดใหญ่มักเข้าสู่ร่างกาย วัคซีนชนิดพ่นจึงมีจุดเด่นที่การกระตุ้นภูมิคุ้มกันเฉพาะที่บริเวณเยื่อบุ ช่วยให้ร่างกายรู้จักเชื้อและตอบสนองได้รวดเร็วขึ้นเมื่อได้รับเชื้อจริง

ภูมิคุ้มกันทั้งระบบและระดับเยื่อบุ
วัคซีนชนิดพ่นสามารถกระตุ้นทั้งภูมิคุ้มกันในระดับระบบและภูมิคุ้มกันบริเวณเยื่อบุ โดยเฉพาะการสร้าง Immunoglobulin A (IgA) ที่ช่วยยับยั้งเชื้อบริเวณทางเดินหายใจ รวมถึงกระตุ้นการทำงานของเซลล์ภูมิคุ้มกันบางชนิดที่เกี่ยวข้องกับการกำจัดเซลล์ติดเชื้อ

ใครบ้างที่อาจเหมาะกับวัคซีนไข้หวัดใหญ่ชนิดพ่น
วัคซีนชนิดพ่นอาจเหมาะกับผู้ที่สุขภาพแข็งแรงและอยู่ในช่วงอายุที่วัคซีนชนิดนั้นได้รับอนุญาตให้ใช้ โดยมักพิจารณาในกลุ่มต่อไปนี้

เด็กหรือผู้ใหญ่ที่กลัวเข็มฉีดยา
ผู้ที่ต้องการทางเลือกในการรับวัคซีนไข้หวัดใหญ่ที่สะดวกขึ้น
ผู้ที่ไม่มีข้อห้ามต่อวัคซีนชนิดเชื้อเป็นอ่อนฤทธิ์
ผู้ที่แพทย์ประเมินแล้วว่าสามารถรับวัคซีนชนิดพ่นได้อย่างเหมาะสม
หมายเหตุสำคัญ: ความเหมาะสมของวัคซีนขึ้นอยู่กับอายุ สุขภาพ โรคประจำตัว ประวัติแพ้วัคซีน และชนิดวัคซีนที่มีให้บริการ จึงควรให้แพทย์หรือบุคลากรทางการแพทย์ประเมินก่อนรับวัคซีนทุกครั้ง

ใครควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับวัคซีนชนิดพ่น
แม้วัคซีนไข้หวัดใหญ่ชนิดพ่นจะใช้งานสะดวก แต่ไม่ได้เหมาะกับทุกคน โดยเฉพาะผู้ที่มีเงื่อนไขสุขภาพบางอย่าง เช่น

หญิงตั้งครรภ์
ผู้ที่มีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่องหรือได้รับยากดภูมิคุ้มกัน
ผู้ที่เคยแพ้วัคซีนไข้หวัดใหญ่อย่างรุนแรง
เด็กเล็กหรือผู้ที่อยู่นอกช่วงอายุที่กำหนดของวัคซีนชนิดพ่น
ผู้ที่มีโรคหอบหืดหรือมีประวัติหายใจมีเสียงวี้ดบางช่วงอายุ
ผู้ที่เพิ่งใช้ยาต้านไวรัสไข้หวัดใหญ่ ควรแจ้งแพทย์ก่อนรับวัคซีน
ผู้ที่มีโรคประจำตัวซึ่งอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนจากไข้หวัดใหญ่
ผลข้างเคียงที่อาจพบหลังรับวัคซีน
หลังรับวัคซีนไข้หวัดใหญ่ชนิดพ่น บางรายอาจมีอาการเล็กน้อยคล้ายหวัด ซึ่งมักดีขึ้นได้เอง เช่น

คัดจมูกหรือน้ำมูกไหล
เจ็บคอเล็กน้อย
ไอหรือระคายคอ
ปวดศีรษะหรืออ่อนเพลีย
มีไข้ต่ำในบางราย
หากมีอาการผิดปกติรุนแรง เช่น หายใจลำบาก ผื่นลมพิษ หน้าบวม ปากบวม หรือเวียนศีรษะมากหลังรับวัคซีน ควรรีบแจ้งเจ้าหน้าที่หรือไปโรงพยาบาลทันที

เตรียมตัวก่อนรับวัคซีนไข้หวัดใหญ่ชนิดพ่น
แจ้งประวัติแพ้วัคซีนหรือแพ้ยาให้แพทย์ทราบ
แจ้งโรคประจำตัว ยาที่ใช้อยู่ และประวัติการใช้ยาต้านไวรัสไข้หวัดใหญ่
หากมีไข้สูงหรือป่วยปานกลางถึงรุนแรง ควรเลื่อนการรับวัคซีนจนกว่าอาการจะดีขึ้น
สอบถามข้อจำกัดของวัคซีนชนิดพ่นตามอายุและภาวะสุขภาพของตนเอง
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับวัคซีนไข้หวัดใหญ่ชนิดพ่น
วัคซีนชนิดพ่นทำให้เป็นไข้หวัดใหญ่หรือไม่
วัคซีนชนิดพ่นเป็นวัคซีนเชื้อเป็นอ่อนฤทธิ์ โดยทั่วไปไม่ทำให้เกิดโรคไข้หวัดใหญ่ในผู้ที่มีสุขภาพเหมาะสมต่อการรับวัคซีน แต่อาจมีอาการคัดจมูก น้ำมูก หรือรู้สึกคล้ายหวัดเล็กน้อยได้

ต้องรับวัคซีนไข้หวัดใหญ่ทุกปีหรือไม่
ควรรับวัคซีนไข้หวัดใหญ่เป็นประจำทุกปี เพราะสายพันธุ์ไวรัสอาจเปลี่ยนแปลง และภูมิคุ้มกันจากวัคซีนจะค่อย ๆ ลดลงตามเวลา

วัคซีนชนิดพ่นเหมาะกับเด็กทุกคนหรือไม่
ไม่จำเป็นเสมอไป เด็กบางกลุ่ม เช่น เด็กที่มีโรคหอบหืดบางช่วงอายุ หรือมีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง อาจไม่เหมาะกับวัคซีนชนิดพ่น จึงควรให้แพทย์คัดกรองก่อนรับวัคซีน

รับวัคซีนไข้หวัดใหญ่ชนิดพ่นที่ไหนดี
โรงพยาบาลจุฬารัตน์ 9 แอร์พอร์ต พร้อมให้บริการวัคซีนไข้หวัดใหญ่ชนิดพ่นจมูก โดยมีทีมแพทย์และบุคลากรทางการแพทย์ช่วยประเมินความเหมาะสมก่อนรับวัคซีน เพื่อให้การป้องกันโรคเป็นไปอย่างปลอดภัยและเหมาะกับแต่ละบุคคล