ถนนราชดำเนิน

ถนนราชดำเนิน

โดย นพวรรณ สิริเวชกุล

คลิกที่ไอคอนด้านบนเพื่อ ชม และ ฟัง ในรูปแบบ MULTIMEDIA

หากเรานึกย้อนไปกว่าสามสิบปี ถนนที่บรรจุประชาชนได้มากที่สุดและทรงพลังที่สุดของกรุงเทพมหานคร เห็นจะหนีไม่พ้น ถนนราชดำเนิน... ถนนสายประวัติศาสตร์ ที่พลิกผันการเปลี่ยนแปลงการปกครองของไทยมาหลากยุคหลายสมัย

จากอดีตกว่าร้อยปีที่ผ่านมา รอยทางเล็กๆในดงโสนที่แวดล้อมไปด้วยเรือกสวนไร่นาของไพร่ฟ้าข้าแผ่นดิน กลับกลายเป็นเส้นทางสายประวัติศาสตร์ได้ก็เพราะในแผ่นดินของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

เราคงต้องย้อนกลับไปในยุคแผ่นดินของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ เมื่อพระองค์ทรงเห็นว่าภายในอาณาบริเวณที่มีคลองรอบกรุงเป็นขอบเขตที่เริ่มคับแคบเสียแล้ว จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ขยายแนวคูเมืองออกไปชั้นหนึ่ง

ก่อนหน้าที่คนไทยเราคุ้นชินกับการสัญจรด้วยทางน้ำมาแต่อดีต แต่เพื่อให้ทัดเทียมกับนานาอารยประเทศด้วยเพราะในรัชสมัยของรัชกาลที่ ๔ นั้นพระองค์เริ่มเปิดประเทศรับการติดต่อกับชาติตะวันตก โดยเฉพาะหลังการทำสนธิสัญญาเบาว์ริงกับอังกฤษในปี พ.ศ.๒๓๙๘

ถนนสายแรกภายในกำแพงพระนครถูกสร้างขึ้นในปีพ.ศ. ๒๔๐๔ เมื่อชาวต่างประเทศที่เข้ามาค้าขายในกรุงเทพฯ เป็นจำนวนมากในเวลานั้น ได้เข้าชื่อกันขอให้สร้างถนนสายยาว ในการณ์นี้พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงมีพระราชปรารภเกี่ยวกับเรื่องนี้ว่า .....พวกยุโรปเข้ามาอยู่ในกรุงมากขึ้นทุกๆ ปี ด้วยประเทศบ้านเมืองเขามีถนนหนทางก็ราบรื่นสะอาดไปทุกบ้านทุกเมือง บ้านเมืองของเรามีแต่รกเรี้ยว หนทางก็เป็นตรอกเล็กซอกน้อยหนทางใหญ่ก็เปรอะเปื้อน ไม่เป็นที่เจริญตา ขายหน้าแก่ชาวนานาประเทศ...

ดังนั้นพระองค์จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างถนนสายใหม่ขึ้นภายในกำแพงพระนคร พระราชทานนามว่า ถนนเจริญกรุง และถนนสายต่อมาที่โปรดเกล้าฯให้สร้างก็คือ ถนนบำรุงเมือง ถนนเฟื่องนคร

..................................................

และด้วยความนิยมในความทันสมัยของมหานครตะวันตก ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงตั้งมั่นพระราชหฤทัยที่จะปลูกสร้างถนนลงบนแผ่นดิน เพื่อให้ทัดเทียมนานาอารยประเทศ

จากทางเดินในดงโสน ที่ราบเตียนด้วยการย่ำเดินของผู้คน มาถึงถนนเจริญกรุงที่รัชกาลที่ ๔ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ในสร้างด้วยขนาดความกว้าง ๕ วา ๒ ศอก และมาถึงถนนราชดำเนินที่มีความกว้างถึง ๓ เส้น ๔ วา.....เชื่อมต่อกันถึงสามช่วง จากในกำแพงพระนครทอดยาวไปจนถึงนอกกำแพงพระนคร....

ครั้งที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างถนนราชดำเนิน จึงมีพระราชประสงค์ให้มีการจ่ายเงินค่าทดแทนแก่เจ้าของที่ดินที่ถูกถนนหลวงตัดไป แทนธรรมเนียมเดิมที่ไม่มีการจ่ายทดแทน

ถนนราชดำเนินช่วงแรกที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นในปี พ.ศ.๒๔๔๒ คือ ถนนราชดำเนินนอก เมื่อใกล้เสร็จก็จัดสร้างถนนราชดำเนินกลางต่อมาในราวเดือนพฤศจิกายน พ.ศ.๒๔๔๔ ให้มีลักษณะเหมือนถนนราชดำเนินนอก จากนั้นจึงดำเนินการสร้างถนนราชดำเนินใน

โดยสร้างขยายแนวถนนจักรวรรดิ วังหน้า เริ่มจากหน้าป้อมเผด็จดัสกร ซึ่งเป็นส่วนที่ถนนหน้าพระลานและถนนสนามไชยมาบรรจบกัน ผ่านริมสนามหลวงด้านตะวันออกไปบรรจบกับถนนราชดำเนินกลางที่สะพานผ่านพิภพลีลา แล้วเสร็จในปี พ.ศ.๒๔๔๖

ถนนราชดำเนินนั้นสร้างเชื่อมพระราชวัง คือ พระบรมมหาราชวังและพระราชวังดุสิต รัชกาลที่ ๕ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างสะพานหินอ่อนแบบฝรั่งเศสอันงดงามวิจิตรข้ามคลองคูเมืองและเชื่อมรับกับถนนราชดำเนินที่สร้างขึ้นอยู่กว้างขวางโอ่อ่าในแต่ละช่วง

สะพานมัฆวานรังสรรค์นั้นสร้างข้ามคลองผดุงกรุงเกษม เมื่อปี พ.ศ.๒๔๔๓ โดยพระราชประสงค์จะให้เป็นสะพานอย่างดี สมด้วยถนนราชดำเนินซึ่งได้ตัดขึ้นใหม่อย่างกว้างขวาง งดงามกว่าถนนที่เคยมีมาแต่ก่อน....

ผู้ออกแบบสะพานมัฆวานรังสรรค์ คือ มิสเตอร์คาร์โล อัลเลกรี ชาวอิตาเลี่ยน ที่เข้ามารับราชการอยู่ในกระทรวงโยธาธิการขณะนั้น ได้สร้างเสาหินอ่อนที่สี่มุมสะพานรองรับโคมไฟสำริดและผนังเชิงลาดสะพานซึ่งประดับด้วยกินอ่อน เช่นเดียวกัน

กระนั้นการออกแบบตกแต่งในครั้งนั้นก็ยังผสมผสานความเป็นตะวันออกอยู่บ้างตรง กึ่งกลาง ราวสะพานด้านนอก มีแผ่นโลหะกลมหล่อเป็นรูปช้างเอราวัณสามเศียร ซึ่งเป็นเทพพาหนะของท้าวมัฆวาน

ถนนราชดำเนินมีการเปลี่ยนแปลงอีกครั้งหนึ่งในปีพ.ศ.๒๔๘๐ เมื่อรัฐบาลจอมพอ ป. พิบูลสงคราม ออกพระราชบัญญัติเวนคืนที่ดินเพื่อสร้างอาคารริมถนนราชดำเนินกลางทั้งสองฟากโดยกำหนดเขตลึกเข้าไปข้างละ ๔๐ เมตร เพื่อเปลี่ยนให้สองข้างทางนั้นกลายเป็นตึกสวยงามเช่นตะวันตก

สิ่งแปลกใหม่ที่เกิดขึ้นกลางถนนราชดำเนินอีกสิ่งหนึ่งก็คือ อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย ที่บริเวณสี่แยกถนนดินสอ เพื่อเชิดชูคุณค่าของประชาธิปไตยและเพื่อให้มีเครื่องเตือนใจให้คนไทยผดุงรักษาระบอบนี้ให้สถิตสถาพร อยุ่ตลอดกาล...

คณะรัฐบาลของจอมพลปอ จึงลงมติให้สร้างอนุสาวรีย์นี้ เพื่อเป็นศูนย์กลางแห่งความเจริญก้าวหน้าทั้งมวล

นับตั้งแต่นั้น ถนนราชดำเนินและอนุสาวรีย์ประชาธิปไตย ก็กลายเป็นหมุดหมายของเหตุการณ์ต่างๆ ในบ้านเมืองเรา ไม่ว่าจะเป็นการเฉลิมฉลอง งานรื่นเริง เรื่อยมาจนกระทั่งถนนแห่งการเรียกร้องความยุติธรรม ถนนแห่งการเรียกร้องประชาธิปไตย....

พบกับรายการ ต่างสมัย รอยไทย โดย นพวรรณ สิริเวชกุล
ได้ทุกคืนวันเสาร์ - อาทิตย์ เวลา 00.00 - 01.00 น.
ทางคลื่นยามเฝ้าแผ่นดิน FM 97.75 MHz
หรือรับฟังรายการย้อนหลังได้ทาง www.managerradio.com