“จะทรงบูชาพระพุทธศาสนาด้วยความแปลกประหลาดแลเพื่ออาณาประชาราษฎร์ทั้งปวงได้ชมเล่นเป็นของแปลก ซึ่งไม่เคยมีในพระอารามอื่นมาก่อนใช่ว่าจะเลื่อมใสในลัทธิศาสนาอื่นนั้นหามิได้”
พระราชดำรัสรัชกาลที่ 5 ตอนหนึ่งในการถวายพระอาราม
วัดนิเวศธรรมประวัติ ตั้งอยู่บนเกาะลอย ตำบลบ้านเลน อำเภอบางปะอิน จ.พระนครศรีอยุธยา เป็นพระอารามหลวงชั้นเอก ชนิดราชวรวิหาร นิกายธรรมยุต พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดให้สร้างเลียนแบบโบสถ์ฝรั่ง เมื่อ พ.ศ. 2421 อาคาร และการตกแต่งทำแบบศิลปะ โกธิค มีกระจกสีประดับ อย่างสวยงาม ภายในเป็นแบบฝรั่ง แม้แต่ฐานที่ประดิษฐาน พระประธาน คือ พระพุทธนฤมลธรรโมภาศ และพระสาวกก็ไม่ได้ทำเป็นฐานชุกชีอย่างในโบสถ์ทั่วไป แต่ทำเหมือนที่ตั้งไม้กางเขนในโบสถ์คริสต์ ช่องหน้าต่างที่เจาะไว้ก็เป็นหน้าต่างโค้งที่ฝาผนังโบสถ์ด้านหน้าพระประธานจะเห็นภาพประดิษฐ์กระจกสีเป็น พระบรมฉายาลักษณ์ของรัชกาลที่ 5 ด้านขวามือของ พระอุโบสถนั้นมีหอแห่งหนึ่ง คือ หอประดิษฐานพระคันธารราษฎร์ ซึ่งเป็นพระพุทธรูปยืนปางขอฝนตรงข้ามกับหอพระคันธารราษฎร์เป็นหอประดิษฐานพระพุทธศิลาเก่าแก่ปางนาคปรก อันเป็นพระพุทธรูปสมัยลพบุรีฝีมือช่างขอมอายุเก่าแก่นับพันปี พระนาคปรก นี้อยู่ติดกับต้นพระศรีมหาโพธิ์ใหญ่ที่แผ่กิ่งไปทั่วบริเวณหน้าพระอุโบสถ
บรรยากาศภายในวัดเต็มไปด้วยต้นไม้ใหญ่อายุนับ 100 ปี จะพบความแปลกตาของสถาปัตยกรรมภายในพระอุโบสถ ซึ่งก่อสร้างเป็นศิลปะแบบโกธิค
มีพระพุทธนฤมลธรรโมภาศ ประดิษฐานอยู่ในซุ้มเรือนแก้วพระนิรันตรายเป็นพระพุทธรูปหล่อด้วยทองเหลือกะไหล่ทองปางสมาธิ เรียกทั่วไปว่า สมาธิเพชร พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 พระราชทานให้เป็นพระประธานอยู่ในพระอุโบสถ
และมีพระบรมฉายาลักษณ์ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทำด้วยกระจกสีจากประเทศฝรั่งเศสเมื่อปี ค.ศ.1877 หรือปี พ.ศ.2420 ประดิษฐานอยู่หน้าบันเหนือประตูทางเข้าภายในพระอุโบสถ
นอกจากนี้พระองค์ท่านยังทรงพระราชทาน พระขอฝน หรือพระคันธารราษฎร์ เนื่องจากบริเวณบางปะอินเป็นถิ่นที่ทำนากันเป็นส่วนมาก จึงต้องมีฝนตกตามฤดูกาล แต่บางฤดูกาลฝนไม่ตก ทำให้เกิดความทุกข์ยาก ดังนั้นเพื่อเป็นหลักมิ่งขวัญจึงทรงโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม ให้สร้างพระขอฝนขึ้น ปีไหนฝนฟ้าไม่ตกต้องตามฤดูกาล ก็โปรดเกล้าให้ทำพิธีขอฝน
และส่วนด้านหน้าของพระอุโบสถก็ยังเป็นที่ประดิษฐานของ ต้นพระศรีมหาโพธิ์ เป็นเมล็ดพันธุ์พระศรีมหาโพธิ์จากพุทธคยา ประเทศอินเดีย พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 ทรงได้เมล็ดพันธุ์มาแล้วพระราชทานแก่พระเจ้าลูกยาเธอเจ้าฟ้าจุฬาลงกรณ์ กรมขุนพรพินิต ทรงเพาะ ครั้นเมื่อเพาะขึ้นเป็นต้นแล้ว ก็ได้กราบบังคมทูลขอพระราชทานไว้ 3 ต้น ในรัชกาลที่ 5 พ.ศ. 2447
จากกรุงเทพฯ สามารถเดินทางไปจังหวัดพระนครศรีอยุธยา โดยใช้เส้นทางกรุงเทพฯ-นนทบุรี-ปทุมธานี ทางหลวงหมายเลข 306 ถึงทางแยกสะพานปทุมธานี เลี้ยวเข้าสู่ทางหลวงหมายเลข 347 แล้วไปแยกเข้าทางหลวงหมายเลข 3309 ผ่านศูนย์ศิลปาชีพบางไทร อำเภอบางปะอิน เข้าสู่จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ซึ่งวัดนิเวศธรรมประวัติ จะอยู่ทางด้านตะวันตกของพระราชวังบางปะอิน เมื่อไปถึงแล้วจะต้องนั่งกระเช้าข้ามแม่น้ำไปในบริเวณวัด โดยจะได้บรรยากาศในการเที่ยวชมวัดที่หลายคนยังไม่เคยสัมผัส สามารถเที่ยวชมได้ทุกวัน
