สังคมวันนี้รู้ว่า มีคนควบคุมส.ว.ได้ เพราะส.ว.ส่วนใหญ่ที่เรียกว่า สีน้ำเงินนั้นมาจากการฮั้วกันและวางแผนของพรรคการเมืองหนึ่ง ถามว่าคนไทยส่วนใหญ่ไม่มีสิทธิลงคะแนนเลือก ส.ว. เพราะกฎหมายให้ผู้สมัครเลือกกันเอง แล้วถ้ามีการฮั้วกันขึ้นมา คนที่ไม่ได้ลงคะแนนคือประชาชนอย่างเราๆเสียหายตรงไหน?
นายวิธูร คลองมีคุณ ประธานศาลอุทธรณ์ ตอบคำถามนี้ไว้ในคำวินิจฉัยที่ วท. 27/2569 ลงวันที่ 6 พฤศจิกายน 2569 ว่า หากมีการทุจริตให้ได้มาซึ่ง ส.ว. โดยไม่สุจริตและเที่ยงธรรม ย่อมเป็นการ “พรากอำนาจอธิปไตยไปจากปวงชนชาวไทย” เพราะคนที่เข้าไปนั่งในวุฒิสภาใช้อำนาจของประชาชนทั้งประเทศ ด้วยเหตุนี้ ประชาชนทุกคนจึงเป็นผู้เสียหายและมีสิทธิฟ้องคดีอาญาได้เอง ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 2 (4) และมาตรา 28 (2)
คำวินิจฉัยนี้หักล้างเหตุผลที่นางมัณทรี อุชชิน ประธานศาลอุทธรณ์คนก่อน เคยวางไว้ในคำวินิจฉัยที่ วท. 12/2569 เมื่อวันที่ 5 พฤษภาคม 2569 ว่า เมื่อราษฎรกล่าวหากรรมการ กกต. ว่าปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 157 ต้องผ่านการไต่สวนของ ป.ป.ช. แล้วจึงดำเนินคดีในศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง ต่อมาในอีกสำนวนหนึ่งที่นายพงศกรณ์ ตั้งกิตติ์ตระกูล ฟ้องนายแสวง บุญมี กับกรรมการ กกต. นายวิธูรวินิจฉัยว่า ช่องทางดังกล่าวใช้เมื่ออัยการสูงสุดหรือ ป.ป.ช. เป็นผู้ฟ้อง ส่วนประชาชนที่ฟ้องเองในฐานะผู้เสียหาย สามารถฟ้องเจ้าพนักงานต่อศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบได้โดยตรง คำชี้ขาดครั้งนี้จึงตอบว่าใครมีสิทธิฟ้องและต้องไปศาลไหน ส่วนกรรมการคนใดทำผิดยังต้องพิสูจน์กันในคดี
นายวิธูรจึงเป็นคนเปิดประตูให้ประชาชนที่ถูกนางมัณฑรีสั่งปิดตาย ส่วนจากนี้ไปอนาคตของนางมัณฑรีจะผันตัวเองไปอยู่ในสถานะไหนในองค์กรอิสระหรือไม่จึงเป็นเรื่องที่น่าติดตาม
ทีนี้มาถึงเรื่องที่ประชาชนสงสัย คณะกรรมการสืบสวนและไต่สวนกลาง คณะที่ 26 ผู้ทำสำนวน มี ร.ต.อ.ชนินทร์ น้อยเล็ก รองเลขาธิการ กกต. เป็นประธาน ทำงานร่วมกับดีเอสไอ สอบพยานกว่า 700 ปาก ตรวจโพยลงคะแนน เส้นทางเงิน และข้อมูลการติดต่อทางโทรศัพท์ ก่อนสรุปเมื่อวันที่ 17 กรกฎาคม 2568 ว่ามีมูลควรดำเนินคดี 229 คน แบ่งเป็นกลุ่ม ส.ว. 138 คน และกลุ่มนักการเมืองกับบุคคลในเครือข่ายอีก 91 คน
แต่ กกต. ชุดใหญ่มีมติให้ยื่นคำร้องต่อศาลฎีกาและดำเนินคดีอาญารวม 77 คน ในจำนวนนี้เป็น ส.ว. 26 คน มติที่ควรหยิบมาดูเป็นพิเศษคือ มติ 5 ต่อ 2 ให้ยกข้อกล่าวหาผู้สมัคร 140 ราย ในข้อหายินยอมให้นักการเมืองช่วยให้ได้รับเลือกเป็น ส.ว. ตัวเลข 77 เป็นยอดรวมจากหลายข้อกล่าวหา ส่วนคะแนน 5 ต่อ 2 บอกให้รู้ว่า ในข้อกล่าวหาเรื่องนักการเมืองช่วยผู้สมัครนั้น กรรมการที่อ่านสำนวนเดียวกันยังเห็นต่างกัน แล้วถ้าประชาชนสงสัยว่ากรรมการเสียงข้างมากจงใจใช้มติช่วยใคร จะฟ้องข้อหาอะไร?
เพราะชัดเจนว่า กกต.ไม่กล้ายึดมติของคณะอนุกรรมการชุด 36 ที่มีเสียงข้างมาก 5 ต่อ 2 เห็นว่าหลักฐานมีน้ำหนักไม่พอ จึงเสนอให้ ยกข้อกล่าวหาทั้ง 229 คน ส่วนเสียงข้างน้อยสองคนเห็นควรส่งผู้ถูกกล่าวหาที่เป็น ส.ว. บางรายให้ศาลพิจารณา แต่กกต.เลือกที่จะที่จะเอาผิดคนที่ไม่ถูกโยงไปยังพรรคการเมือง และกกต. 4 คนได้รับเลือกมาจากส.ว.ชุดที่ถูกกล่าวหาว่าฮั้ว
ข้อหาที่ตรงกับหน้าที่ของกรรมการ กกต. ที่สุด คือ หลีกเลี่ยงไม่ปฏิบัติตามหน้าที่หรือทุจริตต่อหน้าที่ ตาม พ.ร.ป.ว่าด้วยการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2561 มาตรา 32 วรรคหนึ่ง ประกอบมาตรา 69 มาตรา 32 ระบุถึงกรรมการ กกต. และเลขาธิการ กกต. ไว้โดยตรง หากมีหลักฐานว่าเจ้าหน้าที่ใช้ตำแหน่งโดยมิชอบเพื่อให้คุณหรือให้โทษแก่ผู้สมัครรายใดโดยเฉพาะ ยังมี มาตรา 58 วรรคหนึ่ง ประกอบมาตรา 69 อีกฐานหนึ่ง ทั้งสองฐานมีโทษจำคุกตั้งแต่ 1 ถึง 10 ปี และปรับตั้งแต่ 20,000 ถึง 200,000 บาท พร้อมเพิกถอนสิทธิเลือกตั้ง 20 ปี
อีกข้อหาที่อาจยกขึ้นฟ้องได้ตามพฤติการณ์คือ ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 157 ฐานเจ้าพนักงานปฏิบัติหรือละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบเพื่อให้เกิดความเสียหายแก่ผู้หนึ่งผู้ใด หรือปฏิบัติหรือละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยทุจริต ถ้าข้อกล่าวหาคือกรรมการจงใจช่วยบางคนให้พ้นจากการดำเนินคดี โจทก์ต้องชี้ว่ากรรมการคนไหนใช้อำนาจอย่างไร และมุ่งให้ใครได้รับประโยชน์อันมิควรได้อย่างไร
ในทางคดี ประชาชนที่มีหลักฐานอาจอาศัยแนวคำวินิจฉัยของนายวิธูรฟ้องกรรมการที่เกี่ยวข้องกับการลงมติในกรุงเทพฯ ต่อ ศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบกลาง แล้วขอให้ศาลใช้อำนาจตามมาตรา 23 แห่ง พ.ร.บ.วิธีพิจารณาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ เรียกความเห็นของคณะที่ 26 พร้อมหลักฐานที่เสนอให้ดำเนินคดี 229 คน มาเทียบกับรายงานการประชุม เหตุผลของเสียงข้างน้อย และคำวินิจฉัยของเสียงข้างมาก
คำถามที่ควรถามคือ หลักฐานชิ้นใดโยงไปถึงผู้ถูกกล่าวหารายใด กรรมการห้าคนได้พิจารณาหลักฐานชิ้นนั้นหรือไม่ และให้เหตุผลที่ยกข้อกล่าวหาไว้อย่างไร เพราะมาตรา 32 วรรคสองคุ้มครองผู้ปฏิบัติหน้าที่โดยสุจริต การลงคะแนนต่างจากคณะไต่สวนอย่างเดียวยังเอาผิดใครไม่ได้ แต่ถ้าพิสูจน์ได้ว่ากรรมการรู้ว่ามีหลักฐานสำคัญแล้วจงใจกันออกจากการพิจารณาเพื่อช่วยบุคคลใด นั่นคือพฤติการณ์ที่ศาลตรวจสอบได้ ส่วนคนที่ถูกกล่าวหาว่าร่วมฮั้ว หากจะให้รับโทษทางอาญา ก็ต้องฟ้องและพิสูจน์การกระทำของแต่ละคน การเรียกสำนวน 229 คนมาดูในคดีของกรรมการยังไม่ทำให้คนทั้ง 229 กลายเป็นจำเลย
ขณะเดียวกันกรณีที่ กกต. มีมติ 5 ต่อ 2 อีกครั้งให้ส่งปัญหาไปยังศาลรัฐธรรมนูญว่า คำสั่งเกี่ยวกับการรับสมัคร ส.ว. และมติยกคำร้องของ กกต. เป็นที่สุดเพียงใด เรื่องเกิดขึ้นเมื่อศาลฎีการับคดีเกี่ยวกับคุณสมบัติผู้สมัครไว้พิจารณา กกต. ขอให้ศาลเลื่อนคดีเพื่อรอคำวินิจฉัย แต่เมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน ศาลฎีกายกคำขอ เพราะขณะนั้นมีเพียงมติให้ยื่น ยังไม่ปรากฏต่อศาลว่าได้ยื่นเรื่องแล้ว ประเด็นเรื่องการแบ่งอำนาจอยู่ตรงนี้ รัฐธรรมนูญมาตรา 210 (2) เปิดทางให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยปัญหาอำนาจหน้าที่ขององค์กรอิสระได้ แต่เมื่อ กกต. เป็นคู่ความในคดี การมีมติของ กกต. เองย่อมไม่ผูกมัดให้ศาลฎีกาต้องหยุดพิจารณา มิฉะนั้น องค์กรที่กำลังถูกตรวจสอบจะกลายเป็นฝ่ายกำหนดได้ว่า ศาลจะตรวจสอบตนต่อไปได้เมื่อไร
ต่อให้วันหนึ่งมีคำวินิจฉัยว่ามติ กกต. เรื่องคุณสมบัติผู้สมัครเป็นที่สุดในบางกรณี ก็ยังต้องแยกให้ออกระหว่างการขอให้ศาลกลับมติเรื่องคุณสมบัติ กับการฟ้องว่ากรรมการใช้อำนาจโดยทุจริตเพื่อช่วยผู้ถูกกล่าวหา คดีหลังมีคำถามของมันเองว่า จากหลักฐานที่คณะที่ 26 เสนอถึง 229 คน เหตุใด กกต. จึงให้ดำเนินคดีเพียง 77 คน และกรรมการแต่ละคนทำหน้าที่โดยสุจริตหรือไม่
ประชาชนมีสิทธินำคำถามนี้ไปถึงศาลได้ เพราะถ้าการฮั้วเลือก ส.ว. คือการ “พรากอำนาจอธิปไตยไปจากปวงชนชาวไทย” ตามที่ประธานศาลอุทธรณ์วินิจฉัยไว้ ประชาชนก็คือผู้เสียหายที่มีสิทธิขอให้ศาลฟังหลักฐานจากทั้งคนทำสำนวนและคนลงมติยกข้อกล่าวหา
ผมเชื่อว่า ประตูที่ประธานศาลอุทธรณ์เปิดให้ประชาชนนั้นจะมีคนไม่น้อยที่สงสัยในพฤติกรรมของ 5 กกต.จะนำคดีนี้ขึ้นสู่ศาลคดีอาญาทุจริตฯ แล้วรอดูว่าจะมีกกต.ที่เดินตามรอยสามหนาห้าห่วงในอดีตหรือไม่