เภสัชกรแมกไซไซ : สมุนไพรสร้างชาติ

วิทยา กุลสมบูรณ์
มูลนิธิเภสัชศาสตร์เพื่อสังคม

แทบไม่น่าเชื่อว่า ขมิ้นชัน มะขามแขก ยังเป็นพืชสมุนไพร ที่นำเข้าจากต่างประเทศ !!!

ข้อมูลสำคัญ นี้ได้จาก ศาสตราจารย์ (พิเศษ) เภสัชกรหญิง ดร กฤษณา ไกรสินธุ์ ประธานมูลนิธิ ดร กฤษณา ไกรสินธุ์ ผู้ยังคงทำงานส่งเสริมและพัฒนาสมุนไพรจากชุมชนสู่ผลิตภัณฑ์ที่ใช้สมุนไพรคุณภาพมาตรฐานจากการปลูกในพื้นที่โดยชุมชน


สมุนไพรสร้างชาติ : สี่ดี สามจี มีตลาด

ศ ดร ภญ กฤษณา ไกรสินธุ์ บรรยาย ทิศทางการพัฒนาสมุนไพร บนฐานการผลิตของชุมชน ประกอบด้วย “สี่ดี สามจี มีตลาด”

หนึ่ง เริ่มด้วย สี่ดี เมล็ดพันธ์ดี น้ำดี ดินดี คนปลูกดี

สอง สาม G คุณภาพจากการปลูก การแปรรูป ทำให้ผลิตภัณฑ์มีราคา ทั้ง Good Agriculture Prectice, Good Harvesting Prectice, และ Good Manufacturing Practice เป็นปัจจัยสนับสนุนที่จำเป็น

สาม คือ ตลาด ที่กำหนด ความต้องการที่ชัดเจนแน่นอนจำเป็นต่อการลงทุนในการปลูกพืชสมุนไพร ความต้องการในระบบบริการสุขภาพ โดยเฉพาะ โรงพยาบาลของรัฐ มีตลาดที่แน่นอน ยาสมุนไพรสามารถรักษาคนไข้ได้ดี และ สร้างเศรษฐกิจจากสมุนไพรโดยชุมชน เช่น มะขามแขก ขมิ้นชัน มะแว้ง ฟ้าทะลายโจร และ อื่นๆ ที่ต้องเน้นคุณภาพ นอกจากนี้มีภาคเอกชนผลิตอาหารคุณภาพยีงต้องการสมนไพรคุณภาพอีกมาก ในขณะที่ประเทศไทยยังนำเข้า วัตถุดิบเหล่านี้


ทั้งนี้ มีข้อพึงระวังว่า การปลูกจำนวนมาก (Mass) โดยไม่สนใจตลาดและคุณภาพที่แน่นอน จะทำร้ายชาวบ้านที่ปลูกสมุนไพร ในขณะนี้ มีโมเดลที่ อ ดร กฤษณา ได้ริเริ่มในภูมิภาคทั่งประเทศ เน้นสมดุลตลาดที่แน่นอน เช่น พฤษามณีโมเดล ที่เน้น ผักเคล และ กำลังเริ่มมะขามแขก เป็นต้น

ยังมี ลังกาสุกะโมเดล ช้างเผือกโมเดล สามหมื่นโมเดล น้ำคูณโมเดล จำปาศรีโมเดล และ อีกหลายที่ กระจายอยู่ในแต่ละภูมิภาคทั่วประเทศ ทุกพื้นที่ต้องมีผู้รับซื้อ มีตลาดที่แน่นอน ก่อนการปลูกในพื้นที่


“พฤกษามณีโมเดล” นวัตกรรมพัฒนาสมุนไพรในพื้นที่ ริเริ่มโดย ท่าน ศ ดร ภญ กฤษณา ไกรสินธุ์ ร่วมกับ ทีม รพ มวกเหล็กสระบุรี โดยเฉพาะ ผักเคล เติบโตดีมาก นำมาแปรรูป ใน พื้นที่ รพ ที่มีโรงงานแปรรูป มาตรฐานสูง แต่ลงทุนน้อย มีประสิทธิภาพ จากการคัดเลือกเทคโนโลยีที่มีฐานวิชาการมาใช้ โรงงาน Modular ต้นแบบนี้

ผักเคล ที่ รพ มวกเหล็ก : นวัตกรรมพฤกษามณีโมเดล อาหารสามคุณ…คุณค่า คุณภาพสูง เพื่อ คุณภาพชีวิต
เมื่อ ฝ่ายโภชนการ รพ มวกเหล็ก นำผักเคลปลูกเอง มาทำ “น้ำผักเคล ไม่ใส่น้ำตาล” แต่ปรับรสด้วยผลไม้ตามฤดูดาล เป็น น้ำผักเคล ที่รสชาติดี มีคุณค่าทางโภชนาการจากโปรตีน เสิร์ฟร่วมกับ ผลไม้บาร์บีคิว และ คุ้กกี้เคลมอน ถือเป็น อาหารว่างระหว่างประชุมชั้นเยี่ยม แคลอรี่ต่ำ แต่ ได้คุณค่าอย่างมาก


“ผลิตภัณฑ์ผงผักเคล” ที่ รพ แปรรูปมาจากวัตถุดิบปลูกเองใน รพ เมื่อนำมาโรยใน อาหาร เช่น สลัดผัก เป็นอาหารสุขภาพ อำเภอมวกเหล็ก

“มวกเหล็กเคล คุ๊กกี้เคลมอน” ผลิตภัณฑ์จากเคล ที่ มาจาก ผักเคล ที่ปลูก ที่ รพ มวกเหล็ก จังหวัดสระบุรี ผักเคล ที่นี่ต้นสูงเกินกว่าระดับเอว

“เคลผง” ที่ได้ จึงมีสารสำคัญโดยเฉพาะโปรตีน ปริมาณมาก ที่สามารถนำมาต่อยอดสร้าง high value health product ได้หลากหลาย


นอกจากอาหารคนทั่วไป ยังสามารถนำไปรวมใน การให้อาหารทางปาก (oral feeding) ผ่าน หลอดอาหาร กระเพาะอาหาร เรียกว่า การให้อาหารทางสายยาง (tube feeding) หรือ Orogastric tube feeding (OG feeding) หรือ สายผ่าน จมูก สู่ กระเพาะอาหาร ที่ เรียกว่า Nasogastric tube feeding (NG feeding)

ด้วยเมล็ดพันธ์ดี น้ำดี ดินดี คนปลูกดี เมื่อมี โรงงานแปรรูปที่ดี ในนิเวศ การพัฒนาสมุนไพร “พฤษามณีโมเดล” ที่ โรงงานแปรรูป มีการใช้เทคโนโลยีมาช่วย ทำให้สารสำคัญสูง ไล่แห้งไม่มีเชื้อรา ใช้ทั้งเครื่องอบ ทั้งเครื่องเป่าลมระบบเวียน


นอกจาก เนื้อ(วัว)นุ่ม นม(วัว)ดี กะหรี่(ปั๊ป) ดัง แล้ว ไม่นาน “ผักเคล มวกเหล็ก” อาจจะเป็น “อาหารสามคุณ” ทั้ง คุณค่า คุณภาพสูง เพื่อ คุณภาพชีวิต ที่ต้องมาทาน มาซื้อหา ที่ อำเภอมวกเหล็ก สระบุรี

ดร กฤษณา ชี้ว่า การทำงานบูรณาการสร้างชาติ ตามทิศทางนี้ สำนักงานสาธารณสุขจังหวัด และ โรงพยาบาล ไม่สามารถนำสู่การบรรลุเป้าหมายได้ แต่ละจังหวัด ต้องเชื่อมโยง หน่วยงาน ต้นน้ำ ตั้งแต่ เกษตรจังหวัด สหกรณ์การเกษตร พาณิชย์จังหวัด ท่องเที่ยวจังหวัด สถิติจังหวัด สภาเกษตรกร ภูมิปัญญาปราชญ์ชาวบ้าน และ ประชาสัมพันธ์จังหวัดเป็นอย่างน้อย


ทิศทางการดำเนินงานสมุนไพรสร้างชาติ จึงจำเป็นต้อง (1) เริ่มต้นจากชุมชน ที่มี แกนนำที่ดี มีสภาพแวดล้อม ดินดี น้ำดี และ มีเมล็ดพันธ์ที่ดี ให้สารสำคัญจำนวนมาก (2) การที่จะได้วัตถุดิบที่มีคุณภาพมาตรฐาน ต้องมาจาก 3 G. การเพาะปลูกที่ดี การเก็บเกี่ยวที่ดี เช่น การเก็บใบเพสลาด เวลาที่เก็บสำคัญมาก ตลอดจน การแปรรูปที่ดี ที่ได้มาตรฐานที่พื้นที่ (3) คุณภาพของผลิตภัณฑ์จะเชื่อมโยงอัตตลักษณ์ ของแต่ละพื้นที่ เช่น เมืองสมุนไพรสระบุรี ในพื้นที่มวกเหล็ก เน้น ความเป็นเลิศ ของ ผักเคล และ มะขามแขก เป็นต้น (4) ตลาดความต้องการ หรือ สมดุล อุปสงค์และอุปทาน บนฐาน เศรษฐศาสตร์สมุนไพร ( Herbal Economics) เป็นจุดชี้ขาด ต้องมุ่งตลาดที่ต้องการสมุนไพรคุณภาพมาตรฐาน มีสารสำคัญสูง ทำให้ มีคุณค่ามีราคา เพื่อสังคมคุณภาพชีวิต (5) การบูรณาการหน่วยงานในจังหวัด เมืองสมุนไพร ที่เป็นเป้าหมาย ภายใต้การอำนวยการที่มีประสิทธิภาพและจริงจัง

28 กันยายน 2569


————————-
*ทั้งนี้ ในวันที่ 24 กันยายน 2569 กรรมการมูลนิธิเภสัชศาสตร์เพื่อสังคม นำโดย ประธานกรรมการ รศ ดร ภญ จิราพร ลิ้มปานานนท์ และคณะกรรมการ ได้ขอรับฟัง การบรรยาย ของ ท่าน อ ดร กฤษณา และ ขอศึกษาดูงานด้านสมุนไพร ที่ รพ มวกเหล็ก สระบุรี โดยมี ผู้อำนวยการ รพ มวกเหล็ก พญ.ศิรดา ภูริวัฒนพงศ์ สนับสนุนการศึกษาดูงาน