รองศาสตราจารย์ ดร.อานนท์ ศักดิ์วรวิชญ์
สาขาวิชาปัญญาและการวิเคราะห์ธุรกิจ
สาขาวิชาสถิติศาสตร์
สาขาวิชาวิทยาการประกันภัยและการบริหารความเสี่ยง
นาทีนี้สงครามระหว่างอเมริกาและอิสราเอลกับอิหร่าน ไม่มีทีท่าจะจบลงง่าย ๆ สหรัฐอเมริกาโดยประธานาธิบดี Donald Trump นั้นอยากจะจบ เพราะการสงครามนั้นเปลืองมาก สหรัฐอเมริกาไม่มีเงิน นอกจากนี้แรงต่อต้านและกดดันทางการเมืองในประเทศเองก็สูงมาก หากเป็นเช่นนี้ต่อไป Donald Trump อาจจะมีจุดจบไม่ได้ต่างจาก Abraham Lincoln หรือ John F. Kennedy เพราะการเมืองสหรัฐอเมริกา เป็นการเมืองแห่งการลอบสังหาร (Politics of assassination) มาโดยเสมอ
Trump อยากจะลง แต่อิหร่าน ไม่ยอมเลิก ที่ไม่เลิกเพราะแค้นสุดทน สังหารผู้นำอิหร่านไปมากมาย สังหารลูกของผู้นำที่เรียนในโรงเรียนสตรีในเตหะรานไปนับร้อย จนชาวอิหร่านกล่าวยกย่องเด็กเหล่านี้ว่าเป็นมรณสักขี อันเป็นพยานการพลีชีพเพื่อพระเจ้า แต่โครงสร้างการปกครองและการทหารของอิหร่านเป็นแบบแถวกระเบื้อง แถวหนึ่งตายไปทั้งแถวก็เลื่อนแถวสอง แถวสาม แถวสี่ ขึ้นไปเรื่อย ๆ
อิหร่านไม่ได้เตรียมทำสงครามกับสหรัฐอเมริกาและอิสราเอลมาแค่ปีสองปี แต่เตรียมตัวมาตั้งแต่การโค่นล้มราชวงศ์ปาห์เลวีที่ถูกสถาปนาโดยการสนับสนุนของ CIA และ MI6 โดยการทำรัฐประหารโค่นล้มรัฐบาล Mohammad Mosaddegh อันเป็นรัฐบาลประชาธิปไตยที่มาจากการเลือกตั้งเมื่อ 40 ปีก่อน โดยโคเมนี ที่เป็นการปฏิวัติอิสลาม
ต้องกล่าวว่าสงครามที่เกิดขึ้นในเวลานี้ ยังมิได้เป็นสงครามเต็มรูปแบบ เพราะใช้แค่เครื่องบินไปทิ้งระเบิดและการยิงขีปนาวุธเท่านั้น สหรัฐอเมริกากับอิสราเอลใช้ของแพงมาก ต้นทุนในการทำสงครามสูงมาก ในขณะที่อิหร่านใช้ Drone ไปทิ้งระเบิด ราคาถูก ๆ สร้างความเสียหายได้มหาศาล
สหรัฐอเมริกา ยังไม่ได้ก่อสงครามเต็มรูปแบบ คือยังไม่มีการยกพลขึ้นบก “boots on the ground” ซึ่งไม่ได้เป็นเรื่องง่าย พื้นที่อิหร่านใหญ่กว่าไทย4-5 เท่า ประชากรราว ๆ 95 ล้านคน จะต้องใช้กองทัพอเมริกาใหญ่มากขนาดไหน จะต้องส่งลูกหลานอเมริกันเข้าไปตายมากแค่ไหน อิหร่านเป็นป้อมปราการ (Fortress) ตามธรรมชาติ มีภูเขาล้อมทั้งสี่ด้าน ทหารอิหร่านเตรียมรบมา 40 ปี เป็นทหารถ้ำ สู้ในถ้ำแบบกองโจรได้สบาย ๆ สหรัฐอเมริกาเอง กลัว Guerilla warfare หรือสงครามกองโจรมากที่สุด ก็แพ้เวียดกงขุดรูเสียจนย่อยยับในสงครามเวียดนาม ถ้ากองทัพอเมริกันทะเร่อทะร่ายกพลขึ้นบกที่อิหร่าน จะถูกสังหารตายเป็นเบืออย่างแน่นอน นอกจากนี้ภูมิศาสตร์ของอิหร่านยังทุรกันดาร ไม่ใช่ทหารอเมริกันจะเอาชีวิตรอดได้ง่าย ๆ
ไม้เด็ดในมืออิหร่านยังมีอีกมาก
นอกจากปิดช่องแคบฮอร์มุซ เพียงเท่านี้โลกก็ปั่นป่วนทางเศรษฐกิจ
อะไรที่อิหร่านทำได้อีกบ้าง
หนึ่ง สั่งให้กลุ่มฮูติในเยเมน ปิดช่องแคบบับอาลมาดับ ตรงทะเลแดง ทางเข้าคลองสุเอซ ที่จะไปออก Port Said ในทะเลเมดิเตอร์เรเนียน สินค้าจากยุโรปจะไปเอเชียหรือจากเอเชียจะไปยุโรปผ่านช่องแคบนี้ทั้งนั้น รวมทั้งน้ำมันและปิโตรเลียม
สอง สั่งให้กลุ่มฮูติในเยเมน ตัดสายเคเบิลใต้น้ำตรงช่องแคบบับอาลมาดับ เคเบิ้ลใต้น้ำที่เชื่อมโลกตะวันออกกับตะวันตก มีสามเส้น เส้นบนสุดในทะเลแถวมหาสมุทรอาร์กติก คนใช้คือรัสเซียคนเดียว เส้นที่ลากอ้อมทวีปแอฟริกามีไม่มาก ส่วนใหญ่ของโลกลากผ่านทะเลแดงตรงช่องแคบนี้ โลกการเงิน โลกอินเตอร์เน็ตจะปั่นป่วนมหาศาล
สาม เอาโดรนไปทิ้งระเบิดทำลายโครงสร้างพื้นฐานในการผลิตน้ำมันปิโตรเลียม ก๊าซธรรมชาติ เม็ดพลาสติก และปุ๋ยเคมี ของพันธมิตรสหรัฐอเมริกาทั้งหมด ในอ่าวเปอร์เซีย ไม่ว่าจะเป็นอิรัก คูเวต UAE ซาอุดิอารเบีย ถ้าหากสหรัฐอเมริกาบอมบ์เกาะคาร์กแหล่งผลิตและส่งออกน้ำมันของอิหร่าน อันนี้คือสิ่งที่น่ากลัวสุด ซึ่งจะได้อธิบายต่อ
สี่ บนคาบสมุทรเปอร์เซีย อยู่ได้ด้วยการกลั่นน้ำทะเลเป็นน้ำจืด อิหร่านใช้โดรนถล่มโรงกลั่นน้ำจิดทั้งหมดในอ่าวเปอร์เซีย เท่ากับบีบให้กองทัพสหรัฐอเมริกาก็อยู่ไม่ได้ เพราะน้ำคือชีวิต
ห้า การก่อการร้าย เช่น The second 9-11 ที่อาจจะเกิดในสหรัฐอเมริกา หรือประเทศอื่น ๆ ที่มีคนยิวและคนอเมริกันอยู่อาศัย เนื่องจากอิหร่านได้เลี้ยงดูอุดหนุนกลุ่มฮามาซ กลุ่มฮิสบัลเลาะห์ และกลุ่มฮูติ ที่เก่งในการวางระเบิดก่อการร้ายเอาไว้มายาวนาน สนับสนุนทั้งทางการเงินและอาวุธอย่างต่อเนื้อง
นี่ลองจินตนาการ ก็จะเห็นได้ว่าอิหร่านหาได้ไม่มีพิษมีภัยไม่
ในเชิงจิตวิทยา การที่สภาของอิหร่านลงมติเลือก โมจตาบา โคเมนี ขึ้นมาเป็นผู้นำสูงสุดแทนบิดาที่เป็นผู้นำสูงสุดที่เสียชีวิต นับว่าเป็นเรื่องที่น่ากลัวมาก โมจตาบา โคเมนี สูญเสียบิดา สูญเสียลูกเมีย ไปทั้งหมด เขาเป็นผู้นำสูงสุดของอิหร่านที่กล่าวได้ว่าในโลกนี้เขาไม่เหลือใครแล้ว คนเราจะอยู่เพื่อใคร ชีวิตต้องมีความหมาย อย่างที่ Vickor Frankl จิตแพทย์ยิวที่รอดชีวิตจากการฆ่าสังหารล้างเผ่าพันธ์ชาวยิวได้เขียนไว้ในหนังสือ A man search for meaning ชีวิตของโมจตาบา โคเมนีที่เหลืออยู่จึงอยู่เพื่อพระผู้เป็นเจ้าและมาตุภูมิเท่านั้น คนที่ไม่มีอะไรจะสูญเสียอีกแล้ว จึงไม่กลัวตาย และพร้อมอุทิศชีวิตให้ในสิ่งที่ตนศรัทธา
Donald Trump มิได้มีความเข้มแข็งแกร่งทางจิตใจหรือยึดถือสัจจะอะไรที่จะเทียบเคียงกับโมจตาบา โคเมนีได้เลย เพราะเขาเชื่อมั่นว่า แท้จริงเราถึงคนเป็นกรรมสิทธิ์ของอัลเลาะห์ และเราทุกคนย่อมต้องกลับสู่พระองค์
การต่อสู้เช่นนั้น ทำให้ Donald Trump ต้องกะล่อนหาทางลง เช่น กล่าวว่าเรื่องปิดช่องแคบฮอร์มุซนั้น ยุโรปต้องหาทางกันเอาเอง แสดงว่าสหรัฐอเมริกาก็ไม่สนใจอะไรแล้ว ในเมื่อตนเองมีแหล่งน้ำมันดิบทั้งในอลาสกา อ่าวเม็กซิโก และเวเนซูเอลา ไม่มีความจำเป็นต้องพึ่งพาน้ำมันหรือก๊าซธรรมชาติจากตะวันออกกลางเลยแม้แต่น้อย
หากสงครามยืดเยื้อ และรบกันจนโครงสร้างการผลิตของสินค้าโภคภัณฑ์พื้นฐานของโลกคือ น้ำมัน ก๊าซธรรมชาติ เม็ดพลาสติก และปุ๋ยเคมี พังลงหมดสิ้น
Supply ของสิ่งเหล่านี้ของโลก 20-30% จะถูกถล่มไปหมด กว่าจะสร้างใหม่ ใช้เวลา restore 15-20 ปี ไม่ได้สร้างหรือบูรณะกลับมาได้ง่าย
โลกแทบจะกลับไปสู่ยุคหินกันทีเดียว
การบูรณะและการสร้างโครงสร้างการผลิตเหล่านี้สร้างยากกว่าสร้างโรงไฟฟ้า ไม่ได้ง่าย ๆเลย
หากเป็นเช่นนั้นจริง supply ของน้ำมัน ก๊าซธรรมชาติ เม็ดพลาสติก และปุ๋ยเคมี ของโลก จะหายไปราว 20-30% หลังสงครามจบ
ถ้ารบกันรุนแรงแค่ไม่กี่วัน แต่จะลาก supply chain ของโลกดิ่งนรกไปอีก 15-20 ปี
แค่หลับตาลง ผมเห็นว่านี่คือ The mega depression อันน่าสะพรึง The great depression หลังสงครามโลกครั้งที่ 1 ทำให้โลกเกิดการเปลี่ยนแปลงมากมาย
เศรษฐกิจไทยเองก็เสียหายมาก ฝืดเคืองจนต้องดุลข้าราชการ คือปลดข้าราชการออกนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงการปกครอง 2475 ในสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว
วิกฤติเศรษฐกิจโลกที่จะเกิดขึ้นจะหนักกว่าโควิด-19 มาก เพราะจะลากยาวกว่า โควิดนั้นแค่ 3 ปีก็จบแล้ว
หากเกิด the Mega depression จริง ๆ จะเกิดเงินเฟ้อรุนแรงที่เกิดจากต้นทุนสูงขึ้นอันเรียกว่า Cost push inflation รุนแรง เพราะน้ำมัน ก๊าซธรรมชาติ เม็ดพลาสติก และปุ๋ยยูเรีย เป็นสินค้าโภคภัณฑ์ขั้นพื้นฐานของโลกในแทบทุกอุตสาหกรรม
Transportation หรือ logistic cost ของโลกจะพุ่งทยานในทันที
สินค้าเกษตรก็แพงขึ้น
แต่คนจะไม่มีเงิน เกิดภาวะข้าวยากหมากแพง
เกิดทั้งเงินเฟ้อ และเงินฝืดในคราวเดียวกัน
เศรษฐกิจโลกจะหยุดนิ่งหรือเกิด Stagflation หรือไม่ก็น่าคิด และจะกินเวลายาวนานนับสิบปี
ยกเว้นจะเกิด breakthrough ในการปฏิรูปโครงสร้างพลังงานได้สำเร็จ
ระบบแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศก็จะกระทบหนัก Petrodollar จะไม่มั่นคง เกิด de dollarization แล้ว Petro Yuan จะขึ้นมาหรือไม่ โลกจะกลับไปสู่ Gold Standard หรือไม่?
สหรัฐอเมริกา ถ้าถอยออกจากอ่าวเปอร์เซีย นี่คือการล่มสลายของ Petrodollar ผลงานของ Henry Kissinger เมื่อ 50 ปีก่อน ที่ไปเจรจากับ King Faisal แห่งราชวงศ์ซะอูดของซาอุดิอารเบียไว้ โดยจะคุ้มครองปกป้องซาอุดิอารเบียหากซาอุขายน้ำมันเป็นดอลลาร์ไปตลอด
แต่ new world order กำลังจะเกิดขึ้น และ de-dollarization จะเกิดขึ้น โลกการเงินระหว่างประเทศกำลังจะปั่นป่วนใหญ่อีกครั้ง
เราคนไทย และประเทศไทย พร้อมแค่ไหน ที่จะรับมือกับ Mega depression นี่คือคำถามที่รัฐบาลไทยและประชาชนชาวไทยต้องตอบให้ได้
Prepare for the worst, hope for the best!