ทส. จับมือจังหวัดสตูล เร่งแก้ไขปัญหา “อุทยานธรณีโลกสตูล” ใน 9 ประเด็น หลังยูเนสโกให้ “ใบเหลือง” จากการประเมินผลปี 2568 ก่อนประเมินซ้ำกลางปี 2570 ลุ้น “หลุด” หรือ “ได้ไปต่อ”
กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (ทส.) ร่วมกับจังหวัดสตูล เดินหน้าเร่งแก้ไขปัญหาและยกระดับการบริหารจัดการอุทยานธรณีโลกสตูล (Satun UNESCO Global Geopark) ภายหลังได้รับสถานะ “ใบเหลือง” (Yellow Card) จากองค์การ UNESCO ในการประเมินซ้ำครั้งที่ 2 ระหว่างวันที่ 15–19 กรกฎาคม 2568 โดย ได้รับแจ้งผลจาก UNESCO เมื่อวันที่ 1 เมษายน 2569 ทั้งนี้ ให้มีผลย้อนหลังตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2569 และกำหนดให้ระยะเวลา 2 ปี สำหรับการปรับปรุงแก้ไขข้อบกพร่องตามข้อเสนอแนะของคณะผู้ประเมิน เพื่อรักษาสถานภาพการเป็นอุทยานธรณีโลกของประเทศไทย
ผลการประเมินระบุประเด็นที่ต้องปรับปรุงและพัฒนารวม 9 ประเด็น ครอบคลุมด้านการบริหารจัดการ การอนุรักษ์ทรัพยากรธรณี การพัฒนาสิ่งอำนวยความสะดวก การท่องเที่ยวเชิงธรณี การสื่อความหมาย และการสร้างเครือข่ายความร่วมมือ โดยประเด็นสำคัญที่สุดคือ การพัฒนาโครงสร้างการบริหารจัดการอุทยานธรณีโลกให้มีความชัดเจน มีหน่วยงานรับผิดชอบ บุคลากรประจำ และงบประมาณสนับสนุนอย่างต่อเนื่อง รวมถึงการสร้างกลไกการประสานงานระหว่างหน่วยงานภาครัฐ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ชุมชน และภาคีเครือข่าย
ขณะที่ข้อเสนอแนะด้านอื่น ๆ ครอบคลุมการปรับปรุงแผนที่ธรณีวิทยา การพัฒนาสาธารณูปโภคและมาตรการความปลอดภัยภายในถ้ำภูผาเพชร การเพิ่มระบบขนส่งสาธารณะเชื่อมโยงแหล่งท่องเที่ยว การจัดตั้งจุดประชาสัมพันธ์อุทยานธรณีโลกในพื้นที่สำคัญ ตลอดจนการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของชุมชนและการเข้าร่วมกิจกรรมของ UNESCO อย่างต่อเนื่อง
ทั้งนี้ ทส. ได้มอบหมายหน่วยงานในสังกัดที่เกี่ยวข้องร่วมรับผิดชอบและสนับสนุนการดำเนินงานตามข้อเสนอแนะของ UNESCO โดยบูรณาการความร่วมมือกับจังหวัดสตูล กรมทรัพยากรธรณี องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้การแก้ไขปัญหาครอบคลุมทุกมิติและเกิดผลเป็นรูปธรรม
สำหรับกรอบเวลาการดำเนินงานเพื่อรักษาสถานภาพอุทยานธรณีโลกสตูล กำหนดให้จัดส่งรายงานความก้าวหน้า (Progress Report) และเอกสารประกอบการประเมินซ้ำให้ UNESCO ภายในวันที่ 31 มกราคม 2570 จากนั้นจะเข้าสู่กระบวนการประเมินซ้ำ (Revalidation) โดยคณะผู้ประเมิน UNESCO ซึ่งคาดว่าจะลงพื้นที่ในช่วงกลางปี 2570 เพื่อตรวจสอบผลการดำเนินงานและความก้าวหน้าในการแก้ไขข้อเสนอแนะ ทั้งนี้ ผลการประเมินจะเป็นปัจจัยสำคัญในการพิจารณาคงสถานภาพอุทยานธรณีโลกของสตูลต่อไป โดยหากผ่านเกณฑ์จะได้รับสถานะ Green Card และสามารถคงสถานภาพ UNESCO Global Geopark ได้อีก 4 ปี แต่หากยังไม่ผ่านเกณฑ์และได้รับ Red Card อาจส่งผลให้สูญเสียสถานภาพดังกล่าว
การดำเนินงานในครั้งนี้จึงเป็นภารกิจเร่งด่วนที่ทุกหน่วยงานต้องร่วมกันขับเคลื่อน โดยเฉพาะการแก้ไขปัญหาเชิงโครงสร้างด้านการบริหารจัดการให้มีความมั่นคงและยั่งยืน ควบคู่กับการอนุรักษ์มรดกธรณีวิทยา การส่งเสริมการศึกษาเรียนรู้ และการพัฒนาการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน เพื่อรักษาสถานภาพอุทยานธรณีโลกสตูล ซึ่งเป็นอุทยานธรณีโลกแห่งแรกของประเทศไทย และสร้างประโยชน์ให้แก่ชุมชนท้องถิ่นในระยะยาว
สำหรับ “อุทยานธรณีสตูล” มีพื้นที่ครอบคลุม 2,597 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมใน 4 อำเภอของสตูล ได้แก่ อำเภอทุ่งหว้า มะนัง ละงู และบางส่วนของอำเภอเมือง(เฉพาะเขตอุทยานแห่งชาติตะรุเตา) ประกอบด้วยแหล่งที่มีคุณค่าทางธรณีวิทยามากกว่า 70 แห่ง ทั้งบนบกและในทะเล อาทิ ถ้ำเลสเตโกดอน ถ้ำภูผาเพชร ถ้ำเจ็ดคต น้ำตกธารปลิว หินเขตข้ามกาลเวลาเขาโต๊ะหงาย เกาะไข่-หาดหินงามแห่งหมู่เกาะตะรุเตา ทะเลแหวกเกาะหว้าหิน-เกาะลิดีเล็ก เป็นต้น
อุทยานธรณีสตูล ได้รับการประกาศอย่างเป็นทางการจากองค์การยูเนสโก(UNESCO) ให้เป็น “อุทยานธรณีโลก”(Satun UNESCO Global Geopark) เมื่อวันที่ 17 เมษายน 2561 ซึ่งถือเป็นอุทยานธรณีโลกแห่งแรกของประเทศไทย
#####
หมายเหตุ : ปัจจุบันประเทศไทยมีพื้นที่ที่ได้รับรองเป็น อุทยานธรณีโลกของยูเนสโก 2 แห่งได้แก่ อุทยานธรณีโลกสตูล และอุทยานธรณีโลกโคราช
หมายเหตุ เนื้อหาส่วนใหญ่อ้างอิงจากเพจ กรมทรัพยากรธรณี