“จุดไฟตูมกา ออกพรรษา ยโสธร” ประเพณีงดงามหนึ่งเดียวในโลก

ชวนมารู้จัก “ประเพณีจุดไฟตูมกา ออกพรรษายโสธร” หนึ่งในประเพณีที่หาชมยาก เป็นเอกลักษณ์หนึ่งเดียวในโลก ออกพรรษาปีนี้ (26 ตุลาคม 2569) แวะมาชมได้ที่เมืองยโสธร



ประเพณีจุดไฟตูมกาฯ ประเพณีท้องถิ่นอันเป็นเอกลักษณ์ของชาวบ้านทุ่งแต้ ตำบลทุ่งแต้ อำเภอเมืองยโสธร ที่สืบทอดกันมาอย่างยาวนาน ปฏิบัติสืบต่อกันมาในวันออกพรรษา โดยชาวบ้านมีความเชื่อตามพุทธประวัติที่กล่าวว่า ในพรรษาที่ 7 นับแต่ปีที่ตรัสรู้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้เสด็จขึ้นไปจำพรรษาบนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ เพื่อเทศนาโปรดพระพุทธมารดาอยู่หนึ่งพรรษาและได้เสด็จกลับลงมายังโลกมนุษย์ในวันออกพรรษา

ดังนั้น ในวันออกพรรษาชาวบ้านทุ่งแต้จึงได้เตรียมสิ่งของเพื่อนำมาถวายเป็นพุทธบูชา ประกอบด้วย ดอกไม้ ธูป เทียน มานข้าว (ข้าวที่กำลังตั้งท้อง) ไฟตูมกาที่ชาวบ้านเปรียบเหมือนดอกไม้ที่สูงค่า


ประเพณีจุดไฟตูมกา ออกพรรษายโสธร เป็นประเพณีที่มีเอกลักษณ์เฉพาะที่มีความโดดเด่น ในการนำผลไม้ท้องถิ่น คือ “ผลตูมกา” ซึ่งเป็นผลไม้ป่าที่มีรูปทรงกลมคล้ายผลส้มขนาดเท่ากำปั้น มีก้านยาวและมีลักษณะพิเศษ คือ เปลือกบางและโปร่งแสง นำมาขูดเอาเปลือกสีเขียวออก คว้านเอาเนื้อและเมล็ดข้างในออก ใช้มีดปลายแหลมแกะลวดลายให้สวยงามตามต้องการ

จากนั้นนำเทียนมาวางข้างใน สำหรับจุดไฟเพื่อนำไปแขวนถวายเป็นพุทธบูชา แสงไฟที่ลอดออกมาตามช่องลายที่แกะสลัก เกิดการเรืองแสงสวยงามมาก จนมีผู้กล่าวถึงความศรัทธาและความสวยงามไว้ว่า “มนต์เสน่ห์แสงไฟตูมกา ลอดออกมาตามลวดลาย แลงดงามล้ำลึก ตรึงตาตรึงใจ จึงยกไว้เป็นเครื่องสักการะบูชา ประหนึ่งว่าเป็นแสงสว่างส่องทางสู่ปัญญา ตามหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา”


ปัจจุบัน ได้มีการยกระดับงานประเพณีจุดไฟตูมกา ออกพรรษายโสธร ให้เป็นงานประเพณีระดับจังหวัด โดยมีการจัดกิจกรรมตั้งแต่ปี พ.ศ. 2560 เป็นต้นมา ณ บริเวณหน้าที่ว่าการอำเภอเมืองยโสธร ในช่วงวันออกพรรษา ประกอบด้วยกิจกรรมต่าง ๆ มากมาย เช่น การประกวดต้นไฟตูมกาจากทั้ง 19 ตำบล การสาธิตการทำไฟตูมกา การประกวดสิ่งประดิษฐ์จากไฟตูมกา การฟ้อนไฟตูมกา การจุดไฟตูมกา เพื่อเป็นพุทธบูชา เป็นต้น


ประเพณีจุดไฟตูมกา ออกพรรษายโสธร เป็นประเพณีที่ทำให้คนในชุมชนมีความรัก ความสามัคคี ช่วยเหลือเกื้อกูลกัน ชาวบ้านได้ปฏิบัติตามหลักธรรมคำสอนทางพระพุทธศาสนา และนำมรดกภูมิปัญญาที่เป็นอัตลักษณ์ของชุมชน คือ ไฟตูมกา มาเป็นเครื่องสักการะบูชาในวันออกพรรษา ชุมชนได้สืบทอดประเพณีจุดไฟตูมกา ออกพรรษายโสธร ให้คงอยู่จนถึงปัจจุบัน เช่น จัดงานสืบสานประเพณีจุดไฟตูมกาวันออกพรรษา อบรมการฟ้อนไฟตูมกาและการทำไฟตูมกา ทำให้บ้านทุ่งแต้กลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวทางวัฒนธรรมที่มีนักท่องเที่ยวแวะมาเยี่ยมชมประเพณีจุดไฟตูมกา ออกพรรษายโสธร ที่วัดบูรพา บ้านทุ่งแต้ ตำบลทุ่งแต้ อำเภอเมืองยโสธร จังหวัดยโสธร เป็นจำนวนมาก และมีนักเรียน นักศึกษา และประชาชนทั่วไป ได้มาเรียนรู้การทำไฟตูมกาที่วัดบูรพาเป็นประจำ


นอกจากนี้ยังมีการยกระดับงานประเพณีจุดไฟตูมกา ออกพรรษายโสธร ให้เป็นงานระดับจังหวัด โดยจัดกิจกรรม ณ บริเวณหน้าที่ว่าการอำเภอเมืองยโสธร ในช่วงวันออกพรรษา มีการจัดแสดงสาธิตและจำหน่ายผลิตภัณฑ์จากผลตูมกา เช่น ไฟฉาย สร้อยคอ ต่างหู รวมทั้งผลิตภัณฑ์ชุมชน เช่น เครื่องจักสาน ผ้าทอลายตูมกา ส่งผลให้ผู้ประกอบการมีรายได้เพิ่มขึ้น อีกทั้งเด็ก เยาวชนและประชาชนทั่วไปได้เรียนรู้และสืบทอดการทำไฟตูมกาให้คงอยู่สืบไป

ทั้งนี้ “ประเพณีจุดไฟตูมกา ออกพรรษายโสธร” ได้รับการขึ้นบัญชีมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติปี พ.ศ.2566

ที่มา: เว็บไซต์มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม กรมส่งเสริมวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม