“พิพิธภัณฑ์บ้านดำ” หนึ่งหมุดศิลปะ จ.เชียงราย อาณาจักรสีนิลของ อ.ถวัลย์ ดัชนี

หากใครมาเชียงราย คงจะได้ยินคนท้องถิ่นพูดกันติดปากว่า "ถ้าไปวัดขาวแล้วไม่แวะบ้านดำ ก็เหมือนยังมาไม่ถึงเชียงราย" วัดร่องขุ่น (วัดสีขาว) และพิพิธภัณฑ์บ้านดำ (บ้านสีดำ) คือแลนด์มาร์กศิลปะร่วมสมัยคนละขั้วของจังหวัด ที่นักท่องเที่ยวนิยมเที่ยวควบคู่กัน เพราะเป็นผลงานของศิลปินชื่อดังของชาวเชียงรายสองท่าน


ส่วนวันนี้เราจะพาไปเที่ยวฝั่งบ้านดำ หรือ “พิพิธภัณฑ์บ้านดำ” ซึ่งเป็นทั้งบ้าน สตูดิโอ และพื้นที่จัดแสดงผลงานส่วนตัวของอาจารย์ถวัลย์ ดัชนี ศิลปินแห่งชาติ สาขาทัศนศิลป์ (จิตรกรรม) ปี 2544 ผู้เป็นคนเชียงรายโดยกำเนิด


อาจารย์ถวัลย์เริ่มสร้างบ้านดำราวปี พ.ศ. 2518 และค่อยๆ เพิ่มอาคารต่อเนื่องมาเกือบสี่สิบปี และใช้ชีวิตและทำงานอยู่ที่นี่จนถึงแก่กรรมในปี 2557 ทุกวันนี้พื้นที่ราวร้อยไร่มีอาคารสีดำอยู่ราว 40 หลัง  กระจายตัวอยู่ท่ามกลางสนามหญ้า สระน้ำ และทางเดิน ส่วนหนึ่งเป็นเรือนล้านนาแบบดั้งเดิม อีกส่วนเป็นรูปทรงทดลองที่อาจารย์ออกแบบเอง


หลายคนอาจจะเข้าใจว่าที่นี่เป็นศาสนสถาน แต่แท้จริงแล้วที่นี่คือบ้าน สตูดิโอ และพิพิธภัณฑ์ส่วนบุคคลของศิลปิน ถวัลย์อาศัยและทำงานอยู่ในอาณาบริเวณนี้จนวาระสุดท้ายของชีวิต


จุดแรกที่เห็นเมื่อเดินเข้าไปคืออาคารหลังใหญ่ทรงวิหารล้านนา ซึ่งสร้างระหว่างปี 2542-2552 ภายในเป็นโถงไม้สูงโปร่ง ตั้งโต๊ะยาวที่ปูด้วยหนังจระเข้และหนังงู มีเก้าอี้ทำจากเขาสัตว์ และผนังที่ประดับเรียงรายด้วยเขาควายกับเขากวาง บรรยากาศดูขรึมจนบางคนรู้สึกขนลุก แต่ถ้ามองผ่านแนวคิดของอาจารย์ถวัลย์ที่ตั้งใจนำโลกียะกับธรรมะมาไว้ด้วยกัน ซากสัตว์เหล่านี้ก็ชวนให้นึกถึงความไม่เที่ยงได้ไม่น้อย


และที่นี่ไม่ได้มีเพียงบ้านหลังใหญ่หน้าทางเข้าเท่านั้น พื้นที่โดยรอบของบ้านดำกระจายอยู่ตามอาคารเล็กรอบสนาม ระหว่างทางจะพบเรือนทรงโดมคล้ายกระโจมน้ำแข็ง เรือนทรงสามเหลี่ยม ห้องที่สร้างล้อมโครงกระดูกวาฬ และโครงกระดูกช้างที่จัดแสดงทั้งร่าง


ข้อควรรู้คืออาคารส่วนใหญ่ชมได้จากภายนอกเท่านั้น มีไม่กี่หลังที่เปิดให้เข้าไปด้านใน และป้ายอธิบายตามอาคารเล็กยังมีน้อย


หลายคนนิยมจับบ้านดำมาคู่กับวัดร่องขุ่นของอาจารย์เฉลิมชัย โฆษิตพิพัฒน์ ฝั่งหนึ่งขาวสว่าง อีกฝั่งดำสนิท กลายเป็นคู่ตรงข้ามที่เชียงรายมีให้ชมได้ในวันเดียว แต่การเปรียบเทียบนี้เป็นเพียงการตีความของผู้ชม ไม่ใช่สิ่งที่ศิลปินทั้งสองท่านตั้งใจหรือตกลงกันไว้


ปัจจุบันบ้านดำอยู่ในความดูแลของทายาท โดยมี ดร.ดอยธิเบศร์ ดัชนี บุตรชายของอาจารย์ถวัลย์ เป็นผู้อำนวยการพิพิธภัณฑ์ ทุกวันที่ 27 กันยายน ซึ่งตรงกับวันเกิดของอาจารย์ มักมีงานรำลึกจัดขึ้นที่นี่ โดยมีหน่วยงานด้านวัฒนธรรมและศิลปินในพื้นที่มาร่วมงานเป็นประจำ


ถ้าอยากเที่ยวสายศิลปะให้ครบในวันเดียว แนะนำให้ชมบ้านดำช่วงเช้า แล้วลงไปวัดร่องขุ่นทางใต้ของเมืองในช่วงบ่าย จะได้เห็นงานของศิลปินเชียงรายทั้งสองท่านต่อเนื่องกัน


“พิพิธภัณฑ์บ้านดำ” ตั้งอยู่ที่ หมู่ 13 ต.นางแล อ.เมืองเชียงราย จ.เชียงราย เปิดให้บริการทุกวัน 09.00-17.00 น. (ค่าเข้าชม 80 บาท)โทร. 0-5377-6333  LINE: @thawanduchanee




สามารถส่งข้อมูลข่าวสารด้านการท่องเที่ยว-อาหารมาได้ที่ อีเมล์ [email protected] หรือ ชมคลิปต่าง ๆ ได้ที่ Youtube :Travel MGR และ Instagram : @travelfoodonline และ TikTok : @travelfoodonline