จากกรณีที่มีรายงานปรากฏโดยทั่วไปทั้งในสื่อกัมพูชา และสื่อไทยว่า ผู้จัดงานเวทีประกวดมิสยูนิเวิร์ส กัมพูชานำเสนอ VTR ส่วนหนึ่ง เกี่ยวกับวัฒนธรรมการแต่งกายของกัมพูชา โดยเป็นที่ปรากฏชัดว่า มีการใช้ภาพที่มีแหล่งที่มาเป็นของไทย โดยในภาพต้นฉบับฟิล์มกระจกที่เก็บรักษาอยู่ที่หอจดหมายเหตุแห่งชาติ
ภาพดังกล่าวเป็นภาพสตรีชาวกำแพงเพชร ที่ถ่ายเมื่อปี พ.ศ. 2449 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และได้รับการบันทึกในชุด “หอพระสมุดวชิรญาณ” หรือ The Royal Photographic Glass Plate Negatives and Original Prints Collection และได้รับการขึ้นทะเบียนในบัญชีมรดกความทรงจำแห่งโลก (Memory of the World International Register) โดยองค์การยูเนสโก ในปี ค.ศ. 2017 หรือ พ.ศ. 2560 โดยในภาพต้นฉบับฟิล์มกระจกที่เก็บรักษาอยู่ที่หอจดหมายเหตุแห่งชาติจะมีตรากรมศิลปากรเป็นลายน้ำประทับอยู่
สำหรับ "ฟิล์มกระจก" นับเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่ทรงคุณค่า แสดงถึงประวัติศาสตร์ด้านการถ่ายภาพที่เกิดขึ้นในประเทศไทย รวมถึงข้อมูลที่บันทึกลงบนฟิล์มกระจกล้วนเป็นข้อมูลที่สะท้อนให้เห็นถึงเรื่องราวในอดีตหลายด้าน ทั้งการบริหารราชการแผ่นดิน ขนบธรรมเนียม ประเพณี วัฒนธรรม อันเป็นเอกลักษณ์ของไทยที่สืบทอดมายาวนาน
กรมศิลปากร โดยสำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ มีภารกิจหน้าที่รวบรวม อนุรักษ์ จัดเก็บ และเผยแพร่เอกสารจดหมายเหตุ มีเจตนาที่จะสร้างประโยชน์ทางการศึกษาและธำรงรักษาเอกสารจดหมายเหตุให้คงอยู่และสืบทอดสู่รุ่นถัดไปอย่างสมบูรณ์ จึงมุ่งมั่น จัดพิมพ์หนังสือฟิล์มกระจกจดหมายเหตุ หนึ่งพันภาพประวัติศาสตร์รัตนโกสินทร์ เล่ม 3 ในครั้งนี้ ด้วยการนำภาพถ่ายที่บันทึกใน ฟิล์มกระจก ซึ่งได้ถ่ายโอนให้อยู่ในรูปดิจิทัลและคัดเลือกภาพที่หาชมได้ยากมานำเสนอ จัดหาคำบรรยายภาพ ด้วยการศึกษาข้อมูลจาก เอกสารจดหมายเหตุร่วมสมัยกับเหตุการณ์ในอดีต ใช้เทคโนโลยีสมัยใหม่ในการช่วยสืบค้นข้อมูล สร้างความร่วมมือกับเครือข่ายที่มี ความรู้ จนได้คำบรรยายภาพที่เหมาะสมกับภาพถ่าย แล้วนำมาจัดพิมพ์เผยแพร่ในรูปแบบ 2 ภาษา คือ ภาษาไทยและภาษาอังกฤษ เพื่อประโยชน์ในการศึกษาข้อมูลทางประวัติศาสตร์ทั้งแก่ขาวไทยและชาวต่างประเทศ
การจัดพิมพ์หนังสือครั้งนี้ได้รับความร่วมมืออย่างดียิ่งจากมูลนิธิสิริวัฒนภักดี และบริษัท ไทยเบฟเวอเรจ จำกัด (มหาชน) สนับสนุนงบประมาณในการจัดพิมพ์ และผู้ทรงคุณวุฒิที่มีความเชี่ยวชาญด้านต่าง ๆ มาร่วมศึกษาข้อมูลในการจัดทำคำบรรยายภาพ
กรมศิลปากรหวังเป็นอย่างยิ่งว่าหนังสือฟิล์มกระจกจดหมายเหตุ หนึ่งพันภาพประวัติศาสตร์รัตนโกสินทร์ เล่ม 3 จะอำนวยประโยชน์ต่อการศึกษาค้นคว้าวิจัยข้อมูลทางประวัติศาสตร์แก่ผู้สนใจได้อย่างกว้างขวาง
สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ กรมศิลปากร เป็นหน่วยงานรับมอบและอนุรักษ์จัดเก็บเอกสารจดหมายเหตุในรูปแบบต่างๆ ซึ่งได้บันทึกข้อมูลทางประวัติศาสตร์สำคัญให้คงอยู่สืบไป ฟิล์มกระจกนับเป็นหนึ่งในเอกสารจดหมายเหตุที่บันทึกเรื่องราวในลักษณะ ภาพถ่ายช่วงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวถึงพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยเฉพาะฟิล์มกระจก ชุดหอพระสมุดวชิรญาณ ที่ได้รับพระราชทานฟิล์มกระจกส่วนพระองค์ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และพระบาทสมเด็จ พระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว อีกทั้ง สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ประทานฟิล์มกระจกส่วนพระองค์ และรวม ภาพถ่ายจากห้องภาพฉายานรสิงห์มาจัดเก็บรวมไว้ที่หอพระสมุดวชิรญาณ จนย้ายมาจัดเก็บในความดูแลของสำนักหอจดหมายเหตุ แห่งชาติ นับเป็นเอกสารจดหมายเหตุ ชุด “หอพระสมุดวชิรญาณ” ที่มีความสำคัญยิ่ง เพราะองค์การศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรม แห่งสหประชาชาติ หรือ UNESCO ได้ประกาศขึ้นทะเบียนเป็นมรดกความทรงจำแห่งโลก เมื่อพุทธศักราช 2560
ด้วยกรมศิลปากรตระหนักในความสำคัญและมุ่งมั่นที่จะเผยแพร่ข้อมูลทางประวัติศาสตร์ที่บันทึกบนฟิล์มกระจก ชุด “หอพระสมุดวชิรญาณ” เพื่อเป็นประโยชน์ต่อการศึกษาค้นคว้าวิจัยงานประวัติศาสตร์ไทยให้สมบูรณ์ จึงมอบหมายให้สำนัก หอจดหมายเหตุแห่งชาติกำหนดแผนการจัดหาคำบรรยายภาพปีละ 1,000 ภาพ และคัดเลือกภาพจัดพิมพ์เป็นหนังสือฟิล์มกระจก จดหมายเหตุ หนึ่งพันภาพประวัติศาสตร์รัตนโกสินทร์ เพื่อเป็นช่องทางเผยแพร่ข้อมูลไปยังผู้ที่สนใจภาพถ่ายเก่าได้ใช้ประโยชน์ ทางการศึกษา และครั้งนี้เป็นการจัดทำหนังสือฟิล์มกระจกจดหมายเหตุ หนึ่งพันภาพประวัติศาสตร์รัตนโกสินทร์ เล่ม 3 ซึ่งยังคงได้รับความกรุณาจากนักวิชาการที่สนใจงานด้านประวัติศาสตร์ ได้แก่ ศาสตราจารย์พิเศษธงทอง จันทรางศุ นางสาวรัชนี ทรัพย์วิจิตร รองศาสตราจารย์ ดร.พีรศรี โพวาทอง และนายภัทรพล เปี้ยวนิ่ม มาร่วมศึกษาวิเคราะห์ข้อมูลและจัดทำ คำบรรยายภาพที่เหมาะสม นอกจากนี้ ยังได้รับความกรุณาจาก นายธีรพันธุ์ จันทร์เจริญ ผู้อำนวยการสำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏสุราษฎร์ธานี ให้ข้อมูลวัฒนธรรมการแต่งกาย และนายเอิบเปรม วัชรางกูร ให้ข้อมูลเกี่ยวกับลักษณะของเรือเพิ่มเติมได้อย่างน่าสนใจ ทั้งนี้ หากท่านใดมีข้อมูลหรือมีหลักฐานซึ่งเป็นประโยชน์ต่อการจัดทำคำบรรยายเพิ่มเติม สามารถแจ้ง สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ กรมศิลปากร เพื่อให้คำบรรยายภาพมีความสมบูรณ์ยิ่งขึ้น และเป็นประโยชน์ต่อการศึกษา ค้นคว้า วิจัย ในอนาคต
ฟิล์มกระจก ชุด หอพระสมุดวชิรญาณ นับเป็นชุดเอกสารจดหมายเหตุประเภทโสตทัศนจดหมายเหตุที่สำคัญ และ จัดเก็บในหอจดหมายเหตุแห่งชาติตั้งแต่พุทธศักราช 2521 เป็นวัสดุที่ใช้ในการบันทึกเรื่องราวในอดีตครั้งรัชสมัยพระบาทสมเด็จ พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวถึงพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวและจัดเก็บสืบทอดจนถึงปัจจุบัน
ฟิล์มกระจกมีลักษณะทางกายภาพที่เปราะบาง จัดเก็บมายาวนานเป็นเวลากว่า 100 ปี มีทั้งรูปแบบกระจกเปียก และกระจกแห้ง สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติได้ดำเนินการอนุรักษ์ฟิล์มกระจก ชุดหอพระสมุดวชิรญาณ ตามหลักการ จดหมายเหตุ ด้วยการลงทะเบียน กำหนดรหัสประจำกล่อง และแผ่นฟิล์มกระจก เพื่อควบคุมการเข้าถึงฟิล์มกระจกทุกแผ่น ใช้เทคนิคในการถ่ายโอนข้อมูล เพื่อให้ประชาชนเข้าถึงได้อย่างสะดวก หลีกเลี่ยงการสัมผัสฟิล์มกระจกต้นฉบับที่มีความเปราะบาง โดยได้จัดทำสำเนาลงกระดาษอัดภาพให้บริการในรูปแบบสำเนาภาพถ่าย และการถ่ายโอนให้อยู่ในรูปแบบไฟล์ดิจิทัล ให้บริการ ในห้องบุรฉัตร ชั้น 2 ของสำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ รวมถึงการจัดพิมพ์เป็นหนังสือ สำหรับฟิล์มกระจกต้นฉบับจัดเก็บในพื้นที่ ที่มีการควบคุมอุณหภูมิ ความชื้นสัมพัทธ์ แสง ป้องกันการสัมผัสที่อาจสร้างความเสี่ยงต่อการเสื่อมสภาพของ ฟิล์มกระจก เพื่อให้ฟิล์มกระจกคงสภาพได้อย่างยาวนาน การหยิบจับเจ้าหน้าที่จะสวมถุงมือยางชนิดไร้แป้ง จับบริเวณขอบของแผ่นฟิล์มกระจก อย่างมั่นคง เพื่อป้องกันร่องรอยและความเสี่ยงที่อาจสร้างความเสียหายต่อแผ่นฟิล์มกระจก
ในพุทธศักราช 2564 สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติได้นำไฟล์ภาพฟิล์มกระจกชุดหอพระสมุดวชิรญาณ กล่องที่ 53-78 จำนวน 1,122 ภาพ มาจัดทำคำบรรยายภาพ ร่วมกับนักวิชาการด้านภาพถ่ายทางประวัติศาสตร์ เพื่อประโยชน์ต่อการศึกษา ค้นคว้าวิจัย และคัดเลือกภาพถ่ายจำนวน 209 ภาพ จัดพิมพ์หนังสือฟิล์มกระจกจดหมายเหตุ หนึ่งพันภาพประวัติศาสตร์รัตนโกสินทร์ เล่ม 3 ภาพถ่ายฟิล์มกระจกในหนังสือเล่มนี้ จะปรากฏภาพถ่ายฟิล์มกระจกแบบเดี่ยวและแบบคู่ ซึ่งภาพถ่ายฟิล์มกระจกลักษณะคู่ เป็นภาพถ่ายแบบสามมิติ หรือภาษาอังกฤษเรียกว่า “สเตอริโอสโคปิก" (Stereoscopic photographs) เกิดจากการสร้างภาพถ่าย 2 ภาพ ด้วยการใช้กล้องถ่ายวัตถุหรือสถานที่เดียวกัน แต่เยื้องกล้องไปเล็กน้อย สามารถดูภาพถ่ายด้วยตาสองข้างและปรับระยะห่าง ของภาพให้เหมาะสม สมองจะนำภาพทั้งสองมารวมกันในมิติตื้นลึก เกิดเป็นภาพ 3 มิติ หรือสามารถใช้กล้องถ้ำมอง (Stereoscope) ช่วยในการดูภาพ
สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติเลือกภาพถ่ายที่มีความคมชัด สวยงาม มีรายละเอียดภาพที่น่าสนใจ นำเสนอภาพขนาดใหญ่ เพื่อให้เห็นรายละเอียดของภาพได้ชัดเจน จำแนกภาพถ่ายออกเป็น 12 หมวดเพื่อการนำเสนอ คือ (1) วัดพระศรีรัตนศาสดาราม พระบรมมหาราชวัง และพระราชวัง (2) วัด โบราณสถาน โบราณวัตถุ (3) อาคาร ห้าง ร้าน (4) พระราชพิธี (5) การเสด็จประพาส ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (6) การเสด็จประพาสยุโรปครั้งที่ 2 และเสด็จนิวัดพระนครของพระบาทสมเด็จ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (7) การเสด็จประพาสในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (8) สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอกรมพระยาดำรงราชานุภาพเสด็จตรวจราชการ (9) เสือป่า (10) วิถีชีวิต (11) บุคคล และ (12) เบ็ดเตล็ด
ข้อมูลจาก หนังสือฟิล์มกระจกหมายเหตุ หนึ่งพันภาพประวัติศาสตร์รัตนโกสินทร์ เล่ม 3 กรมศิลปากร โดยสำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ
สามารถส่งข้อมูลข่าวสารด้านการท่องเที่ยว-อาหารมาได้ที่ อีเมล์ [email protected] หรือ ชมคลิปต่าง ๆ ได้ที่ Youtube :Travel MGR และ Instagram : @travelfoodonline และ TikTok : @travelfoodonline