หากพูดถึงเชียงใหม่ หลายคนอาจนึกถึงขุนเขา อากาศเย็น วัฒนธรรมล้านนา และแหล่งท่องเที่ยวที่งดงาม แต่ในอีกมุมหนึ่งของจังหวัด ยังมีเรื่องราวของชุมชนเล็ก ๆ ที่น่าสนใจไม่แพ้สถานที่ท่องเที่ยวชื่อดัง นั่นคือ “บ้านแม่ปูคา” อำเภอสันกำแพง พื้นที่ที่วันนี้กลายเป็นภาพสะท้อนของการพัฒนาที่เริ่มต้นจาก “น้ำ” ก่อนค่อย ๆ แตกแขนงไปสู่การสร้างอาชีพ รายได้ และการอนุรักษ์ผืนป่า
การเดินทางครั้งนี้เกิดขึ้นภายใต้กิจกรรม “โครงการสื่อมวลชนสัญจร สืบสานพระราชดำริ ประจำปี 2569” ของสำนักงานคณะกรรมการพิเศษเพื่อประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ หรือ สำนักงาน กปร. ที่พาคณะสื่อมวลชนลงพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่ เพื่อเรียนรู้ผลสำเร็จของโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ และสัมผัสวิถีชีวิตของชาวบ้านที่เปลี่ยนแปลงไปจากการบริหารจัดการทรัพยากรอย่างเป็นระบบ
จุดหมายนี้อยู่ที่ “โครงการประตูระบายน้ำบ้านแม่ปูคาพร้อมระบบส่งน้ำอันเนื่องมาจากพระราชดำริ” ซึ่งตั้งอยู่ในอำเภอสันกำแพง จุดเริ่มต้นของเรื่องราวมาจากปัญหาการขาดแคลนน้ำที่เคยสร้างความยากลำบากให้แก่ชาวบ้านในพื้นที่ จนประชาชนได้มีหนังสือขอพระราชทานความช่วยเหลือ และได้รับการรับไว้เป็นโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ
จากพื้นที่ที่เคยเผชิญกับปัญหาน้ำไม่เพียงพอ วันนี้ระบบส่งน้ำสามารถหล่อเลี้ยงพื้นที่การเกษตรได้ประมาณ 275 ไร่ และยังมีศักยภาพขยายผลได้อีกกว่า 2,000 ไร่ ขณะเดียวกันยังช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการระบายน้ำและบรรเทาปัญหาอุทกภัยในช่วงฤดูน้ำหลาก ทำให้ประชาชน 334 ครัวเรือน รวม 870 คน มีความมั่นคงด้านน้ำมากขึ้น
สิ่งที่น่าสนใจคือการที่ชาวบ้านไม่ได้เป็นเพียงผู้รับประโยชน์ แต่เข้ามามีส่วนร่วมในการดูแลจัดการน้ำด้วยตนเอง ผ่านการรวมกลุ่มเป็น “กลุ่มผู้ใช้น้ำ” จำนวน 81 คน ช่วยกันบริหารจัดการทรัพยากรน้ำให้เกิดประโยชน์สูงสุดกับชุมชน
เมื่อมีน้ำ ชีวิตก็เริ่มมีทางเลือกมากขึ้น ภาพดังกล่าวเห็นได้อย่างชัดเจนที่ “สวนลุงสอน” ของนายอินสอน วงศ์คำ ตัวแทนเกษตรกรบ้านแม่ปูคา พื้นที่เกษตรประมาณ 2 ไร่ที่ถูกปรับให้กลายเป็นแหล่งเรียนรู้การทำเกษตรผสมผสานตามหลักเศรษฐกิจพอเพียง ภายในสวนมีทั้งไก่ไข่แบบปล่อย กบ ปลานิล รวมถึงพืชผักสวนครัวหลากหลายชนิด
ที่นี่ไม่ได้เป็นเพียงสวนเกษตรธรรมดา แต่เป็นพื้นที่ที่บอกเล่าให้เห็นว่า เมื่อชุมชนมีต้นทุนสำคัญอย่าง “น้ำ” การประกอบอาชีพก็สามารถต่อยอดได้หลากหลายขึ้น จากเดิมที่ต้องพึ่งพาการทำนาเป็นหลัก ก็สามารถเพิ่มกิจกรรมทางการเกษตร ทั้งการเลี้ยงสัตว์และปลูกผัก สร้างรายได้หมุนเวียนและลดค่าใช้จ่ายในครัวเรือน
นายอินสอนเล่าถึงความเปลี่ยนแปลงว่า ในอดีตการทำกินค่อนข้างลำบาก เพราะขาดแคลนน้ำ แต่หลังจากมีโครงการประตูระบายน้ำฯ ชาวบ้านมีน้ำเพียงพอ ทำให้สามารถทำมาหากินได้หลายทาง ปลูกผัก เลี้ยงสัตว์ และมีอาหารไว้บริโภคในครัวเรือนมากขึ้น จากชีวิตที่เคยต้องซื้อหาทุกอย่าง วันนี้หลายสิ่งสามารถผลิตได้ด้วยตัวเอง
จากสายน้ำในพื้นที่เกษตร การเดินทางยังพาไปสัมผัสอีกหนึ่งหัวใจสำคัญของการพัฒนานั่นคือ “ผืนป่า” ที่โครงการอนุรักษ์ต้นน้ำ ในเขตป่าสงวนแห่งชาติป่าแม่ออน หมู่ที่ 8 ตำบลห้วยทราย อำเภอสันกำแพง พื้นที่แห่งนี้เกิดจากความร่วมมือระหว่างชุมชนกับกรมป่าไม้ เพื่อส่งเสริมให้คนในท้องถิ่นสามารถใช้ประโยชน์จากป่าชุมชนอย่างเกื้อกูล โดยไม่ทำลายระบบนิเวศ กิจกรรมที่น่าสนใจคือการสาธิตใส่เชื้อเห็ดบริเวณโคนต้นยางนา ซึ่งเป็นอีกแนวทางในการสร้างประโยชน์จากผืนป่าอย่างเหมาะสม ขณะเดียวกันชาวบ้านยังร่วมกันสร้างฝายชะลอน้ำ เพื่อเพิ่มความชุ่มชื้นให้ผืนป่าและช่วยลดความรุนแรงของน้ำป่า
เมื่อมองภาพทั้งหมดตั้งแต่ต้นน้ำ กลางน้ำ จนถึงพื้นที่เกษตร จะเห็นได้ว่าการพัฒนาในพื้นที่แม่ปูคาไม่ได้แยกเรื่องคนออกจากธรรมชาติ หากแต่เชื่อมโยงทุกอย่างเข้าด้วยกัน น้ำช่วยสร้างความมั่นคงให้กับการเกษตร ผืนป่าช่วยรักษาความสมดุลของระบบนิเวศ ขณะที่ชุมชนคือกำลังสำคัญในการดูแลทรัพยากรเหล่านี้ให้ดำรงอยู่ต่อไป
การมาเยือนแม่ปูคาจึงไม่ใช่เพียงการเดินทางเพื่อชมสถานที่ แต่เป็นการเดินทางเพื่อเรียนรู้เรื่องราวของผู้คนและการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นจริง เป็นอีกมุมหนึ่งของเชียงใหม่ที่อาจไม่ได้อยู่ในเส้นทางท่องเที่ยวทั่วไป แต่กลับเต็มไปด้วยเรื่องราวที่มีคุณค่า
นายศุภรัชต์ อินทราวุธ รองเลขาธิการ กปร. กล่าวว่า กิจกรรมสื่อมวลชนสัญจร สืบสานพระราชดำริ มีเป้าหมายเพื่อเปิดโอกาสให้สื่อมวลชนได้เห็นผลสำเร็จของโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ เรียนรู้แนวพระราชดำริและหลักการทรงงาน ก่อนนำเรื่องราวและข้อเท็จจริงที่ได้พบเห็นไปถ่ายทอดสู่สังคมผ่านข่าว บทความ สารคดี ภาพถ่าย และสื่อดิจิทัลในรูปแบบต่าง ๆ
สำหรับนักเดินทางที่สนใจการท่องเที่ยวเชิงเรียนรู้ “แม่ปูคา” จึงเป็นอีกหนึ่งพื้นที่ที่น่าแวะมาเยือน เพราะทุกจุดที่ได้สัมผัสล้วนมีเรื่องราว ตั้งแต่สายน้ำที่หล่อเลี้ยงผืนดิน สวนเกษตรที่สะท้อนวิถีชีวิตพอเพียง ไปจนถึงผืนป่าต้นน้ำที่ชุมชนร่วมกันดูแล และบางครั้งเสน่ห์ของการเดินทางก็ไม่ได้อยู่ที่การได้เห็นสถานที่สวยงามเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่การได้เห็นว่าการพัฒนาสามารถเปลี่ยนชีวิตผู้คนได้อย่างไร
จากสายน้ำสู่ผืนป่า จากอาชีพสู่รายได้ และจากการร่วมแรงร่วมใจของชุมชน สู่ความมั่นคงของชีวิต เรื่องราวของแม่ปูคาจึงเป็นอีกบทเรียนการเดินทางที่ทำให้เห็นว่า การดูแลทรัพยากรธรรมชาติและการพัฒนาคุณภาพชีวิตสามารถเดินไปด้วยกันได้อย่างสมดุล และกลายเป็นรากฐานสำคัญของชุมชนที่เติบโตอย่างยั่งยืน
สามารถส่งข้อมูลข่าวสารด้านการท่องเที่ยว-อาหารมาได้ที่ อีเมล์ [email protected] หรือ ชมคลิปต่าง ๆ ได้ที่ Youtube :Travel MGR และ Instagram : @travelfoodonline และ TikTok : @travelfoodonline