รู้จัก “หนังใหญ่วัดขนอน” ก่อนเที่ยวงานมหกรรมวัฒนธรรมแห่งชาติ “สี สรรค์ ไทย”

พารู้จัก “หนังใหญ่วัดขนอน” จังหวัดราชบุรี มรดกภูมิปัญญาล้ำค่าแห่งแผ่นดิน “หนังใหญ่” ก่อนไปร่วมกิจกรรมสาธิตเเละเวิร์กชอปด้านศิลปะการเเสดง “การตอกหนังใหญ่วัดขนอน” ในงานมหกรรมวัฒนธรรมแห่งชาติ “สี สรรค์ ไทย : COLORS OF THAI THAI” ที่จะจัดขึ้นในวันที่ 2–6 กันยายน 2569 ณ อิมแพ็ค เอ็กซิบิชั่น ฮอลล์ 7–8 เมืองทองธานี


เฟซบุ๊กเพจ กระทรวงวัฒนธรรม ชวนทำความรู้จักกับ “หนังใหญ่” มหรสพชั้นสูงที่ถ่ายทอดเรื่องราวอย่างมีชีวิตชีวา โดยหนึ่งในหนังใหญ่ไทยที่ยังคงอยู่มาถึงปัจจุบัน ก็คือที่ วัดขนอน จังหวัดราชบุรี โดยทางเพจดังกล่าวได้ให้ข้อมูลไว้ว่า

“หนังใหญ่” เป็นมหรสพชั้นสูงที่มีต้นกำเนิดมาตั้งแต่สมัยสุโขทัย และเจริญรุ่งเรืองในอยุธยา โดยมีหลักฐานปรากฏชัดในรัชสมัยพระเจ้าอู่ทอง หนังใหญ่ผสานศิลปะหลากแขนงเข้าไว้ด้วยกัน ไม่ว่าจะเป็นจิตรกรรมไทยบนแผ่นหนัง การแกะสลักอย่างประณีต การแสดงนาฏศิลป์ และเสียงดนตรีปี่พาทย์ที่ถ่ายทอดเรื่องราวอย่างมีชีวิตชีวา หนึ่งในหนังใหญ่ไทยที่ยังคงมาถึงปัจจุบัน คือ วัดขนอน จังหวัดราชบุรี


ผู้ริเริ่มงานศิลป์ คือ พระครูศรัทธาสุนทร (หลวงปู่กล่อม) แห่งวัดขนอน ผู้มีแนวคิดให้ตัวหนังมีขนาดใหญ่กว่าที่เคยมีมา จึงชักชวนครูอั๋ง ช่างจาด ช่างจ๊ะ และช่างพ่วง ร่วมกันสร้างสรรค์ชุดแรก คือ “หนุมานถวายแหวน” ก่อนจะสานต่ออีก 9 ชุด จนปัจจุบันวัดขนอนมีตัวหนังถึง 313 ตัว ถือเป็นมหรสพที่ครบถ้วนทั้งตัวหนัง คณะการแสดง และวัดในฐานะเจ้าของลิขสิทธิ์ดั้งเดิม


เบื้องหลังการแสดงหนังใหญ่ คือ กระบวนการศิลป์ที่สลับซับซ้อน ตั้งแต่การแกะลวดลายไทยลงบนหนังวัว การประดิษฐ์ท่วงท่าการเชิดตัวละคร ไปจนถึงการประสานเสียงบทพากย์ บทร้อง และดนตรีไทยให้ “เรื่อง” ในหนังใหญ่โลดแล่นอย่างสมจริงที่สุด โดยเรื่องยอดนิยมคือ “รามเกียรติ์” อันสะท้อนคุณธรรม ความรัก ความกล้าหาญ และอำนาจแห่งธรรม


ในปี พ.ศ. 2532 สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงเล็งเห็นคุณค่าแห่งศิลปะการแสดงหนังใหญ่ มีพระราชดำริให้ทางวัดขนอนอนุรักษ์ตัวหนังใหญ่ชุดเก่าทั้งหมด และจัดทำหนังใหญ่ชุดใหม่ขึ้นใช้ในการแสดง โดยมอบหมายให้มหาวิทยาลัยศิลปากรรับผิดชอบงานช่างทั้งหมด


เมื่อวันที่ 21 มิถุนายน พ.ศ. 2538 หนังใหญ่ชุดใหม่นี้ได้นำขึ้นทูลเกล้าฯ ถวาย ณ โรงละครแห่งชาติ และได้รับพระราชทานให้นำมาใช้แสดงแทนชุดดั้งเดิม ถือเป็นการสืบทอดศิลปะให้คงอยู่คู่สังคมไทยอย่างยั่งยืน ต่อมาพระองค์มีพระราชดำริให้ปรับปรุงหมู่เรือนไทยภายในวัดขนอน ซึ่งเคยใช้เป็นกุฏิสงฆ์และศาลาการเปรียญ ดัดแปลงเป็น พิพิธภัณฑ์หนังใหญ่ สำหรับเก็บรักษาตัวหนังเก่าอย่างถูกวิธี และเป็นแหล่งเรียนรู้ด้านศิลปวัฒนธรรมไทยแก่ประชาชนทั่วไป

ในปี พ.ศ. 2550 ชุมชนหนังใหญ่วัดขนอน ได้รับยกย่องให้เป็น 1 ใน 6 ชุมชนดีเด่นของโลกที่มีผลงานในการอนุรักษ์ฟื้นฟูมรดกวัฒนธรรมเชิงนามธรรม (The safeguarding of Intangible Cultural Heritage : ICH ) จากองค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (ยูเนสโก)


หากใครอยากมาสัมผัส “หนังใหญ่” ด้วยตัวเอง สามารถมาร่วมกิจกรรมสาธิตเเละเวิร์กชอปด้านศิลปะการเเสดง “การตอกหนังใหญ่วัดขนอน” ในงานมหกรรมวัฒนธรรมแห่งชาติ “สี สรรค์ ไทย : COLORS OF THAI THAI” ที่จะจัดขึ้นในวันที่ 2–6 กันยายน 2569 ณ อิมแพ็ค เอ็กซิบิชั่น ฮอลล์ 7–8 เมืองทองธานี

ภาพเเละข้อมูลจากกรมศิลปากรเเละสำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดราชบุรี


สามารถส่งข้อมูลข่าวสารด้านการท่องเที่ยว-อาหารมาได้ที่ อีเมล์ travel_astvmgr@hotmail.com หรือ ชมคลิปต่าง ๆ ได้ที่ Youtube :Travel MGR และ Instagram : @travelfoodonline และ TikTok : @travelfoodonline