ถ้าพูดถึง อ.บ่อเกลือ จ.น่าน หลายคนย่อมนึกถึง “บ่อเกลือโบราณ” ซึ่งเป็นบ่อเกลือสินเธาว์บนภูเขาแห่งเดียวของโลกตั้งอยู่ที่บ้านบ่อหลวง ต.บ่อเกลือใต้ อ.บ่อเกลือ จ.น่าน ปัจจุบันก็ยังคงผลิตเกลือสินเธาว์ (เกลือที่ไม่มีไอโอดีนที่ผลิตในทวีป) เพื่อการค้าส่งขายทั้งในและนอกอำเภอ และผลิตใช้ในครัวเรือน ซึ่งความพิเศษของเกลือเกลือของที่บ้านบ่อหลวงเป็นการผลิตเกลือจากหิน ซึ่งเกิดจากการตกตะกอนของน้ำทะเล (สันนิษฐานว่าบริเวณนี้เคยเป็นทะเลมาก่อน)
แต่จะรู้กันหรือไม่ว่าที่นี่ไม่ได้มีแค่บ่อเกลือโบราณให้ได้เที่ยวชมกัน แต่ยังมี “กาดละอ่อน” ที่เป็นโครงการวังเด็กและเยาวชน ของมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี (มจธ.) ให้ได้เดินชม ชิม ชอป ผลิตภัณฑ์และของอร่อยๆ ที่มีพ่อค้าแม่ค้าเป็นเด็กๆ ตั้งแต่วัยประถมไปจนถึงมัธยม ที่จะใช้เวลาว่างในช่วงเสาร์อาทิตย์ มานั่งขายของทำกิจกรรมร่วมกัน
ชยาภรณ์ สิทธิสันต์ (ภู่) หนึ่งในนักวิจัยของ มจธ. ที่ดูแลโครงการนี้ ได้เล่าให้ฟังว่า “กาดละอ่อน" เกิดขึ้นในช่วงปี 2559 จากแนวคิด "แหล่งมั่วสุมที่ดี" ซึ่งจะเป็นที่ที่ให้เด็กๆ ได้มารวมตัวกันทำสิ่งที่ดีและเป็นประโยชน์ โดยจะมีนิทรรศการประวัติชุมชน ร้านค้าผลิตภัณฑ์จากเด็ก นิทรรศการภาพถ่าย งานศิลปะ และการแสดงที่เด็กๆ ช่วยกันทำขึ้น ให้เป็นเหมือนห้องเรียนท้องถิ่น ให้ผู้ที่มาเยือนได้ทำความรู้จักกับบ้านบ่อหลวงมากยิ่งขึ้น
ภู่ เล่าต่อว่า ทาง มจธ. ต้องการฝึกฝนเด็กๆ ให้ได้เรียนรู้ประวัติศาสตร์ของชุมชนตัวเอง รู้จักตั้งคำถาม ใช้เวลาว่างให้เกิดประโยชน์ จึงเกิดเป็น “โครงการมัคคุเทศก์น้อย” ขึ้น มีเด็กๆ กว่า 30 คน ที่เข้าร่วมโครงการนี้ และได้เรียนจนจบหลักสูตรมัคคุเทศก์จากวิทยาลัยชุมชนน่าน ใช้เวลา 60 ชั่วโมง จึงได้ใบรับรองการเป็นมัคุเทศก์น้อย คอยอาสาให้ข้อมูลเรื่องต่างๆ ในชุมชนโดยไม่มีค่าบริการ
ส่วนรายได้ที่เหล่าพ่อค้าแม่ค้าตัวน้อยได้มาพวกเขาจะพร้อมใจกันแบ่งเงินส่วนหนึ่งไว้เป็นกองกลางสำหรับเป็นเงินทุนในการจัดกิจกรรมต่างๆ ส่วนที่เหลือก็จะเก็บออมเป็นค่าขนม ถือเป็นรายได้ที่ตนเองหามาจากน้ำพักน้ำแรงในช่วงวันหยุดนั่นเอง
กลุ่มน้องๆ มัคคุเทศก์น้อย จะพาเดินชมรอบๆ กาดละอ่อน และพาข้ามไปชม “บ่อเกลือโบราณ” ของบ้านบ่อหลวง แล้วคอยเล่าเรื่องราวให้ข้อมูลเกี่ยวกับการผลิตเกลือสินเธาว์ของที่นี่ ว่ามีกระบวนการต้มเกลือทั้งหมด 6 ขั้นตอน โดยจะเริ่มจากการตักน้ำจากบ่อเกลือ ภายในหมู่บ้าน ซึ่งเป็นบ่อเกลือสาธารณะที่ทุกคนในหมู่บ้านสามารถใช้ได้ มีอยู่ด้วยกัน 2 บ่อ (ปัจจุบันใช้วิธีการต่อท่อพีวีซีเข้าไปที่บ่อพักน้ำเกลือของตนเอง) ขึ้นมา
จากนั้นจึงพักไว้ในบ่อซีเมนต์ 1 คืนให้ตกตะกอน แล้วจึงนำไปใส่กระทะเพื่อต้ม โดยจะเคี่ยวทั้งวันทั้งคืนจนตกผลึกกลายเป็นเกลือ ขั้นตอนต่อมาจึงตักเกลือที่ตกผลึกแล้วใส่ซ้าเกลือ (ตะกร้า) เพื่อให้สะเด็ดน้ำ (ใช้เวลา 3-4 ชั่วโมง ถึงจะเต็มซ้า ได้เกลือประมาณ 15 กิโลกรัม) และหลังจากที่สะเด็ดน้ำในซ้าแล้วก็จะนำไปใส่ในเป๊าะ (ที่พักเกลือ)
สุดท้ายเมื่อเกลือแห้งสนิทแล้วจึงเติมไอโอดีนลงไปตามประกาศของกระทรวงสาธารณสุข โดยกรมอนามัย ในสัดส่วนผงไอโอดีน 1 ถุง ผสมน้ำ 750 ซีซี พ่นลงบนเกลือประมาณ 30 กิโลกรัม ซึ่งเกลือที่นี่จะบรรจุถุง ถุงละ 2 กิโลกรัม ขายในราคา 25 บาท
สำหรับช่วงการต้มเกลือนั้น ในหนึ่งปีจะต้มเกลือแค่เพียง 9 เดือน ส่วนอีก 3 เดือน (ช่วงเข้าพรรษา) จะหยุดต้มเกลือ เพราะช่วงนั้นเป็นฤดูฝนทำให้น้ำเกลือมีความเข้มน้อย
นอกจากนั้นยังมีการนำเกลือไปแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์จากเกลือ เช่น เกลือสปาตัว เกลือสปาเท้า ดอกเกลือ ยาสีฟันเกลือ ไข่ต้มน้ำเกลือ และเครปเค้กเกลือ ซึ่งมัคคุเทศก์น้อยได้ลองสาธิตการทำสปาเกลือให้กับนักท่องเที่ยวที่สนใจ พร้อมเล่าให้ฟังถึงสรรพคุณในด้านต่างๆ อีกด้วย
* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *
การเดินทางเพื่อมาชม "บ่อเกลือโบราณ" โดยรถยนต์ส่วนตัว จากตัวเมืองน่าน ใช้เส้นทางหลวงหมายเลข 1080 (น่าน-ทุ่งช้าง) ประมาณ 59 กม. ถึง อ.ปัว แยกขวาไปตามทางหลวงหมายเลข 1256 (ปัว-ดอยภูคา-บ่อเกลือ) ประมาณ 46 กม. ถึงทางแยกที่ อ.บ่อเกลือ หากมาโดยรถประจำทาง จากอ.เมืองน่าน นั่งรถสายน่าน-ปัว แล้วต่อรถสายปัว-บ่อเกลือ ลงที่ อ.บ่อเกลือ
สามารถมาเดินเที่ยวที่ “กาดละอ่อน” ที่อยู่บริเวณเดียวกันได้เช่นกัน แต่จะเปิดให้บริการทุกวันเสาร์-อาทิตย์ และวันหยุดนักขัตฤกษ์ เวลา 07.00-17.00 น.
* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *
สามารถส่งข้อมูลข่าวสารด้านการท่องเที่ยว-อาหารมาได้ที่ กอง บก.ข่าวท่องเที่ยว แฟกซ์ 0-2629-4467 อีเมล์ travel_astvmgr@hotmail.com
