หากจะนับหัวเมืองเหนือที่มีความงดงามและมีความสงบเงียบน่ารักเป็นจุดขายแล้ว นอกจากลำปางแล้วคงต้องรวมเอาจังหวัดแพร่เข้าไปด้วยเป็นแน่
"ม่อฮ่อม ไม้สัก ถิ่นรักพระลอ พระธาตุช่อแฮศรีเมือง ลือเลื่องแพะเมืองผี คนแพร่นี้ใจงาม"
คือคำขวัญของจังหวัดที่สื่อสารถึงผู้ที่ต้องการรู้จักเมืองแพร่ได้อย่างชัดเจนที่สุดว่า ที่นี่เป็นนครแห่งวรรณคดีเรื่องลิลิตพระลอ ยังมีสิ่งศักดิ์สิทธิ์สำคัญประดิษฐานพร้อมทั้งแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติอันแสนตื่นตารวมอยู่ในจังหวัดเดียว
เมื่อไปเยือนเมืองแพร่ สถานที่แรกที่ดีที่สุดสำหรับทำความรู้จักกับท้องถิ่นคือ พิพิธภัณฑ์เมืองแพร่ อยู่ภายใน วัดหลวง ที่นี่รวบรวมวัตถุโบราณของเมืองเอาไว้อย่างเช่นพระพุทธรูปเก่าแก่อายุเกือบ 500 ปี นอกจากนี้ยังมี คุ้มพระลอ ซึ่งเป็นการแสดงตัวอย่างบ้านล้านนาโบราณ
บนถนนสายเดียวกันยังเป็นที่ตั้งของ บ้านวงศ์บุรี ซึ่งเคยเป็นบ้านของเจ้าพรหมเจ้าสุนันตา วงศ์บุรี สืบเชื้อสายมาจากเจ้าเมืองแพร่ สร้างโดยช่างชาวจีนจากมณฑลกวางตุ้ง เป็นบ้านทรงยุโรปประยุกต์ หลังคาทรงปั้นหยา ฐานก่ออิฐถือปูนสูงจากพื้น 1 เมตร มีลวดลายเถาไม้แกะสลักประดับตัวบ้านตามหน้าจั่ว ช่องลม ชายน้ำ ประตู หน้าต่าง ภายในตกแต่งด้วยเครื่องใช้เก่าแก่ของตระกูลที่สืบกันมาหลายชั่วอายุ ซึ่งบ้านวงศ์บุรีได้รับรางวัลอนุรักษ์ดีเด่นเมื่อปี 2536 ของสมาคมสถาปนิกสยามในพระบรมราชูปถัมภ์
ในตัวเมืองยังมีวัดอีกแห่งคือ วัดจอมสวรรค์ เป็นวัดไทยใหญ่ มีสถาปัตยกรรมแบบพม่าคือหลังคาซ้อนลดหลั่นเป็นชั้นประดับด้วยลวดลายฉลุ ตัวอารามเป็นไม้สัก ใช้เป็นทั้งโบสถ์ วิหาร และกุฏิ ภายในอารามแสดงถึงฝีมือการตกแต่งอย่างวิจิตรบรรจงผ่านเพดาน และเสาฉลุไม้ประดับกระจกสีงดงาม
ที่นี่มีโบราณวัตถุคือ หลวงพ่อสาน พระพุทธรูปที่สร้างโดยการใช้ไม้ไผ่สานเป็นองค์แล้วลงรักปิดทอง พระพุทธรูปงาช้าง ศิลปะแบบพม่า คัมภีร์งาช้าง หรือคัมภีร์ปาติโมกข์ ที่เกิดจากการนำงาช้างมาบดแล้วอัดเป็นแผ่นเขียนลงรักแดงเป็นอักษรพม่า นอกจากนี้ยังมี บุษบก ลวดลายวิจิตรงดงามซึ่งประดิษฐานพระพุทธรูปหินอ่อนให้ชมด้วย
หากไปแพร่แล้ว ไม่ได้ไปไหว้พระธาตุช่อแฮ ที่ วัดพระธาตุช่อแฮ ก็เหมือนกับว่ายังไปแพร่ไม่สมบูรณ์ เพราะพระธาตุช่อแฮ เป็นปูชนียสถานศักดิ์สิทธิ์คู่เมืองแพร่ มีองค์เจดีย์ที่ประดิษฐานพระเกศาธาตุและพระบรมสารีริกธาตุส่วนพระศอกซ้ายของพระพุทธเจ้า เจดีย์มีลักษณะเป็นทรงแปดเหลี่ยมย่อมุมไม้สิบสอง ศิลปะแบบเชียงแสน สูง 33 เมตร ส่วนของฐานสี่เหลี่ยมกว้างด้านละ 11 เมตร สร้างด้วยอิฐโบกปูนหุ้มด้วยแผ่นทองเหลืองลงรักปิดทอง
ชื่อพระธาตุช่อเล่ากันว่ามาจากชื่อผ้าแพรชั้นดีของสิบสองปันนาที่ชาวบ้านนำมาบูชาพระธาตุ บ้างก็ว่ามาจากผ้าแพรที่ขุนลัวะอ้ายก๊อมผู้สร้างนำมาถวาย อย่างไรก็ตามทุกปีจะมีงานนมัสการพระธาตุระหว่างวันขึ้น 9 -15 ค่ำ เดือน 4 โดยพะธาตุช่อแฮตามคติความเชื่อของชาวล้านนาถือเป็นพระธาตุประจำตัวของคนเกิดปีขาล(เสือ)
เลยวัดพระธาตุช่อแฮไปแค่กิโลเมตรเดียวก็จะพบกับ วัดพระธาตุจอมแจ้ง ซึ่งประดิษฐานองค์พระธาตุจอมแจ้งสีทอง สูง 29 เมตร เดิมเรียกพระธาตุนี้ว่า ็จวนแจ้งิ อันเนื่องมาจากสมัยที่พระพุทธองค์เสด็จมาถึงสถานที่นี้ เป็นเพลาใกล้รุ่งพอดี ซึ่งต่อมาเสียงก็เพี้ยนเป็นจอมแจ้งที่นี่ยังมีศาลาเรียกว่าพิพิธภัณฑ์ตำบลป่าแดง รวบรวมสิ่งของโบราณที่หาดูได้ยาก
หลังจากไว้พระก็ถึงเวลาเลือกซื้อของฝากติดมือก่อนไปเที่ยวที่อื่นต่อ จังหวัดแพร่นั้นมีชื่อเสียงมากในเรื่องของถิ่นกำเนิด เสื้อม่อฮ่อม ที่นักการเมืองในอดีตอย่างมหาจำลองติดใจชอบสวมใส่นักหนา ที่ หมู่บ้านทุ่งโฮ้ง ห่างจากอำเภอเมืองนี้มีให้เลือกซื้อกันอย่างเต็มที่โดยรับประกันว่าจะได้ของดีกลับบ้านแน่นอน
หลังจากนั้นออกนอกเมืองไปรำลึกตำนานรักอมตะของพระลอที่ พระธาตุพระลอ ที่ตำบลบ้านกลาง พระธาตุพระลอหรืออีกชื่อคือพระธาตุหินล้ม มีอายุเก่าแก่ประมาณ 400 ปีมาแล้ว มีสถูปบรรจุพระอัฐิของพระลอ พระเพื่อน พระแพง
ที่นี่ยังมีการสร้างอนุสาวรีย์ของพระลอ พระเพื่อน พระแพงหันหน้าไปทางแม่น้ำกาหลง (แม่น้ำสอง) เพื่อเป็นอนุสรณ์ จูงใจให้รำลึกถึงความรักอมตะของพระลอ และพระเพื่อน พระแพง รอบๆ บริเวณตกแต่งเป็นสวนสาธารณะร่มรื่นสวยงามน่าพักผ่อนอย่างยิ่ง
ก่อนจะไปชมความงามทางธรรมชาติที่ วนอุทยานแพะเมืองผี ซึ่งอยู่ที่ตำบลน้ำชำ แพะเมืองผีมีเนื้อที่ประมาณ 500 ไร่ เกิดจากสภาพภูมิประเทศซึ่งเป็นดินและหินทรายถูกตัดแต่งจากจิตรกรผู้เชี่ยวชาญคือลมและน้ำเป็นรูปร่างลักษณะต่างๆ เช่น ดอกเห็ด หน้าผา ชื่อ แพะเมืองผี น่าจะมาจากภาษาพื้นเมือง โดยแพะ แปลว่า ป่าละเมาะ ส่วน เมืองผี แปลว่า เงียบเหงา วังเวง ซึ่งอาจเกิดจากสภาพภูมิประเทศที่ดูเร้นลับน่ากลัวนั่นเอง
เมืองแพร่ยังมีอุทยานแห่งชาติที่น่าสนใจอีก 3 แห่งคือ อุทยานแห่งชาติดอยผากลอง ซึ่งเป็นแหล่งกำเนิดหนึ่งของลำธารสาขาของแม่น้ำยม ในอุทยานมี ภูเขาหินปะการัง ซึ่งเกิดจากการยุบตัวของเปลือกโลกและการชะล้างพังทลายของหินที่ใช้เวลาหลายล้านปีจนคล้ายปะการัง และ สวนหินมหาราช ที่ เป็นบริเวณกว้างโล่ง มีก้อนหินขนาดใหญ่วางเรียงอยู่ ดูแปลกตา
อีกแห่งคือ อุทยานแห่งชาติแม่ยม ซึ่งมีสถานที่น่าสนใจภายในอุทยานฯ ได้แก่ ดงสักงาม ที่มีลักษณะเป็นกลุ่มของไม้สักทองที่ขึ้นอยู่อย่างหนาแน่นกว่า 20,000 ไร่ ตามฝั่งแม่น้ำยม ในเขตป่าสงวนแห่งชาติแม่ปุง-แม่เป้า ไม้สักที่ขึ้นอยู่นี้มีขนาดสูงใหญ่มาก ช่วงเดือนกรกฎาคม-สิงหาคม จะมีดอกสักสีเหลืองอร่ามบานอยู่ทั่วบริเวณดูร่มรื่น
อุทยานนี้ยังมี แก่งเสือเต้น อยู่หน้าที่ทำการ เป็นแก่งธรรมชาติในแม่น้ำยมยาวประมาณ 2 กิโลเมตร ชื่อแก่งเสือเต้นนี้มาจากลักษณะของหินก้อนหนึ่งในแก่งที่มีลักษณะรอยเท้าเสือปรากฏ บริเวณแก่งเสือเต้นมีหาดทรายทั่วไป เหมาะแก่การกางเต็นท์สัมผัสธรรมชาติที่งดงาม ที่นี่ควรจะรีบไปสัมผัสก่อนจะมีใครอุตริทำลายป่าสักทองผืนสุดท้ายนี้ด้วยการสร้างเขื่อน สุดท้ายคือ อุทยานแห่งชาติเวียงโกศัย ที่มีน้ำตกแม่เกิ๋งหลวง และแม่เกิ๋งน้อย และน้ำตกสวยงามมากมาย
สำหรับการแอ่วเมืองแพร่คราวนี้ นอกจากความสุขจากการเที่ยวแล้ว สิ่งที่ได้รับอีกอย่างก็คือ "รอยยิ้ม" ของคนพื้นถิ่นสมกับคำขวัญที่ว่า "คนแพร่ใจงาม"
* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *
สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมที่สำนักงาน ททท. ภาคเหนือ เขต 2 โทร. 0-5371 -7433 , 0-5374ึ -4674- 5
