xs
xsm
sm
md
lg

“ชัยพฤกษ์” สมุนไพร 1 ใน 9 ไม้มงคลว่าด้วย ‘ชัยชนะ’ สร้างบ้านใหม่ต้องมี ช่อประดับบ่าข้าราชการ ใบทำมาลัยสวมศีรษะกวีและนักดนตรี

เผยแพร่:   โดย: ผู้จัดการออนไลน์


คอลัมน์ : ดูรูปสวยแถมด้วยเกร็ดความรู้ / โดย... สกนธ์ รัตนโกศล




“ชัยพฤกษ์”
มีชื่อท้องถิ่นอื่นๆ ว่า “ขี้เหล็กยะวา” หรือ “เหล็กยะวา” เป็นต้น

มีชื่อสามัญ Javanese Cassia, Rainbow Shower, Pink and white shower, Common pink cassia มีชื่อวิทยาศาสตร์ Cassia javanica L. (ชื่อพ้องวิทยาศาสตร์ Cassia javanica subsp. javanica) ส่วนอีกข้อมูลระบุว่า เป็นชนิด Cassia javanica subsp. nodosa (Roxb.) K.Larsen & S.S.Larsen

จัดอยู่ในวงศ์ถั่ว (FABACEAE หรือ LEGUMINOSAE) และอยู่ในวงศ์ย่อยราชพฤกษ์ (CAESALPINIOIDEAE หรือ CAESALPINIACEAE)

“ชัยพฤกษ์” มีถิ่นกำเนิดในอินโดนีเซีย และแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ พบขึ้นตามป่าทุ่ง ป่าโปร่ง และปลูกเลี้ยงอยู่ทั่วไป



ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

“ชัยพฤกษ์”
จัดเป็นพรรณไม้ยืนต้นผลัดใบขนาดใหญ่ มีความสูงได้ประมาณ 15-25 เมตร ทรงพุ่มเป็นรูปร่ม แผ่กว้าง ทรงพุ่มมีขนาดประมาณ 6-8 เมตร เปลือกต้นค่อนข้างเรียบเป็นสีน้ำตาล ต้นเล็กจะมีหนาม ส่วนต้นใหญ่จะมีรอยแผลปนหนามตามแนวขวาง

- “ใบ” เป็นใบประกอบแบบขนนกปลายคู่ เรียงสลับ มีใบย่อยประมาณ 7-12 คู่ ออกเรียงตรงข้ามกัน แกนกลางใบประกอบยาวได้ประมาณ 15-30 เซนติเมตร ลักษณะของใบย่อยเป็นรูปขอบขนานหรือรูปไข่แกมรูปรี ปลายใบแหลม โคนใบกลม ส่วนขอบใบเรียบ มีขนาดกว้างประมาณ 1.5-2 เซนติเมตร และยาวประมาณ 3.5-5 เซนติเมตร แผ่นใบเป็นสีเขียวสด ผิวใบด้านล่างมีสีอ่อนกว่า และมีขนละเอียด เนื้อใบบางเกลี้ยงแต่ค่อนข้างเหนียว ก้านใบยาวประมาณ 1.5-4 เซนติเมตร ส่วนก้านใบย่อยมีขนาดสั้นมาก

- “ดอก” ออกดอกเป็นช่อแบบช่อเชิงลด ก้านช่อดอกใหญ่และแข็ง ไม่แตกแขนง ช่อดอกตั้ง ยาวได้ประมาณ 5-16 เซนติเมตร ดอกเป็นสีชมพู ดอกย่อยเป็นรูปดอกหางนกยูงจำนวนมาก ดอกย่อยมีก้านดอกเรียว ยาวประมาณ 3-5 เซนติเมตร

กลีบเลี้ยงดอกมี 4 กลีบ ลักษณะของกลีบเลี้ยงเป็นรูปไข่ ปลายแหลม สีแดงเข้มถึงสีแดงอมน้ำตาล ยาวประมาณ 7-10 มิลลิเมตร ส่วนกลีบดอกมี 5 กลีบ ลักษณะเป็นรูปไข่กลับ มีขนาดกว้างประมาณ 7-8 มิลลิเมตร และยาวประมาณ 2.5-3.5 เซนติเมตร โคนกลีบคอดเป็นก้าน ยาวประมาณ 3 มิลลิเมตร

ดอกมีเกสรเพศผู้ 9-10 อัน สีเหลือง 3 อัน มีลักษณะยาวโค้ง ดอกขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 2.5-3.5 เซนติเมตร รังไข่เรียว มีขนปกคลุมบางๆ ดอกเมื่อเริ่มบานจะเป็นสีชมพู แล้วจะเปลี่ยนเป็นสีแดงเข้ม เมื่อดอกใกล้โรยจะเปลี่ยนเป็นสีขาว ออกดอกในช่วงประมาณเดือนกุมภาพันธ์ถึงเดือนพฤษภาคม

- “ผลแห้ง” ลักษณะเป็นฝักรูปทรงกระบอก ผิวฝักเรียบเกลี้ยงไม่มีขน ฝักมีขนาดกว้างประมาณ 1.5-2 เซนติเมตร และยาวประมาณ 30-60 เซนติเมตร ฝักอ่อนเป็นสีเขียว เมื่อแก่แล้วจะเปลี่ยนเป็นสีดำ ฝักแก่จะไม่แตก ภายในฝักมีเมล็ดประมาณ 40-50 เมล็ด เมล็ดมีลักษณะกลมแบน มีสีน้ำตาลเป็นมัน จะติดผลในช่วงเดือนเมษายนถึงเดือนกรกฎาคม

“ชัยพฤกษ์” ขยายพันธุ์ด้วยวิธีการเพาะเมล็ด ชอบดินทรายและแสงแดดจัด



สรรพคุณของชัยพฤกษ์

- “ฝัก” หรือ “เนื้อในฝัก” ใช้เป็นยาแก้พรรดึกหรืออาการท้องผูก เป็นยาระบายที่ไม่ทำให้ปวดมวนในท้องหรือไซ้ท้อง จึงเหมาะใช้ในเด็ก สตรีมีครรภ์และในผู้ป่วยเรื้อรัง ฝักมีรสหวานเอียน ใช้เป็นยาระบายพิษไข้ ใช้ถ่ายเสมหะ อีกทั้งมีสรรพคุณเป็นยาแก้ตานขโมย และใช้เป็นยาแก้ปวดข้อ

- “เปลือกฝัก” และ “เมล็ด” มีสรรพคุณทำให้อาเจียน และเป็นยาลดไข้

- “เนื้อในฝัก” ใช้เป็นยาขับพยาธิ





ประโยชน์ของชัยพฤกษ์

“ต้นชัยพฤกษ์” จัดเป็นพรรณไม้มงคล เป็นต้นไม้แห่งชัยชนะ ชนะศัตรู ชนะอุปสรรคต่างๆ และยังเป็น 1 ใน 9 ไม้มงคลที่นำมาใช้ในพิธีวางศิลาฤกษ์ และใช้ในการก่อสร้างอาคารบ้านเรือน

อีกทั้ง “ช่อชัยพฤกษ์” ยังนำมาใช้ประดับเป็นมงคลหลายที่ เช่น บนอินทรธนูข้าราชการ ประดับประกอบดาวบนอินทรธนู และในหมวกของทหารและตำรวจ

นอกจากนี้ “ใบชัยพฤกษ์” ยังใช้ประดิษฐ์เป็นพวงมาลัยสวมศีรษะ เพื่อเป็นเกียรติยศยิ่งใหญ่แก่กวีและนักดนตรีในสมัยโบราณอีกด้วย

“ต้นชัยพฤกษ์” ใช้ปลูกเป็นไม้ประดับ สำหรับตกแต่งภูมิทัศน์เพื่อชื่นชมความงามของดอก “ดอกชัยพฤกษ์” เป็นดอกไม้ประจำจังหวัดชัยนาท อีกทั้งสรรพคุณของยาไทยโบราณกล่าวว่า

ส่วนอื่นๆ ของ “ชัยพฤกษ์” เสมอด้วยสรรพคุณของ “ต้นราชพฤกษ์” นะขอรับ













บรรณานุกรม

- medthai.com › สมุนไพร
- www.phargarden.com › ...


Save on your hotel - www.hotelscombined.co.th
กำลังโหลดความคิดเห็น...