ไทยจ่อเข้าสู่สังคมสูงวัยระดับสุดยอด! ผู้สูงอายุ 12.2 ล้านคน ป่วย NCDs ราชบัณฑิตยสภา–สสส. จัดเสวนาชูแนวทางป้องกันโรคตั้งแต่ต้นน้ำ มุ่งสร้างสุขภาพดีระยะยาว
ปัจจุบันประเทศไทยกำลังก้าวเข้าสู่ "สังคมสูงวัยระดับสุดยอด" (Super-Aged Society) หรือภาวะที่มีประชากรวัย 60 ปีขึ้นไปมากกว่า 28% ของประชากรทั้งประเทศ แต่สิ่งที่วงการแพทย์และสาธารณสุขกังวลที่สุด กลับไม่ใช่เรื่องจำนวนคนแก่ที่เพิ่มขึ้น แต่เป็นเรื่องของคุณภาพชีวิตและสุขภาพ
มีข้อมูลพบว่าผู้สูงอายุป่วยด้วย 3 โรค NCDs ได้แก่ เบาหวาน ความดันโลหิตสูง และไขมันสูง พุ่งทะลุ 12.2 ล้านคน หรือคิดเป็น 87% มีแนวโน้มอยู่คนเดียวสูงถึง 1.4 ล้านคน หรือ 9.8% มีรายได้ยังพึ่งเบี้ยยังชีพ ไร้เงินออม ส่วนผู้สูงอายุที่ยังทำงานมีสุขภาพที่ดีกว่าทุกด้าน โดยจากผลการสำรวจสุขภาพประชาชนไทยชี้ชัดว่า ปัจจัยเสี่ยงอย่าง ความอ้วน แอลกอฮอล์ และบุหรี่ เริ่มต้นสั่งสมมาตั้งแต่วัยหนุ่มสาว และหากปล่อยไว้โดยไม่แก้ไข อีก 10 ปีข้างหน้า สัดส่วนผู้สูงอายุที่มีสุขภาพดีอาจลดต่ำลงจนวิกฤต
ด้วยเหตุนี้ เวทีเสวนา “ปฏิรูปสังคมสูงวัย สร้างความสัมพันธ์ เสริมคุณค่ากายและใจ”ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของงานปณิธานรำลึก ศ.เกียรติคุณ นพ.อรรถสิทธิ์ เวชชาชีวะ ครั้งที่ 2 จัดโดยราชบัณฑิตยสภา ร่วมกับ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) จึงได้รวบรวมผู้เชี่ยวชาญมาถกประเด็นนี้ เพื่อเตรียมพร้อมรับมือสังคมสูงวัย ที่ไม่ใช่การรอให้ถึงวัยเกษียณแล้วค่อยแก้ปัญหา แต่ต้องจัดการตั้งแต่ต้นน้ำ ทั้งมิติพฤติกรรม สภาพแวดล้อม และที่สำคัญที่สุดคือการขับเคลื่อนนโยบายสาธารณะอย่างจริงจัง
ที่น่าสนใจคือ ข้อมูลพบว่า มีผู้สูงอายุทำงานเพิ่มขึ้น 1.5 เท่าจาก 35.8% ในปี 2547 เป็น 52.3% ในปี 2568 โดยเฉพาะกลุ่มอายุ 60-65 ปี โดยผู้สูงอายุที่ยังทำงานมีสุขภาพดีกว่า เจ็บป่วยด้วยโรค NCDs น้อยกว่าผู้ที่ไม่ได้ทำงานแล้ว
นอกจากนี้แหล่งรายได้ของคนวัยเกษียณส่วนใหญ่พึ่งพาเบี้ยยังชีพผู้สูงอายุ 63.5% ได้รับเงินจากลูกหลาน 56.8% ยังทำงานหาเลี้ยงชีพ 47.9% ได้รับเงินสงเคราะห์ 25.4% มีรายได้จากการออม 6.1% และบำนาญ 9.2%
NCDs ไม่ได้เริ่มตอนแก่ ชี้พฤติกรรมเสี่ยงสะสมตั้งแต่วัยรุ่น เร่งป้องกันก่อนป่วย ลดภาระสุขภาพระยะยาว
ความพยายามในการแก้ปัญหาที่ผ่านมามักมุ่งไปที่การให้ความรู้ผู้สูงอายุเมื่อป่วยแล้ว แต่ในความเป็นจริง วิกฤตเหล่านี้ก่อตัวมาตั้งแต่ช่วงวัยรุ่นและวัยทำงาน
รศ.ดร.พญ.เริงฤดีกล่าวเสริมว่า โรคเหล่านี้ไม่ได้เพิ่งมาก่อตัวตอนอายุ 60 ปี แต่มันแอบสะสมมาเงียบ ๆ นับสิบปี ตั้งแต่ช่วงวัยรุ่นและวัยทำงาน ผ่านพฤติกรรมเสี่ยง ทั้งความอ้วน การดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ และการสูบบุหรี่ หากปล่อยไว้โดยไม่แก้ไข ภายในอีก 10 ปีข้างหน้า สัดส่วนผู้สูงอายุที่สุขภาพดีอาจลดต่ำลงจนเข้าขั้นวิกฤต
“เรามักทำให้เชื่อว่า ภาระของระบบสาธารณสุขเกิดจากจำนวนผู้สูงอายุที่เพิ่มขึ้นตามวัย แต่ในความเป็นจริง ภาระค่าใช้จ่ายมหาศาลและจำนวนเตียงในโรงพยาบาลที่แออัด ล้วนมาจากโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) อาทิ โรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง โรคหัวใจ และมะเร็ง ซึ่งโรคเหล่านี้ไม่ได้เพิ่งมาก่อตัวเมื่อเราอายุ 60 ปี แต่มันถูกสะสมมาอย่างเงียบ ๆ ตั้งแต่ช่วงวัยรุ่นและวัยทำงาน สิ่งที่เราสังคมไทยควรคอนเซิร์น ไม่ใช่ปัญหาการเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ แต่เป็นปัญหาผู้สูงอายุที่สุขภาพไม่ดี เรากำลังเข้าสู่ crisis นั้น”
โดยรศ.ดร.พญ.เริงฤดีได้เสนอแนะว่า การส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุไม่ควรมุ่งเน้นเพียงการให้ความรู้หรือปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเมื่อเข้าสู่วัยสูงอายุแล้ว แต่ต้องเริ่มป้องกันและจัดการปัจจัยเสี่ยงตั้งแต่วัยเด็ก วัยรุ่น และวัยทำงาน ควบคู่กับการผลักดันนโยบายสาธารณะและการสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาพ เพื่อให้ประชาชนมีสุขภาพดีอย่างยั่งยืน และเตรียมพร้อมรับมือสังคมสูงวัยในอนาคต
"ข้อเสนอแนะคือจัดการพฤติกรรมเสี่ยงตั้งแต่วัยรุ่น-วัยทำงาน เพื่อลดภาระโรคเมื่อสูงอายุ อย่ารอให้สูงวัยแล้วค่อยดูแล ต้องสร้างสุขภาพดีตั้งแต่ก่อนสูงวัย ลดปัจจัยเสี่ยงตั้งแต่วันนี้ สร้างสังคมที่เอื้อต่อสุขภาพด้วยพลังความร่วมมือจากทุกภาคส่วน"รศ.ดร.พญ.เริงฤดี กล่าว
เปลี่ยนมุมมองใหม่! เกษียณไม่ได้แปลว่าต้องหยุดทำงาน
เสนอ 5 แนวทางรับมือสังคมสูงวัย
ด้านนพ.สมศักดิ์ ชุณหรัศมิ์ ประธานกรรมการมูลนิธิสาธารณสุขแห่งชาติ (มสช.) ได้กล่าวถึงแนวทางการปรับเปลี่ยนทัศนคติของสังคมต่อการทำงานหลังเกษียณ โดยชี้ว่า สังคมสูงวัยไม่ควรถูกมองว่าเป็นปัญหาหรือภาระทางเศรษฐกิจของประเทศ หากมีนโยบายสาธารณะที่เหมาะสมและครอบคลุมประชาชนทุกช่วงวัย ตั้งแต่วัยเด็ก วัยทำงาน ไปจนถึงวัยสูงอายุ เพื่อให้ประชาชนมีสุขภาพดี มีศักยภาพ และสามารถพึ่งพาตนเองได้มากที่สุดตลอดช่วงชีวิต
ทั้งนี้นพ.สมศักดิ์ ได้เสนอแนวทางสำคัญ 5 ด้าน ได้แก่
1. นโยบายสาธารณะและสิ่งแวดล้อมที่เอื้อต่อการสร้างเสริมสุขภาพทุกช่วงอายุ เช่น ลดปัจจัยเสี่ยงตั้งแต่อยู่ในครรภ์ เพิ่มศักยภาพตั้งแต่วัยเด็ก ลดการเสพติด ลดอุบัติเหตุทางถนน จัดการปัจจัยเสี่ยงทางสังคมและธุรกิจที่ก่อโรค NCDs
2. ระบบบริการสาธารณสุขที่ออกแบบและจัดการใหม่ เน้น 4 ลด 3 เพิ่ม คือ ลดมาโรงพยาบาล ลดนอนโรงพยาบาล ลดมาห้องฉุกเฉิน ลดภาระงานโรงพยาบาลใหญ่ เพิ่มคุณภาพการดูแล/ดูแลด้วยหัวใจ เพิ่มความมั่นใจร่วมดูแลสุขภาพของผู้ป่วย ครอบครัว ชุมชน และเพิ่มความไว้วางใจในกลไกใกล้บ้าน พร้อมมีการดูแลระยะท้ายอย่างมีคุณภาพ
3. สร้างความมั่นคงทางการเงินที่มีมากกว่าระบบบำนาญแห่งชาติ โดยรัฐต้องดูแลให้ทุกคนมีความมั่นคงทางการเงิน กลไกการออมต้องมั่นคง และมีระบบบริการสุขภาพที่มีคุณภาพ ลดภาระและความเสี่ยงทางการเงินเมื่อสูงวัย
4.สร้างชุมชนที่เป็นมิตร (Age-friendly Community) ให้ผู้สูงอายุโดยสร้างความเข้มแข็งของชุมชนให้เป็นฐานการเติบโตทางเศรษฐกิจ บริหารจัดการโครงสร้างพื้นฐาน และสร้างบริการสาธารณะที่ลดการแยกตัว เพิ่มการเอาใจใส่ดูแลกัน
5.ส่งเสริมการมีงานทำที่ยืดหยุ่น เหมาะสมกับสภาพร่างกาย เพราะการมีกิจกรรมทำช่วยให้คุณภาพชีวิตดีขึ้น
“ในด้านระบบบริการสาธารณสุข เห็นว่าจำเป็นต้องปรับรูปแบบการดูแลใหม่ โดยเน้นการทำงานเชิงรุกและเชื่อมโยงบริการอย่างต่อเนื่อง ตั้งแต่การป้องกันโรค การฟื้นฟูสมรรถภาพ การดูแลระยะยาว ไปจนถึงการดูแลแบบประคับประคอง พร้อมส่งเสริมให้ครอบครัวและชุมชนมีบทบาทในการดูแลผู้สูงอายุ เพื่อลดภาระของโรงพยาบาลและบุคลากรทางการแพทย์ นอกจากนี้ ยังให้ความสำคัญกับการเพิ่มกำลังใจและความใส่ใจของผู้ดูแล รวมถึงสร้างความมั่นใจให้ประชาชนสามารถดูแลตนเองและคนในครอบครัวได้โดยไม่รู้สึกว่าถูกทอดทิ้ง”
“ด้านความมั่นคงทางการเงิน มองว่าการมีระบบบำนาญเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอต่อการดำรงชีวิตของผู้สูงอายุ แต่ต้องพัฒนาระบบเศรษฐกิจให้เกิดความเป็นธรรม มีค่าตอบแทนแรงงานที่เหมาะสม และมีบริการทางสังคมที่ช่วยสนับสนุนคุณภาพชีวิตในระยะยาว”
ขณะเดียวกัน ยังเสนอให้พัฒนาชุมชนที่เป็นมิตรต่อคนทุกวัย (Age-friendly Community) โดยไม่จำกัดเฉพาะการสร้างที่อยู่อาศัยหรือโครงการสำหรับผู้สูงอายุ แต่ต้องสร้างชุมชนที่ทุกคนสามารถใช้ชีวิต ทำกิจกรรม พบปะ และช่วยเหลือเกื้อกูลกันได้ มีระบบการเดินทางที่สะดวก เข้าถึงบริการสุขภาพได้ง่าย และเปิดโอกาสให้ผู้สูงอายุสามารถใช้ชีวิตอยู่ในชุมชนเดิมได้อย่างมีคุณภาพจนถึงวาระสุดท้ายของชีวิต โดยจำเป็นต้องกระจายอำนาจและเสริมความเข้มแข็งให้กับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น
สำหรับประเด็นการทำงานหลังเกษียณนพ.สมศักดิ์มองว่า สังคมควรปรับเปลี่ยนความเชื่อที่ว่าการเกษียณหมายถึงการหยุดทำงานและพักผ่อน เพราะการมีกิจกรรมและการทำงานอย่างเหมาะสมช่วยให้ผู้สูงอายุมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น โดยผู้สูงอายุที่ทำงานมีทั้งกลุ่มที่จำเป็นต้องทำเพราะขาดรายได้ และกลุ่มที่ต้องการทำงานต่อด้วยความสมัครใจ อย่างไรก็ตาม ผู้สูงอายุส่วนใหญ่ที่ยังทำงานอยู่ในภาคเศรษฐกิจไม่เป็นทางการหรือประกอบอาชีพอิสระ ซึ่งสะท้อนว่าการส่งเสริมการจ้างงานผู้สูงอายุเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ แต่ควรสร้างโอกาสให้สามารถประกอบอาชีพด้วยตนเอง มีความยืดหยุ่น และเลือกทำงานได้ตามความสามารถ
“สังคมสูงวัยไม่ใช่เรื่องน่ากลัวและไม่จำเป็นต้องเป็นภาระต่อเศรษฐกิจ หากประเทศมีนโยบายสาธารณะที่ดี และมองผู้สูงอายุเป็นประชากรที่มีศักยภาพ ไม่ใช่เพียงผู้บริโภคที่ต้องได้รับการดูแล โดยการเตรียมพร้อมรับสังคมสูงวัยต้องอาศัยความร่วมมือจากรัฐบาล ครอบครัว ชุมชน และทุกภาคส่วน เพื่อสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการพึ่งพาตนเองและการมีคุณภาพชีวิตที่ดีของประชาชนทุกวัย”
สุขภาพดีต้องมากกว่าไร้โรค ชูแนวคิด Healthy Ageing
เสนอให้พัฒนาระบบ Social Prescribing
ดูแลผู้สูงอายุครบมิติ ทั้งสุขภาพกาย ใจ และสังคม
ศ.นพ.วีรศักดิ์ เมืองไพศาล ภาควิชาเวชศาสตร์ป้องกันและสังคม สาขาเวชศาสตร์ผู้สูงอายุ ประธานศูนย์วิทยาการเวชศาสตร์ผู้สูงอายุศิริราช คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดลกล่าวถึงแนวคิดการส่งเสริมสุขภาพและการมีอายุยืนอย่างมีคุณภาพ (Healthy Ageing) โดยชี้ว่า การดูแลสุขภาพผู้สูงอายุไม่ควรมุ่งเน้นเพียงการรักษาโรคที่ปรากฏให้เห็น เช่น เบาหวาน โรคหัวใจ มะเร็ง โรคไต และภาวะสมองเสื่อม แต่ควรให้ความสำคัญกับกระบวนการเปลี่ยนแปลงทางชีวภาพที่เกิดขึ้นภายในร่างกาย หรือ Hallmarks of Aging ซึ่งเป็นกลไกสำคัญที่นำไปสู่ความเสื่อมของร่างกายและการเกิดโรคต่าง ๆ หากสามารถป้องกันหรือชะลอกระบวนการเหล่านี้ได้ ก็อาจช่วยลดความเสี่ยงของโรคหลายชนิดพร้อมกันได้
อย่างไรก็ตาม การค้นพบกลไกทางชีวภาพที่เกี่ยวข้องกับความชรายังไม่ได้หมายความว่าจะสามารถยืดอายุขัยหรือทำให้ผู้สูงอายุมีคุณภาพชีวิตดีขึ้นได้จริงเสมอไป จึงต้องคำนึงถึงผลลัพธ์ทางสุขภาพที่เกิดขึ้นกับผู้ป่วยด้วย โดยเฉพาะการมีความจำที่ดี เคลื่อนไหวได้อย่างคล่องตัว ลดภาวะพึ่งพิง และสามารถดำเนินชีวิตได้อย่างมีคุณภาพ ทั้งนี้ ย้ำว่าแนวทางที่มีหลักฐานยืนยันประสิทธิผลชัดเจนและยังคงมีความสำคัญมากที่สุด คือเวชศาสตร์ป้องกัน ได้แก่ การควบคุมโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง การไม่สูบบุหรี่ การฉีดวัคซีน การรับประทานอาหารที่เหมาะสม และการออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ
นอกจากนี้ ยังนำเสนอแนวคิดขององค์การอนามัยโลก (WHO) ในช่วงทศวรรษแห่งการสูงวัยอย่างมีสุขภาวะ ( Healthy Ageing) ซึ่งมองว่าการมีสุขภาพดีในวัยสูงอายุไม่ได้หมายถึงเพียงการไม่มีโรคหรือสามารถช่วยเหลือตนเองในชีวิตประจำวันได้เท่านั้น แต่ต้องครอบคลุมถึงความสามารถในการดำเนินชีวิตอย่างมีคุณค่า ทั้งการเข้าถึงอาหารและที่อยู่อาศัยที่เหมาะสม การเรียนรู้และตัดสินใจด้วยตนเอง การมีความสัมพันธ์ที่ดีกับครอบครัวและสังคม ตลอดจนการมีส่วนร่วมและทำประโยชน์ให้แก่สังคมเช่น การถ่ายทอดประสบการณ์ให้คนรุ่นหลังหรือการทำงานจิตอาสา
“การส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุไม่ควรมุ่งแก้ไขเฉพาะศักยภาพภายในร่างกาย เช่น ความจำ การเคลื่อนไหว และโภชนาการเท่านั้น แต่ต้องพัฒนาสิ่งแวดล้อมรอบตัวให้เอื้อต่อการใช้ชีวิตด้วย ไม่ว่าจะเป็นทางเดินและระบบขนส่งที่ปลอดภัย การออกแบบอาคารที่เหมาะสม การมีพื้นที่สีเขียว การเข้าถึงเทคโนโลยี การมีส่วนร่วมทางสังคม และการลดการเลือกปฏิบัติจากอายุ เพราะแม้ผู้สูงอายุจะมีข้อจำกัดทางร่างกายหรือความจำ แต่หากอยู่ในสภาพแวดล้อมที่เหมาะสม ก็ยังสามารถใช้ชีวิตและทำกิจกรรมต่าง ๆ ได้อย่างมีคุณภาพ”
อีกหนึ่งประเด็นสำคัญคือ ภาวะเปราะบางทางสังคม ซึ่งแตกต่างจากการอยู่คนเดียว และความรู้สึกเหงา โดยหมายถึงการขาดแหล่งสนับสนุนทางสังคม ไม่สามารถเข้าถึงความช่วยเหลือหรือจัดการปัญหาในชีวิตได้อย่างเหมาะสม ภาวะดังกล่าวพบได้ 18.8% ในผู้สูงอายุที่อาศัยอยู่ในชุมชน และ 47.3% ในกลุ่มผู้สูงอายุที่เข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล ซึ่งอาจนำไปสู่ปัญหาสุขภาพทั้งทางร่างกายและจิตใจ เพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะเปราะบาง ภาวะซึมเศร้า ทุพพลภาพ และการเสียชีวิต จึงควรมีการประเมินภาวะดังกล่าวเป็นส่วนหนึ่งของการดูแลผู้สูงอายุอย่างเป็นระบบ
สำหรับแนวทางแก้ไข ได้เสนอแนวคิด Social Prescribing หรือการสั่งจ่ายกิจกรรมทางสังคมแทนการรักษาด้วยยาเพียงอย่างเดียว โดยให้บุคลากรทางการแพทย์สามารถแนะนำและเชื่อมโยงผู้สูงอายุไปสู่กิจกรรมที่เหมาะสมกับความสนใจและความต้องการ เช่น การเข้าร่วมกิจกรรมในพิพิธภัณฑ์ ศิลปะบำบัด งานประดิษฐ์ งานไม้ การชมธรรมชาติ หรือชมรมต่าง ๆ เพื่อสร้างความสัมพันธ์ ลดความโดดเดี่ยว และเพิ่มการมีส่วนร่วมในสังคม
“ผมอยากเสนอให้พัฒนาระบบ Social Prescribing อย่างจริงจัง โดยสร้างบุคลากรผู้ประสานงานหรือ Link Worker ทำหน้าที่เชื่อมโยงระหว่างระบบสาธารณสุขกับทรัพยากรทางสังคมในชุมชน พร้อมสนับสนุนงบประมาณและสร้างความร่วมมือจากภาคประชาสังคม เพื่อให้ผู้สูงอายุเข้าถึงกิจกรรมที่เหมาะสม ลดภาวะเปราะบางทางสังคม และสามารถมีชีวิตที่มีคุณค่า มีความสุข และพึ่งพาตนเองได้ยาวนานขึ้น”
รณรงค์อย่างเดียวยังไม่พอ แนะรัฐคุมเข้มธุรกิจกระตุ้นพฤติกรรมเสี่ยง ใช้นโยบายสาธารณะ-มาตรการภาษี สกัดโรค NCDs ก่อนวัยเกษียณ การจะให้ประชาชนปรับพฤติกรรมเองอาจไม่ทันการ
ศ.เกียรติคุณ นพ.ประกิต วาทีสาธกกิจ ประธานมูลนิธิรณรงค์เพื่อการไม่สูบบุหรี่ได้กล่าวถึงประเด็นปัจจัยเชิงพาณิชย์ที่กำหนดสุขภาพ และความสำคัญของการผลักดันนโยบายสาธารณะเพื่อป้องกันโรคและเตรียมความพร้อมรับมือสังคมสูงวัย โดยชี้ว่า ปัญหาสุขภาพของผู้สูงอายุไม่ได้เกิดขึ้นเมื่อเข้าสู่วัยชราเท่านั้น แต่มีจุดเริ่มต้นจากพฤติกรรมและปัจจัยเสี่ยงตั้งแต่วัยเด็กและวัยรุ่น ซึ่งสะสมต่อเนื่องจนเกิดโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) ในวัยผู้ใหญ่และวัยสูงอายุ
ยกตัวอย่างข้อมูลจากงานวิจัยที่ติดตามกลุ่มตัวอย่างเป็นเวลานาน พบว่าผู้ที่สูบบุหรี่มีอายุขัยสั้นกว่าผู้ที่ไม่สูบบุหรี่ประมาณ 10 ปี พร้อมชี้ให้เห็นว่า ปัจจุบันปัจจัยเสี่ยงสำคัญอย่างการสูบบุหรี่ การดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ภาวะความดันโลหิตสูง โรคอ้วน และปัญหาสุขภาพจิต ยังคงเป็นสาเหตุสำคัญของการเจ็บป่วยและเสียชีวิตทั่วโลก ขณะที่โรคหัวใจ เบาหวาน มะเร็ง และโรคปอดเรื้อรัง เป็นสาเหตุการเสียชีวิตของประชากรไทยจำนวนมาก ซึ่งส่วนหนึ่งสามารถป้องกันหรือชะลอได้ด้วยการลดปัจจัยเสี่ยงทางสุขภาพ
นอกจากนี้ ยังเน้นย้ำถึงบทบาทของปัจจัยเชิงพาณิชย์ที่ส่งผลต่อสุขภาพ โดยเฉพาะอุตสาหกรรมที่ผลิตและจำหน่ายสินค้าที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ เช่น บุหรี่ เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เครื่องดื่มที่มีน้ำตาลสูง และอาหารแปรรูป ซึ่งมีส่วนกระตุ้นให้เกิดพฤติกรรมเสี่ยงและนำไปสู่โรค NCDs ดังนั้น การแก้ไขปัญหาจึงไม่สามารถพึ่งพาการรณรงค์ให้ประชาชนปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพียงอย่างเดียว แต่จำเป็นต้องมีมาตรการเชิงนโยบายควบคู่กันไป
“นโยบายสาธารณะที่ดีคือกุญแจสู่สุขภาวะในผู้สูงอายุ เพราะผู้สูงอายุที่สุขภาพไม่ดีเป็นหนึ่งในความเสี่ยงขั้นหายนะต่อสุขภาพโลกในศตวรรษที่ 21 โดย 3 ใน 4 ของสาเหตุการตายของทั่วโลกมาจากโรค NCDs ทั้งที่สามารถป้องกันได้ โดยลดปัจจัยเสี่ยงหลักคือ บุหรี่ สุรา อาหารไม่ดีต่อสุขภาพ มลพิษในอากาศ และการออกกำลังกาย ซึ่งขณะนี้องค์การอนามัยโลก แนะนำให้ทุกประเทศให้ความสำคัญกับปัจจัยเชิงพาณิชย์กำหนดสุขภาพ (Commercial Determinants of Health: CDoH) คือ ธุรกิจที่มีส่วนสร้างภาระสุขภาพ ควรมีส่วนรับผิดชอบด้วย ซึ่งเป็นแนวทางเดียวกับ Earmarked Tax หรือภาษีเพื่อวัตถุประสงค์เฉพาะ
ขณะที่มาตรการที่มีประสิทธิภาพสูง (Best Buys) คือ นโยบายหรือกฎหมาย ยกตัวอย่างการลดยาสูบ เช่น มาตรการขึ้นภาษี ซองบุหรี่แบบเรียบ คำเตือนขนาดใหญ่ ห้ามโฆษณา/ส่งเสริมการขาย ห้ามสูบบุหรี่ในที่สาธารณะ/ที่ทำงาน และการจำกัดจุดขาย ดังนั้น จึงต้องเพิ่มประสิทธิภาพการชี้แนะการผลักดันให้รัฐบาลกำหนดนโยบายสาธารณะ เพื่อสุขภาพของประชาชนทุกวัยโดยเฉพาะผู้สูงอายุ เพื่อส่งเสริมการมีสุขภาพดีของประชาชน”
“ผมอยากฝากให้ภาครัฐและผู้กำหนดนโยบายเร่งผลักดันมาตรการด้านสุขภาพให้เกิดผลจริง โดยอาศัยข้อมูลทางวิชาการ การสร้างความตระหนักรู้ในสังคม และความร่วมมือจากทุกภาคส่วน เพื่อจัดการปัจจัยเสี่ยงตั้งแต่ต้นทาง ลดการเกิดโรค NCDs และสร้างประชากรที่มีสุขภาพดีในทุกช่วงวัย เพื่อการเข้าสู่สังคมสูงวัยอย่างมีคุณภาพในอนาคต”
ปิดท้ายด้วยมุมมองของนายอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ ส.ส.บัญชีรายชื่อและหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ (ปชป.) กล่าวว่าในปีนี้ ประเด็นสำคัญที่มีการหยิบยกขึ้นมาหารือในการเสวนาครั้งนี้ ชี้ให้เห็นว่า การเตรียมความพร้อมของระบบสุขภาพเพื่อรองรับสังคมสูงวัย ไม่ควรมุ่งเน้นเฉพาะการดูแลประชากรเมื่อเข้าสู่วัยสูงอายุแล้วเท่านั้น แต่จำเป็นต้องให้ความสำคัญกับพฤติกรรมสุขภาพตั้งแต่ก่อนวัยสูงอายุ เนื่องจากภาระค่าใช้จ่ายด้านสุขภาพและโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) มาจากพฤติกรรมและปัจจัยเสี่ยงที่สะสมมาตั้งแต่ช่วงก่อนหน้า โดยมีข้อมูลจากการสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกาย ซึ่งดำเนินการทุก 7 ปี เป็นหลักฐานสำคัญที่ช่วยยืนยันให้เห็นถึงสถานการณ์และแนวโน้มดังกล่าวได้อย่างชัดเจน
“การรณรงค์สร้างความตระหนักรู้เพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอที่จะทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมอย่างยั่งยืน แต่สิ่งที่มีประสิทธิผลมากกว่าคือการใช้นโยบายสาธารณะเข้ามาจัดการกับปัจจัยเสี่ยงเหล่านี้อย่างเป็นระบบ เช่น มาตรการด้านภาษี การควบคุมการโฆษณา และการกำกับดูแลจุดจำหน่ายสินค้าและผลิตภัณฑ์ที่ส่งผลกระทบต่อสุขภาพ”
“หวังเป็นอย่างยิ่งว่า ประเด็นและข้อเสนอจากการเสวนาครั้งนี้จะเป็นประโยชน์ต่อการพัฒนานโยบายสาธารณะ โดยเฉพาะการกำหนดมาตรการเชิงป้องกันและการสร้างเสริมสุขภาพตั้งแต่ก่อนเข้าสู่วัยสูงอายุ เพื่อให้ประเทศไทยสามารถเตรียมความพร้อมรองรับสังคมสูงวัยได้อย่างมีประสิทธิภาพ และลดภาระของระบบสุขภาพและสาธารณสุขในระยะยาว”นายอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ กล่าวทิ้งท้าย