ราชกิจจานุเบกษา เมื่อวันที่ 20 พฤศจิกายน ที่ผ่านมา มีประกาศให้ข้าราชการระดับสูงคนหนึ่งพ้นจากตำแหน่ง หลังได้รับอนุญาตให้ลาออกจากราชการ มีผลตั้งแต่ วันที่ 4 พฤศจิกายน 2569
คนคนนี้คือ “นางพิมพ์ชนก พิตต์ฟีลด์” ผู้ตรวจราชการกระทรวงพาณิชย์
หากไม่ได้ติดตามเรื่องนี้มาก่อน อาจเห็นว่าจะเป็นเรื่องธรรมดาที่ข้าราชการคนหนึ่งลาออกจากตำแหน่ง
แต่ถ้าย้อนกลับไปดูเหตุการณ์เมื่อสองเดือนก่อน จะพบว่า การลาออกครั้งนี้ มีความเชื่อมโยงกับการโยกย้ายข้าราชการระดับสูง ของกระทรวงพาณิชย์ ถึง 9 ตำแหน่ง ในยุคที่ “ศุภจี สุธรรมพันธุ์” เป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์
“พิมพ์ชนก” เป็นหนึ่งในผู้ที่ถูกโยกย้ายครั้งนั้น
ก่อนอื่นเรามาทำความรู้จักผู้หญิงคนนี้กันหน่อย
“พิมพ์ชนก” ไม่ใช่ข้าราชการธรรมดาๆ แต่เป็นคนที่เติบโตมากับงานด้านการเจรจาการค้าระหว่างประเทศโดยตรง
จบปริญญาตรีด้านพาณิชยศาสตร์และการบริหารจาก Victoria University of Wellington ประเทศนิวซีแลนด์ ด้วยทุนรัฐบาลนิวซีแลนด์
จบปริญญาโทด้านการค้าระหว่างประเทศจากประเทศญี่ปุ่น ด้วยทุนรัฐบาลญี่ปุ่น
ผ่านการอบรมจากสถาบันระดับนานาชาติ รวมถึง Harvard Kennedy School และ สถาบัน ENA ของฝรั่งเศส
เริ่มรับราชการตั้งแต่ปี 2537 ในสายงานการค้าพหุภาคี ก่อนจะเติบโตขึ้นมาเป็นนักเจรจาการค้าระหว่างประเทศ
เคยทำงานที่คณะผู้แทนถาวรไทยประจำ WTO ที่นครเจนีวา เคยเป็นอัครราชทูตฝ่ายการพาณิชย์ ที่กรุงบรัสเซลส์ ดูแลงานการค้ากับสหภาพยุโรป
ต่อมาเป็นผู้อำนวยการสำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า หรือ สนค. ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการวิเคราะห์เศรษฐกิจ และวางยุทธศาสตร์การค้าของประเทศ
และในปี 2564 ก็ได้รับแต่งตั้งเป็นเอกอัครราชทูตผู้แทนถาวรไทยประจำองค์การการค้าโลก หรือ WTO และองค์การทรัพย์สินทางปัญญาโลก หรือ WIPO ที่นครเจนีวา
ที่สำคัญ ในปี 2566 ยังเคยเป็น ประธานคณะมนตรีด้านทรัพย์สินทางปัญญาที่เกี่ยวกับการค้า หรือ TRIPS Council ของ WTO ด้วย
เรียกได้ว่า นี่คือข้าราชการที่ทำงานด้านการค้าระหว่างประเทศมามากกว่า 30 ปี ผ่านทั้งเวทีเจรจาทวิภาคี อาเซียน สหภาพยุโรป และเวทีการค้าระดับโลก
ไม่ใช่คนที่เพิ่งมาฝึกงานด้านการค้าระหว่างประเทศ !
ยิ่งไปกว่านั้น เมื่อเดือนพฤษภาคม 2569 คณะรัฐมนตรี ยังมีมติเสนอชื่อ “พิมพ์ชนก” เป็นผู้สมัครชิงตำแหน่ง รองผู้อำนวยการใหญ่ และผู้ช่วยผู้อำนวยการใหญ่ของ WIPO ในนามประเทศไทย อีกด้วย
แสดงให้เห็นว่า ก่อนหน้านั้น รัฐบาลเองก็เคยสนับสนุนให้เธอไปทำหน้าที่ระดับสูง ในองค์กรระหว่างประเทศ
แล้วตอนนี้มันเกิดอะไรขึ้น ?
วันที่ 8 กันยายน 2569 คณะรัฐมนตรี เห็นชอบการโยกย้ายผู้บริหารกระทรวงพาณิชย์ 9 ตำแหน่ง
“พิมพ์ชนก” ถูกย้ายจากเอกอัครราชทูตผู้แทนถาวรไทยประจำ WTO และ WIPO กลับมาเป็นผู้ตรวจราชการกระทรวงพาณิชย์
ฝ่าย “รัฐมนตรีศุภจี” ชี้แจงว่า เป็นการจัดคนให้เหมาะสมกับงาน และ “พิมพ์ชนก” ดำรงตำแหน่งในต่างประเทศมาใกล้ครบกรอบเวลาสูงสุด 6 ปีแล้ว
แต่ประเด็นที่ทำให้เกิดข้อถกเถียงก็คือ เธอมีกำหนดครบวาระ ในเดือนกุมภาพันธ์ 2570 แล้วทำไมจึงต้องโยกย้ายกลับมา ก่อนกำหนดหลายเดือน และทำไมจึงให้ไปเป็น “ผู้ตรวจราชการ” ซึ่งในสายตาของข้าราชการด้วยกันถือว่า ถูกแขวน หรือถูกย้ายเข้ากรุ
เรื่องนี้ “อภิรดี ตันตราภรณ์” อดีต รมว.พาณิชย์ ถึงกับออกมาตั้งข้อสังเกตว่า ปัญหาไม่ใช่เรื่องครบวาระแล้วต้องกลับประเทศไทย แต่เป็นเรื่องการแต่งตั้งจากตำแหน่งเอกอัครราชทูต มาเป็นผู้ตรวจราชการ ซึ่งถือว่า เป็นการลดระดับตำแหน่ง
ตรงนี้ต้องย้ำว่า การเป็น “ผู้ตรวจราชการ” ไม่ได้หมายความว่า เป็นตำแหน่งที่ไม่มีเกียรติ หรือไม่มีความสำคัญ แต่ลักษณะงานแตกต่างจากการเป็นผู้แทนประเทศในเวทีเจรจาการค้าโลก อย่างชัดเจน
และหลังจากมีคำสั่งโยกย้าย “พิมพ์ชนก” ก็ออกมาชี้แจงว่า เดิมตั้งใจจะลาออกในเดือนกุมภาพันธ์ 2570 อยู่แล้ว เพื่อกลับมาดูแลคุณแม่ และครอบครัว ไม่ได้โกรธ หรือน้อยใจใคร เพียงแต่การโยกย้าย ทำให้ทุกอย่างเกิดขึ้นเร็วกว่าที่ตั้งใจ
สุดท้ายเธอก็ลาออกจริงๆ เมื่อวันที่ 4 พฤศจิกายน ที่ผ่านมา
คำถามสำคัญจึงอยู่ที่ว่า การลาออกครั้งนี้เป็นความตั้งใจส่วนตัวอย่างเดียว หรือการโยกย้าย มีส่วนเร่งให้ข้าราชการที่มีประสบการณ์คนหนึ่ง ต้องตัดสินใจออกจากระบบเร็วขึ้น
เรื่องนี้เราไม่อาจฟันธงว่าเป็นการ “กลั่นแกล้ง” เพราะยังไม่มีหลักฐาน ว่าผู้มีอำนาจต้องการกำจัด “พิมพ์ชนก” ออกจากตำแหน่ง ด้วยเหตุใด
และต้องรับฟังเหตุผลของฝ่ายบริหารด้วยว่า การหมุนเวียนผู้บริหารเป็นเรื่องปกติ และรัฐมนตรีมีหน้าที่จัดบุคลากร ให้เหมาะกับนโยบาย
แต่สิ่งที่น่าคิด ก็คือ การโยกย้ายครั้งนี้ ไม่ได้มีแค่ “พิมพ์ชนก” เท่านั้น
แต่ยังมี “อรมน ทรัพย์ทวีธรรม” ซึ่งเคยเป็น อธิบดีกรมเจรจาการค้าระหว่างประเทศ และ อธิบดีกรมทรัพย์สินทางปัญญา ก็ถูกโยกมาเป็นผู้ตรวจราชการกระทรวง เช่นเดียวกัน
จนอดีตปลัดกระทรวงพาณิชย์อย่าง “การุณ กิตติสถาพร” ทนไม่ไหกว ต้องออกมาวิพากษ์วิจารณ์การโยกย้ายครั้งนี้อย่างหนัก โดยตั้งคำถามถึงระบบคุณธรรม และการใช้คนที่มีประสบการณ์
ตรงนี้เองที่ทำให้เกิดคำถามใหญ่กว่าเรื่องการลาออกของ “พิมพ์ชนก”
ในระบบราชการไทย เรามักได้ยินคำพูดว่า เมื่อเปลี่ยนรัฐบาล เปลี่ยนรัฐมนตรี ก็ต้องมีการจัดทีมทำงานใหม่
แต่คำว่า “จัดทีมใหม่” จะมีหลักประกันอย่างไร ว่าเป็นการเลือกคนตามความสามารถ ไม่ใช่เลือกตามความใกล้ชิดหรือความไว้วางใจส่วนตัว
คนที่ไม่อยู่ในทีมเดิม หรือไม่ได้ใกล้ชิดกับผู้มีอำนาจ จะยังมีโอกาสใช้ความรู้ความสามารถอย่างเต็มที่หรือไม่?
นี่เป็นคำถามต่อระบบ ไม่ใช่ข้อกล่าวหา ว่าใครกลั่นแกล้งใคร
เพราะท้ายที่สุดแล้ว ตำแหน่งราชการ ไม่ใช่สมบัติของ รัฐมนตรี และความรู้ความสามารถที่ข้าราชการสะสมมาตลอดชีวิต ก็เป็นทรัพยากรที่ประเทศควรใช้ให้เกิดประโยชน์
กรณีของ “พิมพ์ชนก” จึงมีเรื่องให้คิดอยู่สองด้าน
ด้านหนึ่ง เธอยืนยันว่าตั้งใจลาออกอยู่แล้ว เพื่อดูแลครอบครัว เราต้องเคารพเหตุผลนี้
แต่อีกด้านหนึ่ง การโยกย้ายก่อนครบกำหนด ก็เป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นจริง และเจ้าตัวยอมรับว่า ทำให้กำหนดการเปลี่ยนไป
คำถามจึงไม่ใช่แค่ว่า ทำไม “พิมพ์ชนก” ถึงลาออก แต่เป็นคำถามว่า ระบบราชการไทย มีวิธีรักษา และใช้ประโยชน์จากคนที่มีประสบการณ์อย่างไร โดยเฉพาะในช่วงที่การเมืองเปลี่ยนมือ
เพราะการเปลี่ยนรัฐมนตรี อาจเกิดขึ้นได้ทุกเมื่อ แต่ความรู้ความสามารถที่ประเทศใช้เวลาสร้างมาหลายสิบปี ไม่ใช่สิ่งที่จะสร้างทดแทนกันได้ในวันสองวัน
และนี่คือประเด็นที่ควรได้รับคำอธิบายจากการโยกย้ายครั้งนี้


