xs
xsm
sm
md
lg

เบิกเนตร “ติ่งลุงตู่” ปมขยะพิษ อย่าหยิบแค่วันที่ห้าม มาลบวันที่เปิด!

เผยแพร่:   ปรับปรุง:   โดย: ผู้จัดการออนไลน์



เรื่องขยะพิษ ขยะอิเล็กทรอนิกส์ และกากอุตสาหกรรม ที่กำลังเป็นข่าวร้อนอยู่ตอนนี้ มีเรื่องหนึ่งที่อยากชวนให้ย้อนกลับไปดูที่มาที่ไป ดูไทม์ไลน์ กันให้ชัดๆ

เพราะช่วงนี้มีคนออกมาแก้ต่างให้ “พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา” กันใหญ่

บอกว่า “ลุงตู่” ไม่ได้เป็นคนเปิดให้นำเข้าขยะพิษ แต่เป็นคนที่ออกมาตรการห้ามนำเข้าต่างหาก โดยยกมติ ครม.และประกาศห้ามนำเข้าขยะอิเล็กทรอนิกส์ ในปี 2563 มาเป็นหลักฐาน

เอาล่ะ เรื่องนี้เรามาไล่เรียงดูข้อเท็จจริงกันดีกว่า

เพราะถ้าจะพูดถึงความรับผิดชอบทางการเมือง เราต้องดูทั้งตอนเปิดทาง ตอนปล่อยให้เกิดปัญหา และตอนที่ออกมาแก้ไข ไม่ใช่เลือกหยิบเฉพาะตอนที่ตัวเองได้เครดิตเอามาอวดอ้าง
 
“ลุงตู่” ใช้ ม.44 ปลดล็อกโรงงานขยะ

ย้อนกลับไป วันที่ 20 มกราคม 2559 “พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา” ในฐานะหัวหน้า คสช. ใช้อำนาจตาม มาตรา 44 ออกคำสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 4/2559 ชื่อคำสั่ง คือ การยกเว้นการใช้บังคับกฎกระทรวงผังเมืองรวมสำหรับกิจการบางประเภท
ฟังชื่ออาจจะดูเป็นเรื่องกฎหมายธรรมดา แต่เนื้อหาสำคัญ คือ การเปิดทางให้กิจการเกี่ยวกับพลังงาน และการจัดการขยะบางประเภท สามารถเข้าไปตั้งโรงงานได้ โดยไม่ต้องติดข้อจำกัดผังเมืองแบบเดิม


ไม่ว่าจะเป็นโรงงานกำจัดกากของเสียอันตราย ประเภท 101 โรงงานคัดแยกหรือฝังกลบขยะประเภท 105 และโรงงานรีไซเคิล ประเภท 106 รวมถึงกิจการโรงไฟฟ้าบางประเภท

กล่าวคือ เดิมทีพื้นที่บางแห่งเป็นพื้นที่เกษตรกรรม หรือมีข้อจำกัดด้านผังเมือง แต่คำสั่งนี้ทำให้ข้อจำกัดเหล่านั้นถูกยกเว้นสำหรับกิจการที่กำหนด

เหตุผลที่ “รัฐบาลลุงตู่” ชี้แจงในเวลานั้น คือ ต้องการแก้ปัญหาขยะล้นเมือง แก้ปัญหาความมั่นคงทางพลังงาน และส่งเสริมเศรษฐกิจ

แต่คำถาม ก็คือ การลดข้อจำกัดเรื่องพื้นที่ตั้งโรงงาน โดยไม่ได้ทำให้ระบบกำกับดูแลและการตรวจสอบเข้มแข็งขึ้นตามไปด้วย มันจะเกิดอะไรขึ้น ?

นี่คือจุดที่ต้องมาตรวจสอบกัน!

จีนปิดประตู ไทยกลายเป็นปลายทางของขยะ

ทีนี้มาดูสถานการณ์โลกกันบ้าง

ช่วงปี 2560–2561 จีนเริ่มใช้นโยบาย National Sword เข้มงวดกับการนำเข้าขยะจากต่างประเทศ โดยเฉพาะขยะพลาสติก และขยะที่มีการปนเปื้อน

ผลที่ตามมาคือ ผู้ประกอบการและเครือข่ายค้าขยะระหว่างประเทศ ต้องหาตลาดใหม่ … ประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมทั้งประเทศไทย จึงกลายเป็นปลายทางสำคัญแห่งหนึ่ง

และประเทศไทยในช่วงนั้น มีทั้งช่องทางการนำเข้าวัสดุรีไซเคิล โรงงานคัดแยก และโรงงานแปรรูป ที่เปิดรับวัตถุดิบจากต่างประเทศ


ลองมาดูตัวเลขปริมาณนำเข้าขยะอิเล็กทรอนิกส์และเศษซากอิเล็กทรอนิกส์ในช่วงนั้นกันหน่อย “ติ่งลุงตู่” เห็นแล้วก็อย่าตกใจ จนสบถ ออกมาว่า “เรือหาย ตาโหง” กันล่ะ!

ปี 2559 จำนวน 9,312 ตัน ...ปี 2560 พุ่งพรวดไปเป็น 53,291ตัน ...ปี 2561 เข้ามาอีก 38,423 ตัน

แค่ช่วง 3 ปีในรัฐบาลลุงตู่ ขยะอิเลกทรอนิกส์ เข้ามาเกือบ 1 แสนตัน

ส่วนขยะพลาสติก ยิ่งล้นทะลัก ... ปี 2560 นำเข้าประมาณ 152,738 ตัน ...ปี 2561 เพิ่มขึ้นเป็นประมาณ 552,721 ตัน หรือมากกว่า 3.6 เท่า แค่ 2 ปี ขยะพลาสติกเข้ามากว่า 7 แสนตัน!

นี่คือตัวเลขที่สะท้อนว่า ประเทศไทยกำลังเผชิญกับกระแสขยะจากต่างประเทศอย่างหนักในช่วงเวลานั้น

แล้วปัญหามันเกิดขึ้นอย่างไร ใครเป็นคนทำให้เกิด ?

โรงงานเหล่านี้ นำเข้าขยะมาเพื่อคัดแยก และรีไซเคิล เอาวัสดุที่มีมูลค่ากลับไปใช้ประโยชน์ เช่น ทองแดง โลหะ และพลาสติก
แต่ขยะอิเล็กทรอนิกส์ ไม่ได้มีแต่ของมีค่า มันยังมี แบตเตอรี่ แผงวงจร สารตะกั่ว ปรอท แคดเมียม และ สารอันตรายอื่นๆ

ถ้าโรงงานมีระบบจัดการที่ถูกต้อง ก็สามารถแยก และบำบัดได้ แต่ถ้าโรงงานไม่มีศักยภาพ หรือไม่มีระบบควบคุมที่ดีพอ วัสดุที่เหลือจากการคัดแยก ก็จะกลายเป็นกากพิษ ถูกทิ้งหรือกำจัดอย่างไม่ถูกต้อง สร้างความเดือดร้อนให้กับประชาชนไปทั่ว
นี่แหละคือปัญหาใหญ่ที่ประเทศไทยต้องเผชิญ

ปี 2561 เริ่มฝีแตก! รัฐบาลต้องออกมาตรการระงับ

เมื่อปัญหาเริ่มปรากฏชัด ชาวบ้านร้องเรียนถึงความเดือดร้อนจากโรงขยะ ในเดือนพฤษภาคม 2561 เจ้าหน้าที่เริ่มบุกตรวจ และจับกุมโรงงานรีไซเคิลหลายแห่ง โดยเฉพาะโรงงานที่เกี่ยวข้องกับการนำเข้าขยะอิเล็กทรอนิกส์

มีการพบปัญหาการสำแดงสินค้าไม่ตรงกับความเป็นจริง เช่น สำแดงเป็นเศษพลาสติก หรือวัสดุรีไซเคิล แต่ภายในตู้กลับมีขยะอิเล็กทรอนิกส์

เดือนมิถุนายน 2561 กระทรวงอุตสาหกรรม ประกาศระงับการนำเข้าขยะอิเล็กทรอนิกส์ และชิ้นส่วนใช้แล้วบางประเภท ...ต่อมาเดือนกรกฎาคม 2561 รัฐบาลก็ระงับการออกใบอนุญาตนำเข้าขยะพลาสติกเพิ่มเติมด้วย

เห็นไหมล่ะ ... สิ่งที่เกิดขึ้นไม่ใช่ว่ารัฐบาลอยู่ๆ ก็ลุกขึ้นมาห้ามนำเข้า เพราะเห็นแก่สิ่งแวดล้อมตั้งแต่แรก

แต่ต้องย้อนดูว่า ก่อนหน้านั้นเกิดการนำเข้าเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว และเจ้าหน้าที่ ต้องออกมาตรการตามมา เมื่อปัญหาความเดือดร้อนของประชาชนได้ปรากฏขึ้นแล้ว

ที่สำคัญ งานวิจัยยังชี้ให้เห็นว่า แม้จะมีมาตรการระงับการนำเข้าแล้ว แต่ปัญหาการลักลอบ และการสำแดงเท็จ ก็ยังเป็นช่องโหว่สำคัญ

เพราะการห้ามบนกระดาษ กับการควบคุมสินค้าจริงที่ท่าเรือ มันเป็นคนละเรื่องกัน !


ปี 2563 ประกาศห้ามนำเข้าขยะอิเล็กทรอนิกส์

มาถึงปี 2563 วันที่ 11 สิงหาคม กระทรวงพาณิชย์ ออกประกาศกำหนดให้ขยะอิเล็กทรอนิกส์ตามรายการที่กำหนดเป็นสินค้าต้องห้ามนำเข้า และมีผลบังคับใช้ ตั้งแต่วันที่ 15 กันยายน 2563

ตรงนี้ต้องยอมรับข้อเท็จจริงว่า รัฐบาลในช่วงนั้น มีการออกมาตรการห้ามนำเข้าจริง

แต่คำถามที่อยากฝากไว้ให้คิด ก็คือ…

การออกกฎหมายห้าม ในปี 2563 สามารถลบความรับผิดชอบต่อการสร้างสภาพแวดล้อมทางกฎหมาย และการบริหารจัดการ ที่เกิดขึ้นตั้งแต่ปี 2559 ได้หรือไม่?

คำตอบต้องพิจารณาจากข้อเท็จจริงทั้งหมด ไม่ใช่หยิบเอาประกาศห้ามฉบับเดียวมาอ้าง ว่าก่อนหน้านั้นไม่มีปัญหา

ยิ่งไปกว่านั้น ประกาศปี 2563 ก็ไม่ได้หมายความว่า ขยะทุกชนิดและกากอุตสาหกรรมทุกประเภท ถูกห้ามนำเข้าทั้งหมด ยังมีช่องทาง และการจำแนกประเภทสินค้าที่ต้องตรวจสอบตามกฎหมายแต่ละฉบับด้วย

พูดง่ายๆว่า ปัญหาไม่ได้จบแค่ประกาศห้าม เพราะขยะยังหาทางเข้ามาจนได้ การสำแดงเท็จ ยังเกิดขึ้นต่อเนื่อง

บางกรณีสำแดงว่าเป็น เศษเหล็ก เศษพลาสติก หรือสินค้าที่สามารถนำเข้าได้ แต่เมื่อตรวจสอบกลับพบว่า เป็นขยะหรือ วัสดุที่มีปัญหา

เรื่องนี้ไม่ได้เป็นเพียงข้อกล่าวหาทางการเมืองหรอกนะ แต่มีทั้งงานวิจัย และรายงานการตรวจจับของเจ้าหน้าที่บันทึกปัญหานี้ไว้เป็นหลักฐาน


ยกตัวอย่าง ปีงบประมาณ 2561–2562 กรมศุลกากร รายงานว่าตรวจพบคดีลักลอบนำเข้าขยะอิเล็กทรอนิกส์ และขยะพลาสติก 103 คดี มูลค่ารวมประมาณ 17.5 ล้านบาท

นั่นแสดงว่า ปัญหาไม่ได้อยู่แค่การออกกฎหมาย แต่อยู่ที่การบังคับใช้ด้วย

เพราะต่อให้มีกฎหมายห้าม แต่ถ้าสินค้าสำแดงเท็จผ่านด่านเข้ามาได้ และถูกขนส่งไปถึงโรงงานคัดแยกขยะได้ ... ถ้าการตรวจสอบตู้คอนเทนเนอร์ไม่มีประสิทธิภาพ ถ้าโรงงานปลายทางไม่ถูกควบคุมอย่างจริงจัง ปัญหาก็ไม่มีทางหมดไป

และอีกเรื่องที่ต้องตรวจสอบให้ชัด ก็คือ ใครเป็นผู้อนุญาต ใครเป็นผู้ตรวจสอบ ใครเป็นผู้รับผิดชอบในการกำกับโรงงาน และ ใครปล่อยให้กากของเสียเหล่านี้หลุดออกไปจากระบบกำจัดที่ถูกต้อง

นี่คือเรื่องที่รัฐบาลทุกยุคต้องตอบ !

“ลุงตู่” เป็นองคมนตรีแล้ว ไม่ยุ่งการเมืองแล้ว จริงหรือ?

ทีนี้มาถึงอีกประเด็นหนึ่ง ที่พูดไป ใครๆก็คงปิดปากขำ

มีคนบอกว่า พล.อ.ประยุทธ์ ไม่สามารถออกมาตอบโต้เรื่องการเมืองได้แล้ว เพราะไม่ได้อยู่ในการเมือง ไปดำรงตำแหน่งองคมนตรีแล้ว

เรื่องนี้ เราต้องแยกให้ออก ระหว่างสถานะปัจจุบัน กับประวัติทางการเมืองที่ผ่านมา

“พล.อ.ประยุทธ์” ไม่ได้เป็นนายกรัฐมนตรีแล้วจริง และได้รับแต่งตั้งเป็นองคมนตรี เมื่อวันที่ 29 พฤศจิกายน 2566 โดยเข้าถวายสัตย์ปฏิญาณ วันที่ 2 ธันวาคม ปีเดียวกัน

แต่ก่อนจะมาถึงจุดนี้ เราลองย้อนดูเส้นทางการเมืองของ “ลุงตู่” กันหน่อย

ปี 2557–2560 พล.อ.ประยุทธ์ เป็นหัวหน้า คสช.หลังรัฐประหาร และเป็นผู้ใช้อำนาจ มาตรา 44 ออกคำสั่งต่างๆ รวมถึงคำสั่ง 4/2559 ที่เรากำลังพูดถึง

ต่อมาเป็นช่วงจัดทำรัฐธรรมนูญ 2560 ซึ่งมีบทเฉพาะกาลให้ สว. 250 คน ที่มาจากการแต่งตั้ง ร่วมลงมติเลือกนายกรัฐมนตรีกับส.ส. ในช่วงห้าปีแรก

นี่เป็นกลไกทางการเมือง ที่มีผลต่อการสืบทอดอำนาจในช่วงเปลี่ยนผ่านอย่างชัดเจน

ปี 2562–2566 “พล.อ.ประยุทธ์” กลับมาเป็นนายกรัฐมนตรี หลังการเลือกตั้งปี 2562

ต่อมาในปี 2566 ก็เข้าสังกัดพรรครวมไทยสร้างชาติ และเป็นแคนดิเดตนายกรัฐมนตรีของพรรค ในการเลือกตั้งครั้งนั้น

ดังนั้น ถ้าบอกว่าตลอดเวลาที่ผ่านมา พล.อ.ประยุทธ์ ไม่เกี่ยวข้องกับการเมืองเลย ย่อมไม่ตรงกับข้อเท็จจริง

และที่สำคัญ ในการเลือกตั้งปี 2566 แม้พรรครวมไทยสร้างชาติ จะไม่ได้เป็นแกนนำจัดตั้งรัฐบาล แต่คนในเครือข่ายของ “ลุงตู่” จากหลายกลุ่มการเมือง ก็ยังมีบทบาทต่อเนื่องในรัฐบาลชุดถัดๆ มา

ทั้งรัฐบาลเศรษฐา ทวีสิน , รัฐบาลแพทองธาร ชินวัตร รวมทั้ง รัฐบาลอนุทิน ชาญวีรกูล!

ไล่ดูรายชื่อบุคคลกันก็ได้

“เอกนัฏ พร้อมพันธุ์” ได้เป็น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม ในรัฐบาลแพทองธาร

เอกนัฏ พร้อมพันธุ์
“สุชาติ ชมกลิ่น” เคยเป็นรัฐมนตรีแรงงาน ในรัฐบาลพล.อ.ประยุทธ์ และ ต่อมาเข้าร่วมรัฐบาลในบทบาททางการเมืองอื่นๆ ซึ่งปัจจุบัน ป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม

บุคคลเหล่านี้ มีเส้นทางและความสัมพันธ์ทางการเมืองของตัวเอง แต่สิ่งที่เราควรจับตาคือ การโยกย้ายตำแหน่ง และการจัดสรรอำนาจในแต่ละรัฐบาล โดยเฉพาะกระทรวงที่มีหน้าที่กำกับดูแล อุตสาหกรรม พลังงาน และ สิ่งแวดล้อม

“รัฐบาลอนุทิน”ในปี 2568 และการเมืองต่อเนื่องมาถึงปี 2569


แม้ พล.อ.ประยุทธ์ ไม่ได้กลับมาเป็นนายกรัฐมนตรี แต่บุคคลที่เคยอยู่ในรัฐบาลชุดก่อนๆ ก็ยังมีบทบาททางการเมือง
ในการจัดตั้ง “รัฐบาลอนุทิน” ช่วงปี 2568 มีทั้ง “เอกนัฏ พร้อมพันธุ์”... “ธนกร วังบุญคงชนะ” อดีต รัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม ในรัฐบาลอนุทิน สมัยที่ 1 และ“สุชาติ ชมกลิ่น”เข้ามามีบทบาทในรัฐบาล โดยมีการปรับตำแหน่ง ตามการจัดตั้งคณะรัฐมนตรีแต่ละชุด

ส่วนคณะรัฐมนตรีชุดปัจจุบัน ณ เดือนพฤศจิกายน 2569 “สุชาติ ชมกลิ่น” ดูแลกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อม “เอกนัฏ พร้อมพันธุ์” ดูแลกระทรวงพลังงาน ส่วน “วราวุธ ศิลปอาชา” ดูแลกระทรวงอุตสาหกรรม

ลองคิดดู ทั้ง 3 กระทรวงนี้ ล้วนเกี่ยวข้องกับปัญหาที่เรากำลังพูดถึง ไม่ว่าจะเป็น พลังงาน โรงงานอุตสาหกรรม การกำจัดกากของเสีย และสิ่งแวดล้อม

นี่ไม่ได้บอกว่า การที่บุคคลเหล่านี้เคยทำงานร่วมรัฐบาลกัน จะเป็นหลักฐานว่า มีการสั่งการจาก “พล.อ.ประยุทธ์”ในปัจจุบันหรอกนะ

แต่ประชาชนมีสิทธิ์ ตั้งข้อสังเกต และตรวจสอบว่า นโยบายที่เริ่มต้นในยุคหนึ่ง ส่งผลต่อเนื่องมาถึงยุคต่อมาอย่างไร และผู้มีอำนาจในแต่ละช่วง รับผิดชอบต่อผลที่เกิดขึ้นอย่างไร

คำสั่ง ม.44 ยกเลิกแล้ว แต่ปัญหาที่ทิ้งไว้ ยังต้องตรวจสอบ

มีข้อมูลอีกชิ้นที่น่าสนใจ นั่นคือ วันที่ 25 กรกฎาคม 2568 สภาผู้แทนราษฎร มีมติยกเลิกคำสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 4/2559

โดยผู้สื่อข่าวรายงานว่า หลังคำสั่งดังกล่าวมีผลบังคับใช้ มีโรงงานกลุ่มรีไซเคิลขยะ และโรงไฟฟ้าพลังงานความร้อน ที่ได้รับใบอนุญาตก่อนและหลังคำสั่ง รวม 3,556 แห่ง


เป็นอีกหลักฐานหนึ่งที่ทำให้เห็นว่า คำสั่งดังกล่าว ไม่ได้เป็นเพียงเรื่องตัวหนังสือในกฎหมาย แต่เกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างการตั้งโรงงานจริงๆ

และคงไม่ต้องมาบอกซ้ำนะว่า ในช่วงเกือบสิบปีที่ผ่านมา โรงงานเหล่านี้ ได้รับการกำกับดูแลดีแค่ไหน และพื้นที่ไหนได้รับผลกระทบไปแล้วบ้าง

ขยะพิษไม่ใช่แค่ปัญหาของโรงงาน แต่เป็นปัญหาของประเทศ

สุดท้าย อยากให้มองเรื่องนี้ให้ไกลกว่าการทะเลาะกัน ว่าใครเปิดประตู ใครห้าม ใครเป็นคนผิด

เพราะขยะพิษไม่ได้จบอยู่แค่ในโรงงาน

ถ้ามีการจัดการกากของเสียไม่ถูกต้อง สารปนเปื้อนอาจลงสู่ดิน แหล่งน้ำ และห่วงโซ่อาหาร กระทบต่อเกษตรกร ชุมชน และประชาชน ที่ต้องบริโภคอาหารเหล่านั้น

ประเทศไทยยังเป็นประเทศผู้ส่งออกสินค้าเกษตรและอาหารรายสำคัญด้วย

หากมีหลักฐานว่า สินค้าเกษตร หรืออาหารจากพื้นที่ใด มีสารปนเปื้อนเกินมาตรฐาน ก็อาจนำไปสู่การตรวจสอบที่เข้มงวดขึ้น กระทบความเชื่อมั่น และต้นทุนการส่งออกได้

เรื่องนี้จึงต้องจัดการตั้งแต่ต้นน้ำ ถึงปลายน้ำ ไม่ใช่รอให้ชาวบ้านเดือดร้อนแล้วค่อยออกมาแก้ไข


ถึงตอนนี้ ก็อยากอยากทิ้งคำถามไว้สัก 3 ข้อให้ขบคิด พิจารณากัน ...

-ใครเป็นคนออกนโยบายที่เปิดช่องให้โรงงานจัดการขยะและกากอุตสาหกรรม เข้าไปตั้งในพื้นที่ที่เคยมีข้อจำกัด ?

-เมื่อขยะจากต่างประเทศทะลักเข้ามาแล้ว ใครมีหน้าที่ตรวจสอบการนำเข้า ใครปล่อยให้เกิดการสำแดงเท็จ และใครต้องรับผิดชอบต่อการกำจัดกากของเสีย ?

-เมื่อบุคคลที่เคยมีบทบาทในรัฐบาลชุดก่อนๆ ยังเข้ามามีบทบาทในรัฐบาลชุดต่อมา ประชาชนจะตรวจสอบความต่อเนื่องของนโยบาย และความรับผิดชอบของผู้มีอำนาจได้อย่างไร ?

เพราะฉะนั้น อย่าเพิ่งเอาประกาศห้ามนำเข้าขยะปี 2563 มาเป็นใบรับรองความบริสุทธิ์ให้ใคร

แต่ต้องย้อนกลับไปดูด้วยว่า ใครเป็นคนออกคำสั่งเปิดทาง ในปี 2559 ใครบริหารประเทศในช่วงที่ขยะทะลักเข้ามา และ ใครมีหน้าที่จัดการปัญหาที่เกิดขึ้น!

การออกกฎหมายห้ามในภายหลัง เป็นเรื่องที่ควรทำ แต่ไม่ได้แปลว่า ความรับผิดชอบต่อสิ่งที่เกิดขึ้นก่อนหน้านั้น จะหายไปด้วย

นี่แหละ การตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐ ที่ประชาชนควรทำอย่างจริงจัง ไม่ใช่เลือกจำเฉพาะเรื่องที่ฝ่ายตัวเองได้ประโยชน์!