xs
xsm
sm
md
lg

การยาสูบกำไรร่วงจาก 9 พันล. เหลือหลักร้อยล. จี้คลังรื้อภาษี 2 อัตรา สกัดบุหรี่เถื่อน

เผยแพร่:   ปรับปรุง:   โดย: ผู้จัดการออนไลน์



การยาสูบฯ เผชิญกำไรหดหนัก ปี68 เหลือ506 ล . ขณะที่ผลดำเนินงาน 11เดือนเริ่มฟื้นแต่ยังห่างจากอดีต นักวิชาการเสนอปรับภาษีบุหรี่เป็นอัตราเดียวควบคู่ปราบปรามสินค้าผิดกฎหมาย หลังข้อมูลสำรวจชี้บุหรี่เถื่อนครองตลาด 28%

การยาสูบแห่งประเทศไทย (ยสท.) เผชิญแรงกดดันต่อผลประกอบการต่อเนื่อง โดยข้อมูลปีงบประมาณ 2568 ระบุว่า มีกำไรสุทธิ 506.82 ล้านบาท เทียบกับ 1,041.09 ล้านบาทในปี 2564 และกว่า 9,000 ล้านบาทในปี 2560 ขณะที่ปีงบประมาณ 2569 ผลการดำเนินงานจริง 11 เดือน ระหว่างเดือนตุลาคม 2568 ถึงสิงหาคม 2569 มีกำไรสุทธิ 662.23 ล้านบาท แม้มีสัญญาณฟื้นตัว แต่ยังอยู่ในระดับต่ำเมื่อเทียบกับช่วงก่อนหน้า


นายภูมิจิตต์ พงษ์พันธุ์งาม ผู้ว่าการการยาสูบแห่งประเทศไทย เปิดเผยเมื่อวันที่ 13 กุมภาพันธ์ 2569 ว่า ตลาดบุหรี่ในประเทศได้รับผลกระทบจากพฤติกรรมผู้บริโภคที่เปลี่ยนแปลง นโยบายสาธารณสุขที่มุ่งลดจำนวนผู้สูบบุหรี่ และการขยายตัวของบุหรี่ผิดกฎหมาย โดยระบุว่ารายได้จากการจำหน่ายบุหรี่ของ ยสท. ลดลงกว่า 43% และกำไรลดลงกว่า 94% พร้อมสะท้อนปัญหาช่องว่างราคา เมื่อบุหรี่ถูกกฎหมายมีราคาต่ำสุดประมาณ 65–70 บาทต่อซอง ส่วนบุหรี่ผิดกฎหมายมีราคาเพียง 25–30 บาทต่อซอง

ประเด็นที่หลายฝ่ายเสนอให้ทบทวนคือโครงสร้างภาษีสรรพสามิตบุหรี่ตามมูลค่าแบบสองอัตรา ซึ่งจัดเก็บ 25% สำหรับบุหรี่ราคาขายปลีกไม่เกิน 72 บาทต่อซอง และ 42% สำหรับราคาสูงกว่า 72 บาทต่อซอง โดยนักวิชาการตั้งข้อสังเกตว่า โครงสร้างดังกล่าวจูงใจให้ผู้ผลิตและผู้นำเข้ากำหนดราคาอยู่ในช่วงภาษีต่ำ เกิดการแข่งขันด้านราคา และทำให้บุหรี่ราคาไม่เกิน 72 บาทต่อซองมีสัดส่วนมากกว่า 95% ของตลาด

ขณะเดียวกัน ข้อมูลการสำรวจซองบุหรี่เปล่า หรือ EPS ที่อ้างอิงในงานศึกษาของคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ระบุว่า ไตรมาสแรกปี 2569 บุหรี่ผิดกฎหมายมีสัดส่วนประมาณ 28% ของตลาด พร้อมประเมินว่ารัฐสูญเสียรายได้ภาษีจากบุหรี่ผิดกฎหมายราว 40,000 ล้านบาทต่อปี ปัญหาดังกล่าวยังกระทบต่อยอดจำหน่ายบุหรี่ในระบบและห่วงโซ่การผลิต รวมถึงเกษตรกรผู้ปลูกใบยาสูบที่เผชิญปริมาณการรับซื้อลดลง


ด้าน ศ.พญ.สุวรรณา เรืองกาญจนเศรษฐ์ รองผู้อำนวยการศูนย์วิจัยและจัดการความรู้เพื่อการควบคุมยาสูบ (ศจย.) ให้ข้อมูลต่อคณะกรรมาธิการการสาธารณสุข สภาผู้แทนราษฎร เมื่อวันที่ 22 ตุลาคม 2569 ว่า การเปลี่ยนโครงสร้างภาษีในปี 2560 เปิดทางให้บุหรี่ต่างประเทศปรับราคาลงมาแข่งขันในช่วงภาษีต่ำ ส่งผลกระทบต่อรายได้ภาษี ส่วนแบ่งตลาดของบุหรี่ที่ผลิตในประเทศ ตลอดจนรายได้ของ ยสท. และเกษตรกร


สอดคล้องกับ ผศ.ดร.นพ.วิชช์ เกษมทรัพย์ ผู้อำนวยการ ศจย. ที่เสนอให้รัฐบาลปรับภาษีตามมูลค่าเป็นอัตราเดียว พร้อมพิจารณาภาษีตามปริมาณอย่างเหมาะสม เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการจัดเก็บรายได้และลดจำนวนผู้สูบบุหรี่ ควบคู่กับการปราบปรามบุหรี่ผิดกฎหมาย การเข้าร่วมพิธีสารเพื่อขจัดการค้ายาสูบผิดกฎหมาย และการป้องกันการแทรกแซงนโยบายสาธารณะจากธุรกิจยาสูบ

อย่างไรก็ตาม ผลศึกษาการปรับภาษีแต่ละแนวทางให้ประมาณการแตกต่างกัน โดย ศ.ดร.อิศรา ศานติศาสน์ และคณะ เสนอภาษีตามมูลค่าอัตราเดียว 30% และเพิ่มภาษีตามปริมาณจาก 25 บาท เป็น 35 บาทต่อซอง ประเมินว่าจะเพิ่มรายรับภาษีกว่า 9,100 ล้านบาท และทำให้ยอดขายบุหรี่ซิกาแรตลดลง 242 ล้านซอง แต่ประมาณหนึ่งในสามของยอดที่ลดลงอาจถูกทดแทนด้วยบุหรี่หนีภาษีและยาเส้นหรือบุหรี่มวนเอง

ส่วนรายงานศึกษาของคณะกรรมาธิการการเงิน การคลัง สถาบันการเงินและตลาดการเงิน สภาผู้แทนราษฎร ปี 2567 ประเมินว่า หากใช้ภาษีตามมูลค่าอัตราเดียว 25% และเพิ่มภาษีตามปริมาณเป็น 26 บาทต่อซอง รัฐจะมีรายรับเพิ่มขึ้น 687.30 ล้านบาทต่อปี โดยปริมาณบุหรี่ในตลาดไม่เปลี่ยนแปลง แต่หากใช้อัตราตามมูลค่า 30% ร่วมกับภาษีตามปริมาณ 26 บาทต่อซอง รายรับภาษีจะลดลง 518.5 ล้านบาทต่อปี และปริมาณบุหรี่ถูกกฎหมายลดลง 152.3 ล้านซองต่อปี

ขณะที่ รศ.ดร.ถิรภาพ ฟักทอง จากศูนย์บริการวิชาการเศรษฐศาสตร์ คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เสนอให้ปรับภาษีระยะยาวแบบขั้นบันได ใช้ภาษีตามมูลค่าอัตราเดียวระหว่าง 25–28% และเพิ่มภาษีตามปริมาณครั้งละ 0.05 บาทต่อมวน หรือ 1 บาทต่อซอง ทุก 2 ปี ควบคู่กับการปราบปรามอย่างต่อเนื่อง โดยผลประมาณการถึงปี 2588 ชี้ว่ารายรับภาษีอาจเพิ่มขึ้น 517–2,941 ล้านบาทตามแนวทางที่เลือก ส่วนผลต่อปริมาณบุหรี่ผิดกฎหมายขึ้นอยู่กับอัตราภาษีและความเข้มข้นในการปราบปราม

ก่อนหน้านี้ นายกรณ์ จาติกวณิช อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง หยิบยกปัญหาดังกล่าวระหว่างการพิจารณางบประมาณกระทรวงการคลังในสภาผู้แทนราษฎร เมื่อวันที่ 7 กันยายน 2569 โดยตั้งข้อสังเกตว่า นโยบายภาษีบุหรี่ตลอดหลายปีไม่ได้ทำให้จำนวนผู้สูบลดลงอย่างมีนัยสำคัญ ขณะที่รายได้ภาษีกลับลดลง พร้อมประเมินว่ารัฐสูญเสียรายได้สะสมเกือบแสนล้านบาท จึงเรียกร้องให้กระทรวงการคลังและกรมสรรพสามิตทบทวนโครงสร้างภาษี ทั้งด้านการจัดเก็บรายได้ การแข่งขัน และการขยายตัวของบุหรี่ผิดกฎหมาย

ข้อเสนอจากฝ่ายวิชาการ สาธารณสุข และการเมือง ทำให้แนวทางปรับโครงสร้างภาษีบุหรี่เป็นประเด็นที่ต้องติดตาม โดยเฉพาะการกำหนดอัตราที่เหมาะสมและมาตรการปราบปรามควบคู่กัน เพื่อรักษารายได้รัฐ ลดการบริโภคยาสูบ และแก้ปัญหาสินค้าผิดกฎหมายที่กระทบต่อทั้งระบบเศรษฐกิจและเป้าหมายด้านสุขภาพประชาชน