จับตามติศาลรัฐธรรมนูญ รับคำร้องหรือไม่?! หลัง กกต.ยื่นขอให้ชี้ขาดอำนาจตรวจสอบ สว.

วันนี้อยากชวนมาร่วมกันพิจารณาเรื่องหนึ่งที่กำลังเป็นประเด็นสำคัญในกระบวนการยุติธรรมของบ้านเรา
 
นั่นก็ คือกรณี กกต. นำคำร้องพร้อมเอกสาร 2 ลัง ไปยื่นต่อศาลรัฐธรรมนูญ เพื่อขอให้วินิจฉัยเรื่องอำนาจหน้าที่ในการตรวจสอบคุณสมบัติ ผู้สมัคร สว.

เรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องเล็ก เพราะมันกำลังกลายเป็นคำถามว่า ระหว่าง กกต. กับศาลฎีกา ใครมีอำนาจตรวจสอบเรื่องคุณสมบัติผู้สมัครสว.กันแน่ และทำไมกกต. ถึงต้องเดินเรื่องมาถึงศาลรัฐธรรมนูญ ในเวลานี้

ขอพาย้อนกลับไปดูที่มาที่ไป ของเรื่องนี้กันก่อน
 
เริ่มจาก กกต. มีมติเสียงข้างมาก 5 ต่อ 2 ให้ยื่นคำร้องต่อศาลรัฐธรรมนูญ โดยอ้างรัฐธรรมนูญ มาตรา 210 วรรคหนึ่ง (2) ประเด็นที่ขอให้ศาลวินิจฉัยมีอยู่ 2 เรื่อง

เรื่องแรก เมื่อเจ้าหน้าที่เลือกตั้งรับสมัครและประกาศรายชื่อผู้สมัคร สว. ไปแล้ว คำสั่งนั้นถือเป็นที่สุด หรือไม่ จะมีใครกลับมาตรวจสอบคุณสมบัติกันอีกได้หรือเปล่า
 
เรื่องที่สอง เมื่อกกต. มีคำวินิจฉัยตาม มาตรา 60 และ มาตรา 62 ของกฎหมายการได้มาซึ่ง สว. แล้ว คำวินิจฉัยนั้นถือเป็นที่สุดหรือไม่ ศาลฎีกาจะรับคำร้องเพื่อมาตรวจสอบ หรือทบทวนได้อีกหรือเปล่า
 
พูดภาษาชาวบ้านก็คือ กกต. กำลังถามว่า เมื่อกระบวนการของ กกต. ดำเนินไปจนถึงขั้นตอนหนึ่งแล้ว ศาลฎีกายังสามารถเข้ามาตรวจสอบกระบวนการเหล่านั้นได้อีกหรือไม่
 
ทีนี้ปัญหามันอยู่ตรงที่ว่า ... รัฐธรรมนูญมาตรา 210 (2) ให้อำนาจศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยปัญหาเกี่ยวกับหน้าที่และอำนาจของรัฐสภา สภาผู้แทนราษฎร วุฒิสภา คณะรัฐมนตรี และองค์กรอิสระ

แต่ไม่ได้ระบุให้มีอำนาจวินิจฉัยข้อพิพาทเกี่ยวกับอำนาจของศาลยุติธรรมโดยตรง!
 
นี่จึงเป็นเหตุผลสำคัญที่ กกต. เสียงข้างน้อย 2 คน คือ นายสิทธิโชติ อินทรวิเศษ กับ นายชาย นครชัย ไม่เห็นด้วยกับมติเสียงข้างมาก

โดยทั้งสองคนมองว่า การยื่นคำร้องครั้งนี้ มีผลกระทบต่ออำนาจของศาลฎีกาโดยตรง และไม่ใช่เรื่องที่ กกต.จะอาศัยมาตรา 210 (2) มาขอให้ศาลรัฐธรรมนูญ วินิจฉัยได้

ที่สำคัญ ทั้งสองคนยังตั้งข้อสังเกตว่า การยื่นคำร้องแบบนี้ ไม่ได้ทำให้ศาลฎีกาต้องหยุดพิจารณาคดีเพื่อรอคำวินิจฉัยจากศาลรัฐธรรมนูญด้วย
 
ตรงนี้คิดว่าเป็นข้อกฎหมายที่ต้องให้ความสำคัญอย่างมาก เพราะมันเกี่ยวข้องกับหลักการแบ่งแยกอำนาจและการตรวจสอบถ่วงดุลระหว่างองค์กร

ทีนี้ลองมาดูอีกด้านหนึ่ง...นายไพศาล พืชมงคล นักกฎหมาย ก็ออกมาให้ความเห็นว่า ศาลรัฐธรรมนูญ อาจยกคำร้องของ กกต.
เหตุผลแรก คือ คำร้องลักษณะนี้อาจเป็นเพียงการตั้งข้อหารือ หรือคาดการณ์ปัญหาที่จะเกิดขึ้นในอนาคต ยังไม่ใช่ข้อพิพาทเกี่ยวกับหน้าที่ และอำนาจที่เกิดขึ้นจริงในลักษณะที่จะยื่นให้ศาลรัฐธรรมนูญ วินิจฉัยได้

เหตุผลที่สอง คือ มาตรา 210 (2) ไม่ได้ให้อำนาจศาลรัฐธรรมนูญ เข้ามาวินิจฉัยอำนาจของศาลยุติธรรม

นี่เป็นความเห็นทางกฎหมายของ นายไพศาล ซึ่งสอดคล้องกับข้อกังวลบางส่วนของ กกต. เสียงข้างน้อย แต่สุดท้ายก็ต้องรอดูว่า ศาลรัฐธรรมนูญจะตีความเรื่องเขตอำนาจ และเงื่อนไขการรับคำร้องอย่างไร


ทีนี้มาถึงคำถามสำคัญ ... ถ้าศาลรัฐธรรมนูญรับคำร้อง จะหมายความว่าอย่างไร ?

ต้องแยกให้ออกก่อนว่า การรับคำร้องไว้พิจารณา ไม่ได้หมายความว่าศาลฯ เห็นด้วยกับกกต. และไม่ได้หมายความว่า ศาลจะต้องวินิจฉัยให้ศาลฎีกาหมดอำนาจตรวจสอบ

แต่การรับคำร้อง จะทำให้ประเด็นนี้เข้าสู่กระบวนการพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ และต้องติดตามต่อไปว่า ศาลจะกำหนดขอบเขตอำนาจของแต่ละองค์กร ไว้อย่างไร

ในทางกลับกัน ถ้าศาลฯ ไม่รับคำร้อง ก็ต้องดูเหตุผลด้วยว่า ไม่รับเพราะไม่มีอำนาจพิจารณา หรือ เพราะคำร้องยังไม่เข้าเงื่อนไขตามกฎหมาย

สองอย่างนี้ มีความหมายแตกต่างกัน

ทั้งนี้ สิ่งที่คิดว่า ประชาชนควรตั้งคำถามมากที่สุด ไม่ใช่แค่ว่าศาลรัฐธรรมนูญ จะรับหรือไม่รับ

แต่อยู่ที่ว่า ทำไมองค์กรที่มีหน้าที่ตรวจสอบการเลือกตั้งอย่าง กกต. จึงต้องกังวลกับการที่ศาลฎีกาเข้ามาตรวจสอบกระบวนการของตัวเอง

ถ้า กกต. มั่นใจว่า การตรวจสอบคุณสมบัติผู้สมัคร สว. ที่ผ่านมา ทำถูกต้องตามกฎหมายทุกขั้นตอน ก็ต้องสามารถชี้แจงเหตุผล และข้อกฎหมายต่อกระบวนการตรวจสอบได้

เพราะองค์กรอิสระ ไม่ได้หมายความว่าเป็นองค์กรที่ไม่มีใครตรวจสอบได้

และคำว่า อำนาจหน้าที่เป็นที่สุด ก็ไม่ควรถูกตีความจนกลายเป็นว่า องค์กรหนึ่งสามารถใช้อำนาจของตัวเองโดยปราศจากการตรวจสอบถ่วงดุล

อีกประเด็นหนึ่ง ที่ต้องไม่มองข้ามก็คือ หากมีการตรวจสอบพบว่า กกต. ใช้อำนาจโดยไม่ชอบ หรือมีการละเว้นการปฏิบัติหน้าที่ ก็อาจนำไปสู่กระบวนการตรวจสอบความรับผิดตามกฎหมายได้ แต่เรื่องนี้ยังต้องพิสูจน์ทั้งข้อเท็จจริง เจตนา และองค์ประกอบความผิด ไม่ใช่สรุปว่า การยื่นคำร้องครั้งนี้เท่ากับ กกต. กระทำความผิดแล้ว

สุดท้ายอยากฝากคำถามไว้ให้ติดตามกันสักสองข้อ

ข้อแรก ศาลรัฐธรรมนูญ จะวางขอบเขตอำนาจของตัวเองตาม มาตรา 210 (2) ไว้อย่างไร จะรับเรื่องที่เกี่ยวข้องกับอำนาจของศาลฎีกา เข้ามาวินิจฉัยหรือไม่

ข้อสอง ไม่ว่าศาลรัฐธรรมนูญจะมีคำสั่งอย่างไร หลักการตรวจสอบถ่วงดุล จะยังคงอยู่หรือไม่ และประชาชนจะยังสามารถตรวจสอบการทำหน้าที่ของ กกต. ได้มากน้อยแค่ไหน

เพราะเรื่องนี้ ไม่ใช่แค่เรื่องของ กกต. ไม่พอใจที่ศาลฎีกา เข้ามาตรวจสอบการทำงานของตัวเอง

แต่มันเป็นเรื่องของหลักการสำคัญในระบอบประชาธิปไตย ว่า ไม่มีองค์กรไหนควรมีอำนาจจนกลายเป็นว่าไม่ต้องรับการตรวจสอบจากใคร

และนี่คือสิ่งที่เราต้องติดตามกันต่อไป