วันนี้(9 พ.ย.) ในการเสวนา “มีทางออกไหม? ปัญหาน้ำเสีย จังหวัดสระบุรี” ซึ่งจัดโดยมูลนิธิบูรณะนิเวศ ร่วมกับ Decode ไทยพีบีเอส ประเด็นนี้เริ่มต้นจากน้ำในคลองห้วยตะเข้ บริเวณใกล้โรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย สระบุรี คลองหนองน้ำเขียว คลองเกตุ และคลองเพรียว เกิดน้ำดำหลังฝนตกหนักเมื่อช่วงเดือนพฤษภาคมที่ผ่านมา
ดร.พูนศักดิ์ จันทร์จำปี สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบบัญชีรายชื่อ พรรคประชาชน ในฐานะผู้เชี่ยวชาญด้านการจัดการกากอุตสาหกรรม ได้นำเสนอข้อมูลจากรายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA) และผลตรวจคุณภาพน้ำของบริษัท เบตเตอร์ เวิลด์ กรีน จำกัด (มหาชน) หรือ BWG
โดยตั้งข้อสังเกตเกี่ยวกับประสิทธิภาพระบบบำบัดน้ำเสีย ปริมาณน้ำชะจากหลุมฝังกลบ และความจุในการรองรับขยะอุตสาหกรรม ขณะที่ผู้เชี่ยวชาญด้านวิศวกรรมชี้ข้อสงสัย ดร.พูนศักดิ์ อ่านผัง EIA ผิดขั้นตอนหรือจงใจตัดตอน
หนึ่งในประเด็นสำคัญที่ ดร.พูนศักดิ์นำเสนอ คือผลตรวจค่า COD ของน้ำที่ผ่านระบบบำบัดทางเคมีชุดที่ 2 ซึ่งมีค่าสูงสุด 5,609 มิลลิกรัมต่อลิตร พร้อมแสดงเส้นอ้างอิง 120 มิลลิกรัมต่อลิตร
COD หรือ Chemical Oxygen Demand คือค่าความต้องการออกซิเจนทางเคมี ใช้ประเมินภาระมลสารในน้ำ โดยค่ายิ่งสูงยิ่งสะท้อนปริมาณสารที่ต้องได้รับการบำบัดมากขึ้น
แต่เมื่อพิจารณาแผนผังระบบบำบัดน้ำเสียที่ปรากฏในสไลด์ที่นำมาเสนอ พบว่าน้ำจากระบบเคมีชุดที่ 2 ยังไม่ใช่น้ำทิ้งสุดท้าย โดยตามเส้นทางการจัดการน้ำที่นำเสนอ ยังต้องผ่านกระบวนการบำบัดทางชีวภาพและระบบ RO ก่อนนำน้ำกลับมาใช้ประโยชน์
จึงเกิดข้อโต้แย้งทางวิศวกรรมว่า “การนำค่า COD ของน้ำระหว่างกระบวนการบำบัด ไปเปรียบเทียบกับเกณฑ์มาตรฐานน้ำทิ้งสุดท้าย ไม่สามารถใช้เป็นหลักฐานยืนยันว่าโรงงานปล่อยน้ำเสียเกินมาตรฐานออกสู่สิ่งแวดล้อมได้โดยตรง”
ข้อสังเกตนี้สอดคล้องกับคำชี้แจงของกรมโรงงานอุตสาหกรรมที่ระบุว่าไม่พบการปล่อยน้ำเสียจาก BWG ออกนอกโรงงาน
ดร.พูนศักดิ์ยังตั้งข้อสงสัยว่า ระบบบำบัดน้ำเสียชีวภาพของ BWG มีประสิทธิภาพเพียงพอหรือไม่ ข้อมูล EIA ที่นำเสนอระบุว่า ระบบชีวภาพได้รับการออกแบบให้รองรับน้ำเสียที่มีค่า BOD สูงถึง 3,000 มิลลิกรัมต่อลิตร และภาระสารอินทรีย์รวม 750 กิโลกรัมต่อวัน BOD หรือ Biochemical Oxygen Demand คือค่าความต้องการออกซิเจนทางชีวเคมี ใช้วัดภาระสารอินทรีย์ที่จุลินทรีย์ต้องใช้ออกซิเจนในการย่อยสลาย
ขณะที่ข้อมูลน้ำชะขยะในสไลด์ระบุว่า
- หลุมฝังกลบขยะไม่อันตราย มีค่า BOD ระหว่าง 1,000–3,000 มิลลิกรัมต่อลิตร
- หลุมฝังกลบขยะอันตราย มีค่า BOD ระหว่าง 1,500–2,600 มิลลิกรัมต่อลิตร
ตัวเลขดังกล่าวยังอยู่ภายในช่วงความเข้มข้นที่ใช้ในการออกแบบระบบ จึงยังไม่สามารถสรุปได้ว่าระบบชีวภาพมีประสิทธิภาพไม่เพียงพอ
ซึ่งการประเมินประสิทธิภาพจริงต้องตรวจสอบทั้งปริมาณน้ำเข้าระบบ ภาระสารอินทรีย์รวม และผลตรวจคุณภาพน้ำหลังบำบัดประกอบด้วย
อีกข้อสงสัยเกี่ยวข้องกับระบบชีวภาพที่ออกแบบให้รองรับน้ำเสีย 250 ลูกบาศก์เมตรต่อวัน ขณะที่ระบบบำบัดทางเคมีชุดที่ 2 มีกำลังรองรับ 200 ลูกบาศก์เมตรต่อวัน
ประเด็นนี้มีข้อโต้แย้งว่า การนำตัวเลขกำลังออกแบบของระบบแต่ละขั้นตอนมาบวกลบกันโดยตรง อาจไม่สะท้อนการเดินระบบจริง เนื่องจากมีขั้นตอนตกตะกอน พักน้ำ และควบคุมอัตราการไหล ขณะที่ปริมาณน้ำเสียอาจเปลี่ยนแปลงตามกิจกรรมและสภาพอากาศ นอกจากนี้ ตัวเลขน้ำชะขยะประมาณ 132 ลูกบาศก์เมตรต่อวัน ที่ปรากฏใน EIA ยังเป็นการคำนวณจากสมมติฐานกรณีฝนตกหนัก ไม่ใช่ปริมาณน้ำชะขยะที่เกิดขึ้นเท่ากันทุกวัน
ดังนั้น การประเมินว่าระบบบำบัดรองรับน้ำเสียได้เพียงพอหรือไม่ จำเป็นต้องใช้ข้อมูลสมดุลน้ำและการเดินระบบจริง ไม่ใช่อาศัยเพียงการเปรียบเทียบกำลังออกแบบของแต่ละขั้นตอน
ในช่วงท้าย ดร.พูนศักดิ์ยังนำเสนอข้อมูลปริมาณขยะสะสมระหว่างปี 2553–2569 เปรียบเทียบกับความจุหลุมฝังกลบตามรายงาน EIA ปี 2546 พร้อมตั้งข้อสงสัยว่ามีการรับขยะเกินความจุที่กำหนดหรือไม่
ซึ่งข้อเท็จจริงการนำความจุจากรายงาน EIA ที่จัดทำเมื่อ 23 ปีก่อน มาเปรียบเทียบกับปริมาณขยะสะสมในปัจจุบัน ต้องพิจารณาข้อมูลการเปลี่ยนแปลงโครงการ การอนุญาตขยายหลุมฝังกลบ ตลอดจนกระบวนการจัดการของเสียเพิ่มเติมด้วย หากมีการอนุญาตปรับเปลี่ยนหรือขยายโครงการภายหลัง จำเป็นต้องนำความจุและเงื่อนไขตามเอกสารอนุญาตฉบับล่าสุดมาใช้ประกอบการประเมิน ทั้งนี้ ยังต้องตรวจสอบใบอนุญาตและข้อมูลความจุคงเหลือจริงก่อนสรุปว่ามีการรับขยะเกินข้อกำหนด
กรมโรงงานฯ ย้ำผลตรวจ BWG ไม่พบการปล่อยน้ำเสียออกนอกโรงงาน
ด้าน ดร.ธนกร ยอดสมสวย นักวิทยาศาสตร์เชี่ยวชาญ กรมโรงงานอุตสาหกรรม ได้ชี้แจงผลการตรวจสอบโรงงานจัดการของเสีย 3 แห่งในจังหวัดสระบุรี โดยมีข้อค้นพบแตกต่างกัน
สำหรับ บริษัท ที.เอ็น.ซี. รีไซเคิล จำกัด เจ้าหน้าที่ตรวจพบการระบายน้ำชะจากกองวัสดุที่ไม่ใช้แล้วออกนอกโรงงานลงสู่แหล่งน้ำสาธารณะ โดยมีค่าสารแขวนลอย (TSS) เกินมาตรฐานน้ำทิ้ง
ส่วน บริษัท เวสท์ รีโคเวอรี่ จำกัด ตรวจพบการระบายน้ำจากบ่อภายในโรงงานผ่านท่อไปยังบ่อดินนอกบริเวณโรงงาน รวมถึงพบคุณภาพน้ำในบ่อบางรายการสูงกว่าเกณฑ์มาตรฐานน้ำทิ้งที่นำมาเปรียบเทียบ
ขณะที่ บริษัท เบตเตอร์ เวิลด์ กรีน จำกัด (มหาชน) หรือ BWG ไม่พบการปล่อยน้ำเสียออกสู่แหล่งน้ำสาธารณะตามข้อมูลคำชี้แจงของกรมโรงงานฯ
สำหรับผลตรวจน้ำในบ่อรับน้ำฝนและบ่อรับน้ำชะจากหลุมฝังกลบของ BWG ซึ่งพบสารบางรายการสูงกว่าเกณฑ์อ้างอิงนั้น กรมโรงงานฯ อธิบายว่าเป็นการนำมาตรฐานน้ำทิ้งมาใช้เปรียบเทียบคุณภาพน้ำภายในระบบจัดการของโครงการ ไม่ได้หมายความว่าน้ำดังกล่าวถูกปล่อยออกสู่สิ่งแวดล้อมแล้ว
อย่างไรก็ตาม กรมโรงงานฯ ยังมีคำสั่งให้ BWG หยุดประกอบกิจการบางส่วนในส่วนหลุมฝังกลบของเสียอันตราย และปรับปรุงระบบจัดการน้ำเสีย
ย้ำตรวจสอบตามกฎหมาย ไม่ตัดสินโรงงานตามแรงกดดัน
ดร.ธนกรยังระบุถึงหลักการทำงานของกรมโรงงานอุตสาหกรรมว่า แม้จะมีแรงกดดันบนเวทีเสวนาวันนี้ แต่การใช้อำนาจกับผู้ประกอบการต้องดำเนินการภายใต้กฎหมาย โดยยึดหลักฐานข้อเท็จจริงและผลพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์เป็นสำคัญ การสั่งหยุดหรือปิดโรงงานต้องมีข้อเท็จจริงและฐานกฎหมายรองรับ ไม่สามารถดำเนินการเพียงเพราะข้อสงสัยหรือแรงกดดันจากฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง
พร้อมระบุว่าจะนำข้อมูลจากเวทีเสวนาเสนอต่อผู้บริหาร เพื่อพิจารณาแนวทางประสานหน่วยงานที่เกี่ยวข้องตรวจสอบเพิ่มเติม
กรณีน้ำดำสระบุรีจึงยังต้องพิสูจน์ข้อเท็จจริงอย่างรอบด้าน โดยเฉพาะการแยกผลตรวจน้ำระหว่างกระบวนการบำบัดออกจากน้ำทิ้งที่ระบายสู่สิ่งแวดล้อม รวมถึงตรวจสอบเส้นทางน้ำและแหล่งกำเนิดมลพิษที่แท้จริง
