กสม.ชงนายกฯ ทบทวนกฎหมาย TOD หวั่นเปิดช่องพัฒนาเมืองรอบสถานีรถไฟ 177 แห่งทั่วประเทศ กระทบชุมชนเช่าที่ รฟท.-ผู้มีรายได้น้อย จี้เปิดให้ประชาชนมีส่วนร่วมตั้งแต่ต้นทาง พร้อมประเมินผลกระทบสิทธิมนุษยชนและบรรจุแผนที่อยู่อาศัย ก่อนเสนอ ครม.
วันนี้ (2 ต.ค.) นายวสันต์ ภัยหลีกลี้ กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ เปิดเผยว่า กสม.ได้รับเรื่องร้องเรียนจากประชาชนในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ กรณีการจัดทำร่าง พ.ร.บ.การพัฒนาพื้นที่ในและโดยรอบโครงสร้างพื้นฐานทางราง หรือกฎหมาย TOD ของสำนักงานนโยบายและแผนการขนส่งและจราจร (สนข.) ซึ่งมีแนวคิดพัฒนาเมืองควบคู่ระบบคมนาคม โดย จ.ขอนแก่น เป็นหนึ่งในพื้นที่นำร่อง
กสม.ได้ลงพื้นที่ จ.ขอนแก่น รับฟังความคิดเห็นประชาชน ผู้เชี่ยวชาญ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง พบข้อห่วงกังวลว่า ร่างกฎหมายอาจกระทบสิทธิชุมชนและสิทธิในที่อยู่อาศัย โดยเฉพาะชุมชนที่เช่าหรือมีสิทธิเช่าที่ดินของการรถไฟแห่งประเทศไทย (รฟท.) และกลุ่มผู้มีรายได้น้อย
ประเด็นสำคัญ ได้แก่ ร่างกฎหมายยังขาดการส่งเสริมและพัฒนาที่อยู่อาศัย ไม่กำหนดให้ประเมินผลกระทบด้านสังคมและสิทธิมนุษยชน รวมถึงยังไม่กำหนดให้ประชาชนหรือชุมชนมีส่วนร่วมตั้งแต่ขั้นวางแผนและออกแบบโครงการ ตลอดจนควรปรับสัดส่วนตัวแทนภาคประชาสังคมและผู้ทรงคุณวุฒิในคณะกรรมการที่เกี่ยวข้อง
นอกจากนี้ กสม.เห็นว่าการพัฒนา TOD ควรคำนึงถึงประชาชนที่อาศัยอยู่ในพื้นที่เดิม ไม่ใช่มุ่งเฉพาะการพัฒนาเชิงพาณิชย์และระบบขนส่ง โดยเฉพาะกลุ่มผู้มีรายได้น้อยที่อาจได้รับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ที่ดินและราคาที่ดิน หากไม่มีมาตรการรองรับที่เหมาะสม
นายวสันต์กล่าวว่า แม้ สนข.จะรับข้อเสนอไปปรับปรุงร่างกฎหมายแล้ว แต่แผนพัฒนา TOD ครอบคลุมถึง 177 พื้นที่รอบสถานีรถไฟทั่วประเทศ ผู้ที่อาจได้รับผลกระทบจึงไม่ได้จำกัดเฉพาะภาคอีสาน ทุกพื้นที่ควรได้รับข้อมูลและมีส่วนร่วมในกระบวนการจัดทำกฎหมายตั้งแต่ระยะเริ่มต้น
ขณะเดียวกัน ผู้เชี่ยวชาญด้านที่อยู่อาศัยและสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชนฯ เสนอให้บรรจุแผนที่อยู่อาศัยสำหรับผู้มีรายได้น้อยถึงปานกลางไว้ในแนวทาง TOD เพื่อให้การพัฒนาระบบขนส่ง พาณิชยกรรม และคุณภาพชีวิตของชุมชนเดินควบคู่กัน โดยควรมีมาตรการรองรับผู้ที่อาจได้รับผลกระทบจากโครงการอย่างชัดเจน
กสม.ยังเห็นว่าการรับฟังความคิดเห็นควรครอบคลุมประชาชนในพื้นที่ทั้ง 177 แห่ง ไม่ใช่เฉพาะพื้นที่นำร่อง และควรเปิดเผยข้อมูลโครงการ แผนการใช้ประโยชน์ที่ดิน และผลกระทบที่อาจเกิดขึ้น เพื่อให้ประชาชนสามารถมีส่วนร่วมได้อย่างมีข้อมูลเพียงพอ
ทั้งนี้ ที่ประชุม กสม.เมื่อวันที่ 30 ก.ย. 2569 มีมติทำหนังสือถึงนายกรัฐมนตรี ขอให้ ครม.กำกับและติดตาม สนข.ให้จัดรับฟังความคิดเห็นประชาชนอย่างทั่วถึง และนำข้อเสนอของ กสม.ไปปรับปรุงร่างกฎหมาย เพื่อป้องกันผลกระทบต่อ สิทธิชุมชน สิทธิในที่ดินและที่อยู่อาศัย และสิทธิในสิ่งแวดล้อมที่ดี ก่อนเดินหน้าสู่ขั้นตอนการเสนอร่างกฎหมายต่อไป