ความสำเร็จของการแก้ปัญหานิคมสร้างตนเองลำน้ำน่าน จังหวัดอุตรดิตถ์ ถือเป็นหนึ่งใน "โมเดลต้นแบบ" ที่สำคัญที่สุดของสำนักงานคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ (สคทช.) ในการใช้กลไก One Map เพื่อยุติข้อพิพาทและคืนความเป็นธรรมให้กับประชาชนที่ได้รับผลกระทบจากการดำเนินโครงการของรัฐมาอย่างยาวนาน
ปมปัญหา 50 ปี: การเสียสละที่ไร้ซึ่งสิทธิ
ย้อนกลับไปในปี พ.ศ. 2511 พี่น้องประชาชนในพื้นที่ต้องอพยพจากการก่อสร้าง เขื่อนสิริกิติ์ มาอยู่ในที่ดินที่รัฐจัดสรรให้คือ นิคมสร้างตนเองลำน้ำน่าน แม้ชาวบ้านจะยินยอมเสียสละพื้นที่เดิมเพื่อประโยชน์ส่วนรวมของประเทศ แต่ตลอด 50 ปีที่ผ่านมา พวกเขากลับติดกับดักทางกฎหมายเนื่องจากพื้นที่นิคมฯ ไป ทับซ้อนกับหน่วยงานรัฐอื่นถึง 4 หน่วยงาน ได้แก่ ป่าสงวนแห่งชาติ, อุทยานแห่งชาติ และเขต ส.ป.ก. ส่งผลให้ชาวบ้านกว่า 1,000 ราย ไม่สามารถออกโฉนดที่ดินได้แม้จะมีหนังสือ น.ค. 3 อยู่ในมือ ทำให้เกิดความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงแหล่งทุนและขาดความมั่นคงในชีวิต
One Map: เครื่องมือปลดล็อกปัญหาเชิงเทคนิค
สคทช. ได้เร่งรัดดึงกรณีลำน้ำน่านขึ้นมาดำเนินการเป็นกรณีเร่งด่วน โดยไม่ต้องรอตามลำดับแผนงานปกติของกลุ่มจังหวัดที่ 7 หัวใจสำคัญของความสำเร็จครั้งนี้คือ
• การบูรณาการร่วมของหน่วยงาน : การจับเข่าคุยกันระหว่าง สคทช. กรมแผนที่ทหาร กรมพัฒนาสังคมและสวัสดิการ กรมป่าไม้ กรมอุทยานฯ ส.ป.ก. และท้องที่ท้องถิ่น เพื่อหาข้อยุติบนหลักการ One Land, One Law
• การใช้เทคโนโลยีขั้นสูง: มีการใช้ชุดปฏิบัติการเฉพาะกิจลงพื้นที่สำรวจจริง ควบคู่กับการอ่านภาพถ่ายทางอากาศในอดีต ภาพถ่ายดาวเทียมปัจจุบัน และการตรวจสอบรายชื่อทายาทผู้ได้รับผลกระทบเพื่อให้ได้ข้อมูลที่แม่นยำที่สุด
• การปรับแนวเขตแบบ "ถอยคนละก้าว" พื้นที่ใดที่เป็นป่าอุดมสมบูรณ์และไม่มีชาวบ้านทำกินก็นำคืนให้อุทยานฯ และป่าไม้ ส่วนพื้นที่ใดที่มีชาวบ้านอยู่อาศัยทำกินมาดั้งเดิมก็นำมาจัดเป็นเขตนิคมฯ ให้ชัดเจนเพื่อออกเอกสารสิทธิ
ผลลัพธ์แห่งความสำเร็จและความคืบหน้าล่าสุด
ปัจจุบันความสำเร็จของโมเดลลำน้ำน่านมีความคืบหน้าอย่างเป็นรูปธรรม ดังนี้:
• มติ ครม. เห็นชอบ: เมื่อวันที่ 25 กุมภาพันธ์ 2568 คณะรัฐมนตรีได้มีมติเห็นชอบร่างพระราชกฤษฎีกาจัดตั้งนิคมสร้างตนเองลำน้ำน่านตามผลการดำเนินงาน One Map เรียบร้อยแล้ว
• การร่างกฎหมาย: ขณะนี้กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ได้เสนอร่างพระราชกฤษฎีกาจัดตั้งนิคมสร้างตนเองลำน้ำน่าน จ.อุตรดิตถ์ ให้สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาพิจารณา
• สิทธิในโฉนดที่ดิน: เมื่อกฎหมายประกาศใช้ ประชาชนที่มีรายชื่อตรงและมีเอกสิทธิ น.ค. 3 สามารถนำไปยื่นออกโฉนดที่ดินได้ทันที ปลดล็อกความเดือดร้อนที่สะสมมานานกว่าครึ่งศตวรรษ
จากลำน้ำน่านสู่การขยายผลทั่วประเทศ
ความสำเร็จของ "นิคมลำน้ำน่าน" คือก้าวสำคัญที่ สคทช. จะขยายผลสู่ทุกพื้นที่ผ่าน One Map เพื่อจบปัญหาที่ดินทับซ้อนและคืนสิทธิโฉนดที่ดินให้ประชาชนอย่างยั่งยืน โดยมุ่งสร้างความชัดเจนทางกฎหมายเพื่อให้ผืนดินเป็นรากฐานความมั่นคงและสร้างมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจ พร้อมยกระดับคุณภาพชีวิตด้วยธรรมาภิบาลและการเข้าถึงดิจิทัล เพื่อให้การบริหารจัดการที่ดินเกิดประโยชน์สูงสุดและเป็นธรรมแก่ประชาชนทุกคน
สำหรับประชาชนที่มีข้อสงสัยเกี่ยวกับแนวเขตที่ดิน สามารถตรวจสอบข้อมูลได้ผ่านแอปพลิเคชัน One Map Thaiหรือติดต่อขอคำปรึกษาได้ที่ สคทช. โทร 02-265-5445 และเว็บไซต์ https://epetitions.onlb.go.th/
