xs
xsm
sm
md
lg

แผลเป็น 20 ปี FTA ออสซี่-นิวซีแลนด์: บทเรียน "เทนมทิ้ง" ที่รัฐแก้ไม่จบ เตือนซ้ำรอยดีล ART ไทย-สหรัฐฯ

เผยแพร่:   ปรับปรุง:   โดย: ผู้จัดการออนไลน์



เปิดแผล 20 ปี FTA ไทย-ออสเตรเลีย-นิวซีแลนด์ ภาษีนำเข้านมผง 0% ปี 2568 ซ้ำเติมวิกฤตนมล้นตลาด เทน้ำนมดิบทิ้ง 40 ตัน ปมเอกชนลดรับซื้อ-นมผงละลายน้ำ เตือนดีล ART ไทย-สหรัฐฯ



น้ำนมดิบสีขาว 40 ตันที่ถูกเททิ้งบนพื้นถนนจังหวัดลพบุรี หรือหน้าทำเนียบรัฐบาลซ้ำแล้วซ้ำเล่า มันคือ "ใบเสร็จความล้มเหลว" ตลอด 2 ทศวรรษของการเปิดเขตการค้าเสรี (FTA) ไทย-ออสเตรเลีย-นิวซีแลนด์ ที่รัฐไทยปล่อยให้ฟาร์มรายย่อยล้มหายตายจาก และกำลังกลายเป็นสัญญาณเตือนภัยถึงรัฐบาลในวันที่เดินหน้าลงนามดีล ART ไทย-สหรัฐฯ เพื่อไม่ให้ประวัติศาสตร์ซ้ำรอยกระทบเกษตรกรผู้เลี้ยงหมูและห่วงโซ่การผลิต-บริโภคทั้งแผ่นดิน


เททิ้งน้ำนมดิบ: บทพิสูจน์ความล้มเหลว 20 ปีเอฟทีเอ

ภาพกลุ่มเกษตรกรเครือข่ายสหกรณ์โคนมในพื้นที่ลพบุรี สระบุรี และนครราชสีมา นำรถบรรทุกน้ำนมดิบออกมาเททิ้งกลางถนนกว่า 40 ตัน เมื่อต้นปี 2569 และต่อเนื่องด้วยการยกขบวนของชุมนุมสหกรณ์โคนมแห่งประเทศไทย 60 สหกรณ์ทั่วประเทศ บุกปักหลักหน้าทำเนียบรัฐบาลในเดือนกรกฎาคม 2569 คือภาพสะท้อนความเจ็บปวดที่หยั่งรากลึกมาตลอด 20 ปีเต็ม นับตั้งแต่ประเทศไทยลงนามความตกลงการค้าเสรีไทย-ออสเตรเลีย (TAFTA) และไทย-นิวซีแลนด์ (TNZCEP) ที่มีผลบังคับใช้ตั้งแต่ปี 2548


ตลอดระยะเวลา 2 ทศวรรษแห่งการเปลี่ยนผ่าน ภาครัฐเคยให้คำมั่นว่าจะใช้เวลาปรับตัวเพื่อยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขันให้เกษตรกรโคนมไทยก่อนที่กำแพงภาษีนำเข้านมผงและผลิตภัณฑ์นมจะลดลงเหลือ 0% เต็มรูปแบบในปี 2568 แต่เมื่อเส้นตายมาถึง ความจริงกลับโหดร้าย ฟาร์มโคนมรายย่อยจำนวนมากต้องแบกหนี้สินและล้มหายตายจาก ขณะที่คนที่ยังกัดฟันสู้อย่างจนตรอก ได้แต่ใช้สัญลักษณ์เทน้ำนมดิบทิ้งเรียกร้องความรับผิดชอบจากรัฐบาลซ้ำแล้วซ้ำเล่า

ย้อนรอย 3 ทศวรรษ กับเกมที่แพ้ตั้งแต่ในมุ้ง

การเทน้ำนมดิบทิ้งที่เป็นสัญลักษณ์แห่งความสิ้นหวังหลอกหลอนอุตสาหกรรมโคนมไทยมานานกว่า 3 ทศวรรษ เพราะน้ำนมดิบเป็นสินค้าที่เน่าเสียง่ายภายใน 24–48 ชั่วโมง หากไร้โรงงานรับซื้อ เกษตรกรก็ไม่มีทางเลือกอื่นนอกจากเททิ้ง

• ยุคก่อนเปิดเสรี (พ.ศ. 2535 – 2546): เกิดวิกฤตน้ำนมดิบล้นตลาดเป็นระยะจากการที่โรงงานนิยมนำเข้านมผงขาดมันเนยราคาถูกมาผสมขาย จนเกษตรกรต้องออกมาเทนมทิ้งหน้าทำเนียบรัฐบาลและกระทรวงเกษตรฯ นำไปสู่จุดกำเนิด "โครงการอาหารเสริม (นม) โรงเรียน" ในปี 2535 เพื่อช่วยดูดซับน้ำนมดิบในประเทศ

• ยุคเปิดเสรี FTA สู่จุดแตกหักภาษี 0% (พ.ศ. 2548 – 2569): ภายใต้กรอบ TAFTA และ TNZCEP เกษตรกรโคนมไทยซึ่งส่วนใหญ่เป็นฟาร์มขนาดเล็ก ต้องลงสนามแข่งขันกับฟาร์มอุตสาหกรรมขนาดมหึมาบนทุ่งหญ้าธรรมชาติของออสเตรเลียและนิวซีแลนด์ที่ต้นทุนต่ำกว่ามาก ผลการศึกษาของ สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI) ชี้ชัดว่า จุดอ่อนสำคัญของฟาร์มโคนมไทยคือต้นทุนอาหารสัตว์และค่าบริหารจัดการที่สูง ผลผลิตน้ำนมต่อตัวต่ำ รวมถึงความเสี่ยงจากโรคระบาดสัตว์ ทำให้ไม่สามารถแข่งขันด้านราคากับสินค้านำเข้าได้


เปิดปมนมผงละลายน้ำ-วิกฤต อ.ส.ค. และจุดบอดกองทุน FTA

เมื่อกำแพงภาษีนำเข้านมผงลดเหลือ 0% เต็มรูปแบบในปี 2568 กลไกตลาดในประเทศก็บิดเบี้ยวทันที ข้อมูลจากเครือข่ายสหกรณ์โคนมระบุว่า วิกฤตน้ำนมดิบล้นตลาดในระบบ MOU กว่า 211 ตันต่อวันจนเกิดความเสียหายกว่า 170 ล้านบาท ไม่ได้เกิดจากคนไทยดื่มนมน้อยลง แต่เกิดจาก "บริษัทเอกชนรายใหญ่ 3 แห่งปรับลดโควตาการรับซื้อน้ำนมดิบในประเทศลงอย่างฮวบฮาบ" เช่น จาก 320 ตัน/วัน เหลือ 120 ตัน/วัน, จาก 150 ตัน/วัน เหลือ 50 ตัน/วัน และจาก 300 ตัน/วัน เหลือ 100 ตัน/วัน แล้วหันไปนำเข้านมผงเสรีราคาถูกมาละลายน้ำแทน

ซ้ำร้าย องค์การส่งเสริมกิจการโคนมแห่งประเทศไทย (อ.ส.ค.) ซึ่งเป็นที่พึ่งสุดท้ายของเกษตรกร กลับเผชิญปัญหาขาดสภาพคล่องทางการเงินอย่างหนักจนค้างจ่ายค่าน้ำนมดิบและไม่มีเงินซื้อกล่องบรรจุนม ทำให้เกษตรกรต้องตั้งคำถามถึงรัฐบาลว่า "จะอุ้มชาวโคนม หรืออุ้มอุตสาหกรรมแปรรูป?" เพราะในประเทศพัฒนาแล้วอย่างญี่ปุ่นหรืออิสราเอล ต่างมองว่าน้ำนมดิบคือ "สินทรัพย์ทางยุทธศาสตร์" และความมั่นคงทางอาหารของชาติ หากปล่อยให้เกษตรกรล่มสลาย องค์ความรู้การเลี้ยงโคนมที่สะสมมากว่า 60 ปีจะสูญสิ้นไปในรุ่นเดียว

ขณะที่ฝั่งภาครัฐอย่าง กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ และ อ.ส.ค. ทำได้เพียงใช้มาตรการแก้ผ้าเอาหน้ารอดเฉพาะหน้า เช่น การทำ MOU ระบายน้ำนมดิบค้างสต็อกให้ อ.ส.ค. รับซื้อเพิ่มตามแผนฉุกเฉิน 140 ตันต่อวัน เร่งเคลียร์หนี้ค้างจ่ายเป็นรายเดือน และขยายจุดขายผ่านสถานีบริการน้ำมัน แต่เม็ดเงินจาก กองทุน FTA ตลอด 20 ปีที่ผ่านมา กลับไม่สามารถปฏิรูปโครงสร้างต้นทุนและยกระดับฟาร์มรายย่อยให้ยืนหยัดด้วยลำแข้งตัวเองได้จริง


ทางออกโคนม และคำเตือนก่อนซ้ำรอย

บทเรียนราคาแพงจากเอฟทีเอโคนมกำลังส่งเสียงเตือนไปถึงรัฐบาลหลังลงนามแถลงการณ์ร่วม ความตกลงการค้าต่างตอบแทน (ART) ไทย-สหรัฐฯ เมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน 2569 ซึ่งสหรัฐฯ กำลังกดดันให้ไทยเปิดตลาดสินค้าเกษตรและปศุสัตว์มูลค่ามหาศาล โดยเฉพาะ "เนื้อสุกรและชิ้นส่วน"


นายอำนวย ปะติเส อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เคยให้สัมภาษณ์เตือนสติไว้อย่างตรงไปตรงมาว่า "อุตสาหกรรมโคนมไทยยังไม่แข็งแรงพอ และบอบช้ำมาจาก FTA ออสเตรเลีย-นิวซีแลนด์มาแล้ว" พร้อมเรียกร้องให้ถอดสินค้าอ่อนไหวออกจากโต๊ะเจรจาการค้าเสรีครั้งใหม่ๆ ซึ่งคำเตือนนี้กำลังเกิดขึ้นจริงกับ เกษตรกรผู้เลี้ยงสุกรทั่วประเทศ ที่แบกภาวะขาดทุนสะสมมาแล้ว 3 ปีเต็ม (2566–2568) และกำลังจะเผชิญชะตากรรมไม่ต่างจากคนเลี้ยงโคนม หากรัฐบาลยอมเปิดทางให้ชิ้นส่วนหมูราคาถูกและหมูสารเร่งเนื้อแดงจากสหรัฐฯ เข้ามาทุบตลาดในประเทศ


เพื่อหยุดวงจรอุบาทว์ "เปิดเสรีแล้วทิ้งเกษตรกรให้ตาย" รัฐบาลต้องเร่งดำเนินการ 3 แนวทางหลักควบคู่กันไป:

• ปฏิรูปโครงสร้างโคนมทั้งระบบตามข้อเสนอ TDRI: เปลี่ยนจากการอัดฉีดงบเยียวยาเฉพาะหน้า มาเป็นการลงทุนโครงสร้างพื้นฐานจริงจัง ทั้งระบบรหัสประจำตัวโคเพื่อตรวจสอบย้อนกลับ การพัฒนา "โคพันธุ์ดี" เพื่อเพิ่มผลผลิตน้ำนมต่อตัว และเสริมความเข้มแข็งให้สหกรณ์โคนมสามารถแปรรูปสร้างมูลค่าเพิ่มได้เอง

• คุมเข้มฉลากและสัดส่วนการรับซื้อ: บังคับใช้กฎหมายติดฉลากผลิตภัณฑ์นมอย่างชัดเจนเพื่อให้ผู้บริโภคแยกแยะระหว่าง "นมโคแท้ 100%" กับ "นมผงละลายน้ำ" พร้อมกำหนดเงื่อนไขให้ผู้ประกอบการที่รับโควตานมโรงเรียนหรือสิทธิประโยชน์จากรัฐ ต้องรับซื้อน้ำนมดิบในประเทศในสัดส่วนที่เป็นธรรม

• ถอดบทเรียนโคนมก่อนสายเกินแก้ในดีล ART ไทย-สหรัฐฯ: เมื่อผู้บริหารระดับสูงอย่าง สีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว รองนายกรัฐมนตรีและ รมว.ต่างประเทศ ให้สัมภาษณ์ยอมรับในทำนองต้อง "เสียสละและประนีประนอม" พร้อมเดินหน้าเปิดทางรับเนื้อสุกรสหรัฐฯ หลังลงนามแถลงการณ์ร่วม ART เมื่อ 17 พ.ย. 2569 เท่ากับ "ด่านแรก" ของการแลกเปลี่ยนถูกเปิดไปแล้ว แต่เนื่องจากข้อตกลงฉบับสมบูรณ์ยังต้องผ่านการตรวจถ้อยคำกฎหมาย การพิจารณาของ ครม. และรัฐสภา รัฐบาลและผู้เกี่ยวข้องจึงต้องเร่งวางเกราะป้องกัน ปกป้องฐานการผลิตในประเทศ ปิดช่องโหว่สารเร่งเนื้อแดง และไม่ปล่อยให้เกษตรกรถูกทิ้งไว้ข้างหลังซ้ำรอยคนเลี้ยงโคนม

20 ปีของแผลเป็นเอฟทีเอออสเตรเลีย-นิวซีแลนด์ และภาพน้ำนมดิบสีขาวที่ไหลนองพื้นถนน คือบทพิสูจน์แล้วว่า ตัวเลขการเติบโตทางการค้า ไม่เคยชดเชยความล่มสลายของเกษตรกรฐานรากได้จริง และรัฐบาลไม่มีสิทธิ์ปล่อยให้ "อีเว้นท์เทนมทิ้ง" ต้องกลายร่างเป็นโศกนาฏกรรมครั้งใหม่ของคนเลี้ยงหมูและเกษตรกรไทยอีกต่อไป.