MGRonline – วิกฤตสารโลหะหนักลามหนักภาคเหนือ! ผลตรวจประปาชุมชน ต.ห้วยซ้อ อ.เชียงของ จ.เชียงราย พบสารหนูพุ่งเกินมาตรฐาน 41 เท่า เหตุตั้งบนแนวสายแร่ทองคำ สั่งห้ามบริโภคเด็ดขาด ขณะที่เครือข่ายลุ่มน้ำกก-สาย-รวก-โขง แฉซ้ำตรวจพบสารหนูในเมล็ดข้าว 16 จาก 20 จุด เกษตรกรกว่า 1.19 แสนไร่ระส่ำ จี้รัฐเร่งเจรจาเมียนมา-จีน หยุดมลพิษข้ามพรมแดนก่อนเศรษฐกิจและสุขภาพพังพินาศ
เมื่อวันที่ 15 พฤศจิกายน 2569 ผู้สื่อข่าวรายงานสถานการณ์วิกฤตการปนเปื้อนสารโลหะหนักในแหล่งน้ำและห่วงโซ่อาหารพื้นที่จังหวัดเชียงรายและภาคเหนือ ซึ่งกำลังขยายวงกว้างทั้งจากปัญหาสภาพธรณีวิทยาในพื้นที่และผลกระทบข้ามพรมแดนจากกิจกรรมเหมืองแร่ในประเทศเพื่อนบ้าน
ผงะ "ประปาห้วยซ้อ" สารหนูพุ่ง 41 เท่า-ฟลูออไรด์เกิน 6 เท่า
รายงานจากสำนักข่าวชายขอบ ระบุถึงผลการประชุมคณะกรรมการบริหารจัดการน้ำเพื่อการอุปโภคและบริโภค อำเภอเชียงของ จังหวัดเชียงราย ซึ่งเปิดเผยผลตรวจวิเคราะห์คุณภาพน้ำประปาชุมชนในพื้นที่ ต.ห้วยซ้อ อ.เชียงของ โดยห้องปฏิบัติการสาธารณสุข กรมอนามัย พบว่าแหล่งน้ำประปาชุมชนส่วนใหญ่มีสารหนูเกินมาตรฐาน โดยเฉพาะที่ บ้านแก่นเหนือ หมู่ 3 พบสารหนูปนเปื้อนสูงถึง 0.415 มิลลิกรัมต่อลิตร หรือเกินค่ามาตรฐาน 41 เท่า (เกณฑ์มาตรฐานไม่เกิน 0.01 มก./ลิตร) และพบสารฟลูออไรด์สูงถึง 6.37 มิลลิกรัมต่อลิตร (เกินมาตรฐาน 6.37 เท่า)
การตรวจสอบครั้งนี้สืบเนื่องจากความตื่นตัวหลังเกิดวิกฤตสารโลหะหนักในแม่น้ำโขง กก รวก และสาย ประกอบกับโรงพยาบาลเชียงของตั้งข้อสังเกตถึงสถิติการป่วยเป็นโรคมะเร็งของชาวบ้าน ต.ห้วยซ้อ ที่สูงผิดปกติ อย่างไรก็ตาม การปนเปื้อนที่ ต.ห้วยซ้อ ไม่ได้เกิดจากน้ำแม่น้ำโขง แต่เกิดจากแหล่งน้ำบาดาลใต้ดิน
นายชาญ ตาไคล้ นายกเทศมนตรีตำบลห้วยซ้อ เปิดเผยว่า ข้อมูลจากกรมทรัพยากรธรณีและกรมอนามัยยืนยันตรงกันว่า พื้นที่ ต.ห้วยซ้อ ตั้งอยู่บน แนวสายแร่ทองคำ ทำให้แหล่งน้ำบาดาลแทบทุกบ่อมีสารหนูปนเปื้อน เทศบาลจึงสั่งงดเจาะบ่อบาดาลใหม่ทั้งหมด และประกาศห้ามชาวบ้านแก่นเหนือใช้น้ำประปาชุมชนในการบริโภคอย่างเด็ดขาด ทั้งการดื่ม ทำอาหาร แปรงฟัน หรือแช่ข้าว
สำหรับการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า เทศบาลได้จัดหาน้ำดื่มสะอาดระบบ RO และ UV แจกจ่ายฟรีวันละ 100 ลิตรต่อครัวเรือน พร้อมร่วมกับเอกชนและทีมวิจัย อบจ.เชียงราย เตรียมติดตั้งเครื่องกรองสารหนูระบบใหม่และวัสดุ "ไบโอชาร์" (Biochar) ที่บ้านแก่นเหนือในวันที่ 16 พฤศจิกายนนี้ หลังจากนำไปทดสอบที่บ้านเกี๋ยงใต้แล้วพบว่าสามารถลดสารหนูจาก 0.29 เหลือเพียง 0.001 มก./ลิตร ส่วนระยะยาวตั้งเป้าแก้ปัญหาให้จบภายใน 2 ปี โดยใช้โมเดลดึงน้ำผิวดินจากอ่างเก็บน้ำห้วยแยกซ้ายซึ่งมีความจุ 540,000 ลูกบาศก์เมตร มาผลิตประปาแทนน้ำบาดาล
ด้านนายสุรเชษฐ์ พุ้ยน้อย นายอำเภอเชียงของ เตรียมเรียกประชุมด่วนวันที่ 17 พฤศจิกายน 2569 เพื่อเฝ้าระวังไม่ให้สารพิษเข้าสู่ห่วงโซ่อาหาร พร้อมยืนยันว่าน้ำประปาของการประปาส่วนภูมิภาค (กปภ.) สาขาเชียงของ ยังปลอดภัยและได้มาตรฐาน
ลามหนักห่วงโซ่อาหาร! พบสารหนูในข้าว 16 จาก 20 จุด พืชผักแม่อายเสี่ยงสูง
ขณะเดียวกัน เมื่อวันที่ 13 พฤศจิกายน 2569 เครือข่ายประชาชนปกป้องแม่น้ำกก สาย รวก โขง ได้แถลงข่าวที่ อ.แม่สาย จ.เชียงราย ควบคู่กับการยื่นจดหมายเปิดผนึกของนายสืบสกุล กิจนุกร อาจารย์สำนักวิชานวัตกรรมสังคม มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง ถึงกระทรวงเกษตรฯ และ ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรี และ รมว.อุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ที่มีกำหนดการเดินทางปฏิบัติภารกิจในหลายท้องที่ของ จ.เชียงราย ระหว่าง 14-15 พ.ย.2569
ข้อมูลจากการตรวจดินและเมล็ดข้าวนาปรังฤดูกาลผลิต 2568/2569 ชี้ให้เห็นตัวเลขที่น่าตระหนก ดังนี้:
• ลุ่มน้ำสายและรวก: พบสารหนูในดินเกินเกณฑ์ 11 จาก 20 จุด และพบสารหนูในเมล็ดข้าวเกินมาตรฐานความปลอดภัยถึง 16 จาก 20 จุด รวมถึงพบสารตะกั่วอีก 1 จุด
• ลุ่มน้ำกก: พบสารหนูในเมล็ดข้าวเกินมาตรฐาน 7 จาก 20 จุด และสารตะกั่ว 1 จุด
• พืชผักและผลไม้ อ.แม่อาย จ.เชียงใหม่: พบสารหนู ตะกั่ว และแคดเมียม เกินมาตรฐานในพืชเศรษฐกิจหลายชนิด อาทิ แตงกวา มะเขือเปราะ บวบ มะม่วง กระเทียม ถั่วฝักยาว ข้าวโพดหวาน พริก กะหล่ำปลี มะละกอ สับปะรด และส้มสายน้ำผึ้ง ซึ่งส่งขายทั้งในประเทศและส่งออกไปยังมาเลเซีย สิงคโปร์ และญี่ปุ่น
นายทองคำ อินพรม ประธานคณะกรรมการ JMC แม่สาย สะท้อนความกังวลถึงผลกระทบระยะยาวต่อสุขภาพเยาวชนและเศรษฐกิจชายแดนว่า "ถ้าเกิดว่าแม่สายเป็นเมืองสารพิษ แล้วเศรษฐกิจแม่สายจะเป็นอย่างไร แล้วเราจะอยู่กันยังไง มันจะเหมือนซอมบี้หรือเปล่า... ถ้าแม่สายเศรษฐกิจล่มเหลว จังหวัดเชียงรายไม่ต้องพูดถึง มันจะพังทั้งหมดเลย"
สอดคล้องกับนายภัทรดร สุวรรณปราการ ตัวแทนสภาเกษตรกรอำเภอแม่สาย ที่ระบุว่า เกษตรกรในพื้นที่นาข้าวกว่า 119,223 ไร่ ที่พึ่งพาน้ำจากแม่น้ำกก สาย และรวก กำลังเคว้งคว้างเพราะกำลังเข้าสู่ฤดูทำนาปรังในเดือนธันวาคมนี้ อีกทั้งเริ่มถูกพ่อค้ากดราคารับซื้อและระงับการปลูกพืชส่งออกบางชนิด ขณะที่ระบบตรวจวิเคราะห์ของภาครัฐในส่วนกลางใช้เวลานานถึง 1–2 เดือน ทำให้หลายครั้งเกษตรกรขายผลผลิตไปแล้วเพิ่งทราบผลตรวจ
ทั้งนี้ เครือข่ายประชาชนและนักวิชาการได้ยื่นข้อเสนอเร่งด่วนให้รัฐบาลไทยเปิดการเจรจากับเมียนมาและจีน รวมถึงพิจารณามาตรการทางเศรษฐกิจด้วยการยุติการนำเข้าแร่และงดส่งออกเครื่องจักร-สารเคมีทำเหมืองผ่านด่านเชียงแสนและแม่สาย
ขณะที่นางสาวมลธิชา ไชยบาล ส.ส.เชียงราย พรรคกล้าธรรม เปิดเผยว่า คณะกรรมาธิการการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ มีกำหนดลงพื้นที่รับฟังปัญหาที่ อ.แม่สาย ในวันที่ 23 พฤศจิกายนนี้ เพื่อผลักดันการจัดตั้งคณะกรรมการระดับชาติและเร่งพัฒนาแหล่งน้ำสำรองให้ทันต่อความเดือดร้อนของประชาชน.