ผ่ามติบอร์ด E-Waste ตั้ง 4 คณะทำงานปราบโรงงานเถื่อน สวนทางวิกฤตปลากระชังตายปราจีนฯ และน้ำดำสระบุรี จี้ 3 รัฐมนตรีกล้าเปิดประตูตรวจ BWG กี่โมง
ท่ามกลางเสียงประกาศกร้าวจากทำเนียบรัฐบาล เมื่อคณะกรรมการแก้ไขปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์ (บอร์ด E-Waste) ภายใต้การกุมบังเหียนของ นางศุภจี สุธรรมพันธุ์ รองนายกรัฐมนตรีและรมว.พาณิชย์ พร้อมด้วย นายวราวุธ ศิลปอาชา รมว.อุตสาหกรรม และ นายสุชาติ ชมกลิ่น รมว.ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (ทส.) เดินหน้าจัดตั้ง 4 คณะทำงานเฉพาะกิจ ชูธง "ล้างบางโรงงานเถื่อน-เนรเทศต่างชาติ-เพิ่มโทษปรับหลักล้าน"
แต่ในทางกลับกัน ภาพสะท้อนจากพื้นที่จริงทั้งใน จังหวัดปราจีนบุรี และ จังหวัดสระบุรี กลับตบหน้านโยบาย "ยาแรง" เหล่านี้อย่างจัง เมื่อวิกฤตมลพิษลากยาวข้ามเดือน ไร้คำตอบที่ชัดเจน และติดหล่มความดำมืดที่ "อำนาจรัฐแตะต้องไม่ได้" หน้าประตูโรงงานรับกำจัดกากของเสียรายใหญ่
ปฏิบัติการในห้องแอร์ VS ตัวเลขขยะพิษแสนตัน
หากกางมติการประชุมบอร์ด E-Waste ครั้งที่ 1/2569 (11 พ.ย. 2569) รัฐบาลโชว์ตัวเลขผลงานเชิงรุกที่น่าตื่นตาตื่นใจ ทั้งการส่งชุดปฏิบัติการ 50 ทีม ปูพรมตรวจโรงงานประเภท 105 และ 106 ไปแล้ว 752 แห่ง จากเป้าหมาย 3,049 แห่ง ออกคำสั่งทางปกครอง 470 คำสั่ง สั่งปิด 8 แห่ง และเพิกถอนใบอนุญาต 1 แห่ง รวมถึงการสกัดจับตู้คอนเทนเนอร์ลักลอบนำเข้า 89 ตู้ น้ำหนักกว่า 1.9 ล้านกิโลกรัม และพบจุดฝังกลบเถื่อนในภาคตะวันออก (ระยอง ชลบุรี ฉะเชิงเทรา ปราจีนบุรี) มากกว่า 40 จุด ปริมาณขยะพิษสะสมทะลุ 100,000 ตัน
นอกจากนี้ ยังเตรียมชงคณะรัฐมนตรี (ครม.) คุมเข้มการนำเข้า-ส่งออกเศษเหล็ก เศษอะลูมิเนียม และเศษทองแดง ภายในเดือนธันวาคม 2569 หลังพบความผิดปกติทางตัวเลขการส่งออกทองแดงของไทยที่สูงเกินกว่ากำลังการผลิตจริงในประเทศ พร้อมผลักดันหลักการ "ผู้ก่อมลพิษเป็นผู้จ่าย" และจัดตั้งกองทุนฟื้นฟูเยียวยา
แผลสด "ปราจีนบุรี": ปลากระชังตายเกลื่อน 1 เดือนไร้คำตอบ
ในวันเดียวกันกับที่รองโฆษกรัฐบาลแถลงความสำเร็จของบอร์ด E-Waste ที่ทำเนียบรัฐบาล เมื่อวันที่ 12 พ.ย. 2569 ที่จังหวัดปราจีนบุรี กลุ่มเกษตรกรผู้เลี้ยงปลาในกระชังต้องรวมตัวยื่น 4 ข้อเรียกร้องต่อคณะอนุกรรมาธิการการคุ้มครองผู้บริโภค วุฒิสภา นำโดยนายสุนทร พฤกษพิพัฒน์ สว.และร่วมเวที Policy Forum “เสียงจากแผ่นดินเปื้อนพิษปราจีนบุรี” ของ Thai PBS เพื่อสะท้อนปัญหา
• วิกฤตห่วงโซ่อาหารและสุขภาพ: ปลากระชังในแม่น้ำปราจีนบุรีลอยตายเกลื่อนมานานกว่า 1 เดือน แต่ภาครัฐยังไม่สามารถสรุปสาเหตุที่แท้จริงได้ ท่ามกลางความสับสนและข้อมูลที่ย้อนแย้งว่า มลพิษอุตสาหกรรมในน้ำเป็นต้นตอของอาการผื่นคันในชาวบ้านหรือไม่
• ความหวาดระแวงคุณภาพน้ำประปา-น้ำแข็ง: ชาวบ้านขาดความเชื่อมั่นต่อคุณภาพน้ำประปาและโรงงานผลิตน้ำแข็งที่สูบน้ำดิบจากแม่น้ำปราจีนบุรีมาใช้ แม้รัฐจะอ้างว่าผ่านเกณฑ์มาตรฐาน แต่ไร้ข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ที่โปร่งใส
เกษตรกรจึงทวงถามความชัดเจนเรื่องเงินเยียวยา และคำตอบว่าเมื่อใดแม่น้ำจะกลับมาปลอดภัยสำหรับการเลี้ยงปลา 100% และเชื่อมั่นได้ว่าคุณภาพน้ำปลอดภัยสำหรับการอุปโภคบริโภค
แผลเรื้อรัง "สระบุรี": ผลตรวจชัด 100% แต่ติดด่านประตู BWG
ขยับมาที่จังหวัดสระบุรีซึ่งเปรียบเสมือนกล่องดวงใจของธุรกิจจัดการกากอุตสาหกรรมระดับประเทศ กลับพบความย้อนแย้งที่รุนแรงยิ่งกว่า:
1. ขยะพิษโผล่ซ้ำซาก: เพียง 3 วันก่อนบอร์ด E-Waste ประชุมใหญ่ (8 พ.ย. 2569) สำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัดสระบุรีเพิ่งตรวจพบการลักลอบทิ้งกากอุตสาหกรรม 8 กอง น้ำหนัก 5 ตัน ปะปนเศษชิ้นส่วนอุปกรณ์ไฟฟ้า ในพื้นที่ ต.พุแค อ.เฉลิมพระเกียรติ ซึ่งยังต้องรอผลแล็บยืนยันสารอันตราย
2. หลักฐานมัดตรวจ "น้ำดำ" จากห้องแล็บ: ปัญหาน้ำดำส่งกลิ่นเหม็นรุนแรงจนชาวบ้านอาเจียนในพื้นที่คลองเกด คลองห้วยตะเข้ และคลองหนองน้ำเขียว (อ.แก่งคอย และ อ.เมืองสระบุรี) ลากยาวมาตั้งแต่เดือนพฤษภาคม 2569 โดยในเวทีเสวนา “มีทางออกไหม ปัญหาน้ำเสียสระบุรี” เมื่อวันที่ 9 พ.ย. 2569 จัดโดยมูลนิธิบูรณะนิเวศ (EARTH) และ DECODE ThaiPBS นางสาวเพ็ญโฉม แซ่ตั้ง ผอ.มูลนิธิบูรณะนิเวศ เปิดเผยผลตรวจน้ำและตะกอนดินท้องน้ำที่สอดคล้องกับกรมควบคุมมลพิษ พบโลหะหนักสะสมเกินมาตรฐานอย่างต่อเนื่อง และพบสารประกอบอินทรีย์ระเหยง่าย (VOCs) ซึ่งอาจก่อมะเร็ง กระจุกตัวอยู่บริเวณต้นน้ำใกล้กับสถานประกอบการฝังกลบกากของเสียรายใหญ่อย่าง บริษัท เบตเตอร์เวิลด์กรีน จำกัด (มหาชน) หรือ BWG
3. รัฐขอเข้าตรวจ แต่ถูกเมินเฉย: ดร.มนัสวี เฮงสุวรรณ นักธรณีวิทยาชำนาญการพิเศษ กรมทรัพยากรน้ำบาดาล เปิดเผยว่า ผลวิเคราะห์คุณภาพน้ำพบลักษณะเฉพาะหรือ "ลายนิ้วมือทางเคมี" ที่ชี้ชัดถึงประเภทกิจการต้นเหตุ แต่เมื่อทำหนังสือขอเข้าตรวจสอบภายในโรงงาน 2 แห่งตั้งแต่กลางเดือนสิงหาคม 2569 กลับพบว่า บจ. ที.เอ็น.ซี รีไซเคิล ให้ความร่วมมือเป็นอย่างดี ในขณะที่ BWG ไม่ตอบรับ และเมื่อทำหนังสือถึง กรมโรงงานอุตสาหกรรม (กรอ.) ในฐานะผู้กำกับดูแลโดยตรงให้ช่วยนำเข้าตรวจ หรือดำเนินการตรวจเอง เวลาผ่านไปกว่า 3 เดือน กลับไม่มีความคืบหน้าใดๆ
4. แผลใหญ่ใน EIA และคำพิพากษาที่ถูกละเลย: ดร.พูนศักดิ์ จันทร์จำปี สส.บัญชีรายชื่อ พรรคประชาชน ผู้เชี่ยวชาญด้านกากของเสีย แฉจุดอ่อนรายงาน EIA ของ BWG ว่า ปริมาณน้ำชะขยะและน้ำเสียรับจากภายนอกเกินศักยภาพระบบบำบัด ละเลยการคำนวณน้ำฝนจากภูเขาโดยรอบ และยอดรับขยะสะสมตั้งแต่ปี 2545 เกินความจุของหลุมฝังกลบไปแล้วซึ่งตามกฎหมายต้องสั่งปิดคลุมถาวร ขณะที่ นายชำนัญ ศิริรักษ์ ทนายความสิ่งแวดล้อม ชี้ว่าแม้ศาลชั้นต้นจะมีคำพิพากษาชี้แหล่งกำเนิดมลพิษและสั่งชดใช้ค่าเสียหายแก่ชาวบ้านกว่า 100 ราย เป็นเงินหลักสิบล้านบาทไปแล้ว โดยอยู่ระหว่างอุทธรณ์ ซึ่งรัฐสามารถใช้เป็นฐานอำนาจสั่งยุติมลพิษที่ต้นทางได้ทันที แต่กลับปล่อยปละละเลย
บทพิสูจน์ 3 รัฐมนตรี: กล้าชนทุนใหญ่ หรือแค่ไล่จับปลาเล็ก?
การตั้ง 4 คณะทำงานเฉพาะกิจของบอร์ด E-Waste ที่มีปลัดกระทรวงอุตสาหกรรมเป็นหัวหอกด้านกฎหมาย มี นายวีระศักดิ์ โค้วสุรัตน์ เป็นที่ปรึกษา และมีข้อสั่งการจาก นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีและรมว.มหาดไทย ให้คาดโทษทางวินัยเจ้าหน้าที่ฝ่ายปกครองที่ละเลยการปฏิบัติหน้าที่ จะกลายเป็นเพียง "เสือกระดาษ" ทันที หากรัฐยังคงเลือกปฏิบัติและแก้ปัญหาล่าช้ากว่าความเดือดร้อนของประชาชน
สังคมกำลังจับตาและคำถามสำคัญไปถึง ศุภจี สุธรรมพันธุ์ ในฐานะประธานบอร์ด E-Waste, วราวุธ ศิลปอาชา เจ้ากระทรวงอุตสาหกรรมที่กำกับดูแล กรอ. โดยตรง และ สุชาติ ชมกลิ่น เจ้ากระทรวง ทส. ที่ดูแลกรมควบคุมมลพิษและกรมทรัพยากรน้ำบาดาล ว่า:
1. ปราจีนบุรี: รัฐบาลจะเร่งคลี่คลายสาเหตุปลากระชังตายเกลื่อนและจ่ายเงินเยียวยาให้เกษตรกรที่รอคอยมานานกว่า 1 เดือนให้จบสิ้นเมื่อใด?
2. สระบุรี: เหตุใดโรงงานรายย่อยหรือโรงงานต่างชาติจึงถูกสั่งปิดและเนรเทศได้อย่างรวดเร็ว แต่โรงงานมหาชนรายใหญ่อย่าง BWG กลับสามารถปิดประตูไม่ให้กรมทรัพยากรน้ำบาดาลเข้าตรวจสอบได้นานถึง 3 เดือน โดยที่ กรอ. นิ่งเฉย? บอร์ด E-Waste ทั้ง 3 รัฐมนตรี จะกล้านำทีมคณะทำงานเฉพาะกิจลงพื้นที่สระบุรีเพื่อเปิดประตูโรงงาน BWG ตรวจสอบระบบบำบัดน้ำเสียและหลุมฝังกลบตามหลักฐานทางวิทยาศาสตร์กี่โมง?
หากคำตอบยังคงเป็นความเงียบ และการแก้ปัญหาในพื้นที่ยังคงวนเวียนอยู่แค่การ "โยนก้อนอีเอ็ม" ดับกลิ่นชั่วคราวให้ชาวบ้าน มติบอร์ด E-Waste อันสวยหรูที่ทำเนียบรัฐบาล ก็ไม่ต่างอะไรกับการประกาศสงครามที่กล้าปราบเพียง "โรงงานเถื่อนรายย่อย" แต่ยอมศิโรราบให้กับ "ทุนใหญ่มีใบอนุญาต" ที่กำลังทำลายสิ่งแวดล้อมและชีวิตคนไทยอยู่ในขณะนี้.