เครือข่ายเสียงจากป่า ยื่น ป.ป.ช. ฟ้องหน่วยงานรัฐ ปมส่งออกปลาหมอคางดำ จนเกิดการระบาดไปทั่ว

ดร.ชัยภัฏ จันทร์วิไล ประธานเครือข่ายเสียงจากป่า ภาคประชาสังคมที่มองว่า การแพร่ระบาดปลาหมอคางดำยังมีประเด็นที่ต้องตรวจสอบ นอกจากที่สังคมส่วนหนึ่งพยายามบอกว่าต้นเหตุมาจากเอกชนนำเข้า โดยเฉพาะ การตรวจสอบการปฏิบัติหน้าที่ของกรมประมงและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

เมื่อวันที่ 30 ก.ย. 2569 ดร.ชัยภัฏ โพสต์ Facebook เพจเสียงจากป่า ยื่นฟ้อง “คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ” หรือ ปปช. ฟ้องบุคคลในหน่วยงานราชการ เกี่ยวกับการปล่อยปละ ละเลย การนำเข้า ส่งออก สัตว์น้ำต่างถิ่น (เอเลี่ยนสปีชี่ส์) จนเกิดการระบาดไปทั่ว ปล่อยให้มีการนำเข้าและซื้อขายกันอย่างโจ่งแจ้ง อย่างที่สำคัญ มีการออกเอกสาร ที่อาจจะเป็นการปกป้องผู้ส่งออกเอเลี่ยนส์สปีชี่ ที่ไม่มีที่ไปที่มาจำนวนมหาศาล

ก่อนหน้านี้ (7 กันยายน 2569) ยื่นคำร้องต่อศาลปกครอง เพื่อขอให้ตรวจสอบการปฏิบัติหน้าที่ของกรมประมงและหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้อง ในการกำกับดูแลและตรวจสอบการนำเข้า–ส่งออกปลาหมอคางดำ รวมถึงการเปิดเผยข้อมูลต่อสาธารณะการยื่นคำร้องครั้งนี้มีประเด็นสำคัญที่เครือข่ายฯ ต้องการให้มีการตรวจสอบข้อเท็จจริงเกี่ยวกับ เส้นทางการส่งออกปลาหมอคางดำจากประเทศไทยในช่วงปี 2556–2559 หลังพบข้อมูลการส่งออกโดยบริษัทปลาสวยงาม 11 บริษัท รวมกว่า 320,000 ตัว จำนวน 222 ครั้ง ก่อนมีการร้องเรียนเกี่ยวกับการแพร่ระบาดของปลาหมอคางดำในปี 2560

• ดร.ชัยภัฏต้องการอธิบายให้ความรู้ของสังคมให้รอบด้าน เรื่อง “ปลาหมอคางดำเข้ามาในประเทศไทยได้อย่างไร” นอกจากที่มีหลายฝ่ายพยายามบอกว่ามาจากบริษัทเอกชนผู้นำเข้า โดยชี้ถึง การปฏิบัติหน้าที่และประสิทธิภาพของระบบกำกับดูแลสัตว์น้ำต่างถิ่นของภาครัฐ
• เพราะในช่วง 2556–2559 (ซึ่งกรมประมงยังไม่ประกาศห้ามปลาหมอสีคางดำ) พบรายการส่งออกที่ระบุชื่อวิทยาศาสตร์ Sarotherodon melanotheron แต่ระบุชื่อภาษาไทย ว่า ปลาหมอเทศข้างลาย รวมกว่า 320,000 ตัว โดยบริษัทที่ทำธุรกิจค้าปลาสวยงาม จำนวน 11 แห่ง มีปลายทางส่งกว่า 10 ประเทศ โดยมีการบันทึกในเอกสารของรัฐขออนุญาตส่งออกปลา Sarotherodon melanotheron รวม 222 ครั้ง

กรมประมงชี้แจงว่า ไม่ได้ส่งออกปลาหมอคางดำ แต่ส่งออก ปลาหมอเทศ หรือปลาชนิดอื่น เป็นความผิดพลาดในการบันทึกข้อมูล เขียนชื่อทางวิทยาศาสตร์ผิด

นำไปสู่การตั้งคำถามของเครือข่ายและนักวิชาการ ถึงกระบวนการตรวจสอบและการกำกับดูแลของหน่วยงานที่รับผิดชอบ เหตุใดจึงมีการผิดพลาดซ้ำๆ ถึง 222 ครั้ง นานต่อเนื่อง 4 ปี และทำไมไม่มีการบันทึกการนำเข้าปลาต่างถิ่น

• เจาะคำชี้แจงของรัฐเรื่อง “ความเข้าใจคลาดเคลื่อนของผู้ส่งออก” ว่าสามารถอธิบายรายการที่เกิดขึ้นกว่า 200 ครั้งได้เพียงใด

• ประเด็นสำคัญอีกเรื่องคือ ภาครัฐได้มีการกำกับดูแล ระบบตรวจสอบย้อนกลับ สามารถยืนยันชนิด แหล่งที่มา ผู้ครอบครอง และเส้นทางการเคลื่อนย้ายสัตว์น้ำต่างถิ่นได้จริงแค่ไหน

• ตามที่ ดร.ชัยภัฏโพสต์ล่าสุด มีการกล่าวถึงข้อกล่าวหาเรื่อง “ปล่อยปละละเลย” ในการกำกับการนำเข้า–ส่งออกและการซื้อขายสัตว์น้ำต่างถิ่น รวมถึงข้อสงสัยเกี่ยวกับการออกเอกสารที่อาจเกี่ยวข้องกับผู้ส่งออก

• แกนใหญ่คือ รัฐเคยรู้ข้อมูลอะไร ตรวจสอบอะไร และใช้กลไกควบคุมมากน้อยเพียงใด ก่อนที่ปัญหาสัตว์น้ำต่างถิ่นจะขยายตัว

ก่อนหน้านี้ เครือข่ายเสียงจากป่า มีการเคลื่อนไหว เคยจัดและร่วมเวทีเสวนาสำคัญเกี่ยวกับสัตว์และสิ่งแวดล้อมที่ได้รับความสนใจ เช่น งานเสวนาวิชาการ “เอเลี่ยนผู้น่ารัก” และเวทีเสวนา “น้องหมอคางดำ…พระเอกหรือผู้ร้าย” เพื่อเปิดมุมมองใหม่และทำความเข้าใจปลาหมอคางดำในมิติวิทยาศาสตร์