หมอเตือน! สาร BPA บน "ใบเสร็จรับเงิน" ซึมเข้าเลือดผ่านผิวหนังได้ ยิ่งจับตอนมือชื้นหรือหลังใช้เจลแอลกอฮอล์ยิ่งดูดซึมพุ่ง 10 เท่า! เสี่ยงฮอร์โมนพัง-ดื้ออินซูลิน
เมื่อวันที่ 1 ก.ค. นพ.จิรรุจน์ ชมเชย หรือ "หมอบิ๊ก" กุมารแพทย์เชี่ยวชาญโรคระบบหายใจและเวชบำบัดวิกฤต ออกมาโพสต์ข้อความเตือนภัยเงียบใกล้ตัวจาก "ใบเสร็จรับเงิน" ที่พิมพ์บนกระดาษความร้อน (Thermal Paper) เนื่องจากมีการเคลือบสารเคมีกลุ่ม BPA และ BPS ซึ่งจัดเป็นสารรบกวนฮอร์โมนเอสโตรเจน ความน่ากลัวคือสารเหล่านี้สามารถซึมผ่านผิวหนังเข้าสู่กระแสเลือดได้โดยตรงเมื่อสัมผัส และหากจับใบเสร็จขณะมือเปียกชื้น ทาโลชั่น หรือเพิ่งใช้เจลแอลกอฮอล์ อัตราการดูดซึมจะเพิ่มขึ้นเป็น 10 เท่า ซึ่งอาจนำไปสู่ภาวะดื้ออินซูลิน โรคอ้วน และโรคหลอดเลือดหัวใจได้ คุณหมอจึงแนะนำให้ประชาชนหลีกเลี่ยงการจับใบเสร็จโดยไม่จำเป็น ล้างมือให้สะอาด และเน้นย้ำให้กลุ่มพนักงานแคชเชียร์สวมถุงมือเพื่อป้องกันการรับสารเคมีสะสมในระยะยาว ทั้งนี้ "หมอจิรรุจน์" ได้ระบุข้อความว่า
"ลมจะใส่... ใบเสร็จมี BPA เสี่ยงดื้ออินซูลิน รบกวนระบบฮอร์โมน
เคยว่าจะเขียนเรื่องนี้นานแล้ว จนไปฟังคลิปเมื่อวาน เรื่องเกี่ยวกับ ฮอร์โมน เลยนึกขึ้นได้....
ใบเสร็จรับเงินแบบในภาพ ที่พิมพ์ลงบนกระดาษความร้อน (Thermal Paper) ซึ่งเป็นกระดาษชนิดที่ไม่ได้ใช้หมึกพิมพ์ แต่ใช้ความร้อนทำปฏิกิริยากับสารเคมีที่เคลือบไว้เพื่อให้เกิดสีและตัวอักษรขึ้นมา สารเคมีหลักที่นิยมใช้เคลือบกระดาษความร้อนเพื่อให้เกิดสีคือ Bisphenol A (BPA) หรือในปัจจุบันอาจมีการปรับไปใช้สารกลุ่มทดแทนอย่าง Bisphenol S (BPS) ... นี่แหละ คือตัวปัญหา BPA และ BPS ถูกจัดอยู่ในกลุ่มสารรบกวนการทำงานของต่อมไร้ท่อ (Endocrine Disrupting Chemicals หรือ EDCs) สารเหล่านี้มีโครงสร้างทางเคมีที่สามารถเลียนแบบการทำงานของฮอร์โมนตามธรรมชาติในร่างกายมนุษย์
โดยเฉพาะ "ฮอร์โมนเอสโตรเจน" หากร่างกายได้รับสารกลุ่มนี้สะสมต่อเนื่องเป็นเวลานาน อาจส่งผลกระทบต่อสุขภาพหลายด้าน เช่น
** รบกวนระบบสืบพันธุ์และการเจริญเติบโต
** เพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะดื้อต่ออินซูลิน (Insulin Resistance) และความผิดปกติทางเมตาบอลิซึม ซึ่งเชื่อมโยงกับโรคอ้วน
** ส่งผลเสียต่อระบบหลอดเลือดหัวใจ และอาจมีความเกี่ยวข้องกับการเพิ่มความเสี่ยงของมะเร็งบางชนิด
ความน่ากังวลหลักของสาร BPA/BPS บนใบเสร็จ คือสารเหล่านี้ถูกเคลือบไว้ในรูปแบบโมโนเมอร์อิสระ (Unconjugated form) ซึ่งหลุดลอกได้ง่ายและสามารถซึมผ่านผิวหนังเข้าสู่กระแสเลือดได้โดยตรง (Dermal Absorption) เมื่อเราใช้มือสัมผัสกระดาษ
ปัจจัยที่เร่งการดูดซึม **** การจับใบเสร็จด้วยมือที่เปียกชื้น มีเหงื่อ***
*** ทาโลชั่น หรื โดยเฉพาะการสัมผัสใบเสร็จทันทีหลังจากใช้เจลแอลกอฮอล์ล้างมือ *** จะยิ่งทำให้สารเคมีละลายและเร่งอัตราการดูดซึมผ่านผิวหนังเข้าสู่ร่างกายได้มากขึ้นหลายเท่า ++ เคยสังเกตเห็นไหมครับ เวลามือเราชื้นๆ และไปจับแล้วเเละเห็นว่ามันดำๆ
*** "ต้องสัมผัสมากหรือบ่อยขนาดไหนจึงจะเริ่มส่งผลกระทบ" ***
สามารถอ้างอิงได้จากค่าปริมาณสารที่ร่างกายรับได้ต่อวันโดยไม่เกิดอันตราย (Tolerable Daily Intake หรือ TDI) ซึ่งเป็นมาตรฐานความปลอดภัยระดับสากลครับ หากคำนวณในผู้ใหญ่ที่มีน้ำหนักตัวเฉลี่ย 60 กิโลกรัม ร่างกายจะสามารถรับ BPA ได้อย่างปลอดภัยสูงสุดเพียง 12 นาโนกรัมต่อวัน เท่านั้น การใช้นิ้วมือที่แห้ง หยิบจับใบเสร็จเพียง 5 วินาที จะมีสาร BPA หลุดลอกมาติดที่นิ้วมือประมาณ 1 ไมโครกรัม (หรือ 1,000 นาโนกรัม) หากมือเปียกน้ำหรือมีคราบไขมัน ปริมาณ BPA ที่หลุดติดมือจะเพิ่มขึ้นเป็น 10 เท่าขึ้นไป (ตั้งแต่ 10,000 นาโนกรัมเป็นต้นไป)!!!! !
จะเห็นได้ว่าแม้สารบนนิ้วมือจะไม่ได้ถูกดูดซึมเข้ากระแสเลือดแบบ 100% แต่ "การสัมผัสใบเสร็จเพียง 1-2 ใบต่อวัน" ก็มีโอกาสสูงมากที่สาร BPA จะซึมผ่านผิวหนังเข้าสู่ระบบของร่างกายในปริมาณที่เกินกว่าเกณฑ์ความปลอดภัยสูงสุด (TDI) ที่ EFSA แนะนำแล้วครับ กลุ่มอาชีพที่ต้องสัมผัสใบเสร็จตลอดทั้งวัน เช่น พนักงานเก็บเงิน (Cashier) งานวิจัยพบว่ามีระดับ BPA ในร่างกายสูงกว่าอาชีพอื่นอย่างมีนัยสำคัญ ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงต่อความผิดปกติของระบบเผาผลาญในระยะยาวได้ครับ
มาถึงตรงนี้ ... มีคำแนะนำง่ายๆ เพื่อลดการสัมผัส อย่างนี้ครับ
คำแนะนำสำหรับประชาชนทั่วไป
1. ปฏิเสธการรับใบเสร็จหากไม่จำเป็น
2. หลีกเลี่ยงการจับใบเสร็จขณะมือชื้นหรือมีคราบมัน เช่น หลังทาเจลแอลกอฮอล หรือโลชั่น
3. พับและสัมผัสให้น้อยที่สุด - หากมีความจำเป็นต้องรับใบเสร็จ ให้ใช้นิ้วเพียงสองนิ้วจับเบาๆ และพับด้านที่พิมพ์ข้อความเข้าหากัน เนื่องจากสารเคมีมักถูกเคลือบไว้ที่ด้านหน้า
4. ไม่นำไปเล่นหรือขยำ - หลีกเลี่ยงการขยำ ม้วน หรือถือใบเสร็จไว้ในมือเป็นเวลานาน
5. เก็บให้พ้นมือเด็ก - ห้ามยื่นใบเสร็จให้เด็กทารกหรือเด็กเล็กนำไปถือเล่นหรือเอาเข้าปากเด็ดขาด
6. ล้างมือให้สะอาด - ล้างมือด้วยน้ำเปล่าและสบู่ทุกครั้งหลังจากหยิบจับใบเสร็จ โดยเฉพาะก่อนการหยิบจับอาหารเข้าปาก
ทิ้งลงถังขยะทั่วไป (ไม่รีไซเคิล) - การนำกระดาษความร้อนไปทิ้งในถังขยะรีไซเคิลจะทำให้สาร BPA และ BPS ปนเปื้อนเข้าสู่ระบบจัดการน้ำเสียและกระดาษรีไซเคิลล็อตอื่นๆ
คำแนะนำสำหรับคนทำงานเสี่ยง (พนักงานเก็บเงิน / แคชเชียร์)
1. สวมใส่อุปกรณ์ป้องกันผิวหนัง - ควรใส่ถุงมือยาง (เช่น Nitrile gloves) หรือปลอกสวมนิ้วแบบซิลิโคนที่ปลอดภัยสำหรับอาหารขณะปฏิบัติงาน
ซึ่งมีการศึกษาพบว่าการใส่ถุงมือสามารถป้องกันไม่ให้ระดับ BPA ในปัสสาวะเพิ่มขึ้นหลังการสัมผัสใบเสร็จอย่างต่อเนื่องได้
2. หลีกเลี่ยงการใช้เจลแอลกอฮอล์ระหว่างปฏิบัติงาน - ในระหว่างกะทำงาน ควรล้างมือด้วยน้ำเปล่าและสบู่แทนการใช้เจลแอลกอฮอล์เพื่อป้องกันไม่ให้สารเคมีซึมเข้าสู่ผิวหนังได้ง่ายขึ้น
3. ไม่วางใบเสร็จสัมผัสอาหาร
4. เพิ่มความระมัดระวังในกลุ่มเปราะบาง - สตรีมีครรภ์หรือผู้ที่ให้นมบุตรควรหลีกเลี่ยงการสัมผัสใบเสร็จความร้อนให้มากที่สุด เพื่อลดความเสี่ยงต่อพัฒนาการของทารก โดยอาจต้องพิจารณาปรับเปลี่ยนหน้าที่การทำงานหากเป็นไปได้ สนับสนุนการใช้วัสดุทดแทน: ควรเสนอให้สถานประกอบการพิจารณาเปลี่ยนไปใช้กระดาษใบเสร็จชนิดที่ปราศจากสารกลุ่มฟีนอล (Phenol-free thermal paper) หรือเทคโนโลยีอื่นที่ปลอดภัยต่อสุขภาพของพนักงานมากกว่า"