บทสรุปที่มาปลาหมอคางดำในไทย ความจริงที่ต้องยอมรับ

ปลาหมอคางดำ (Sarotherodon melanotheron) เป็นปลาต่างถิ่นที่แพร่ระบาดในแหล่งน้ำธรรมชาติของไทย จนเกิดข้อถกเถียงว่าใครคือ “ต้นตอ” ของการแพร่ระบาด

ล่าสุดเพจเฟซบุ๊ก *รศ.ดร.เจษฎา เด่นดวงบริพันธ์* อาจารย์ประจำคณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย โพสต์แสดงความยินดีกับ ดร.พรเทพ พรรณรักษ์ จากสถาบันวิจัยทรัพยากรทางน้ำ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย รวมถึงคณะผู้วิจัยที่ประกอบด้วย ศ.ดร.วรณพ วิยกาญจน์, ศ.ดร.สุชนา ชวนิชย์, ศ.ดร.เปี่ยมศักดิ์ เมนะเศวต และ รศ.ดร.ศานิต ปิยพัฒนากร กจสถาบันวิจัยทรัพยากรทางน้ำ และภาควิชาวิทยาศาสตร์ทางทะเล คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาฯ

ในโอกาสที่บทความ "Genetic diversity, population structure and multiple introductions of invasive blackchin tilapia Sarotherodon melanotheron in Thailand" หรือ ความหลากหลายทางพันธุกรรม โครงสร้างประชากร และการเข้ามาหลายครั้งของปลาหมอคางดำ ชนิดพันธุ์รุกรานในประเทศไทย ได้รับการคัดเลือกให้ตีพิมพ์ในวารสาร Aquaculture Reports (Volume 48, 15 July 2026)

สรุปสาระสำคัญได้ว่า คณะฯ ได้วิเคราะห์ DNA ของปลาหมอคางดำในไทยจำนวน 466 ตัว พบว่าปลาหมอคางดำมีความหลากหลายทางพันธุกรรมสูงถึง 19 รูปแบบแฮพโลไทป์ (haplotypes) ซึ่งหมายถึงชุดของรูปแบบดีเอ็นเอที่แตกต่างกันบนโครโมโซมเดียวกันมีถึง 19 รูปแบบ โดยตัวอย่างที่พบแต่ละจังหวัดมีแฮพโลไทป์เฉพาะถิ่น เช่น แฮพโลไทป์ 4 ในจังหวัดสมุทรสงครามซึ่งเป็นพื้นที่ที่พบการระบาดครั้งแรกในประเทศไทย มีลักษณะใกล้เคียงสายพันธุ์จากโกตดิวัวร์ ซึ่งแตกต่างจากปลาที่พบใน จ.ประจวบคีรีขันธ์ มีแฮพโลไทป์ 7 และปลาที่พบใน จ.สุราษฎร์ธานี มีแฮพโลไทป์ 14 ใกล้เคียงสายพันธุ์จากกานา โตโก และเบนิน

งานวิจัยนี้ระบุชัดว่าการกระจายตัวของพันธุกรรมปลาหมอคางดำมีรูปแบบพันธุกรรมที่ต่างกัน กลายเป็นเครื่องยืนยันว่าปลาไม่ได้เคลื่อนที่ไปจากเหล่งเดียวกัน แต่เกิดจากการนำเข้าหลายครั้ง (Multiple Introductions) จากหลายประเทศ ไม่ใช่จากแหล่งเดียว

ซึ่งสอดคล้องกับที่เคยพบก่อนหน้านี้ว่ามีการระบาดของปลาหมอบัตเตอร์ ในเขื่อนสิริกิติ์ จ.อุตรดิตถ์ เมื่อปี 2546 และในเขื่อนเขาแหลม จ.กาญจนบุรี ในหลายปีต่อมา และยังตรวจพบการแพร่กระจายรองของปลาหมอคางดำที่มีแฮพลอไทป์ 1 ไปยังภาคตะวันออก (ฉะเชิงเทรา ระยอง จันทบุรี) และภาคใต้ (ชุมพร นครศรีธรรมราช และสงขลา) ซึ่งมีสาเหตุจากการเคลื่อนย้ายโดยมนุษย์ เป็นไปได้ว่าเป็นการระบาดด้วยฝีมือมนุษย์ ที่มีการเคลื่อนย้ายปลาไปยังพื้นที่ห่างไกลในภาคต่างๆ เพราะระยะทางนั้นไกลเกินกว่าที่ปลาจะว่ายน้ำไปเองตามธรรมชาติ

ข้อสรุปจากงานวิจัยนี้ ก็นับว่าเป็นคำยืนยันทางวิทยาศาสตร์หนึ่งที่มาเสริมความมั่นใจได้ว่า DNA ปลาหมอคางดำเป็นเครื่องพิสูจน์ตนเองอยู่แล้วว่าแหล่งที่มาเป็นอย่างไร