"หมอธีระวัฒน์" เตือนภัยหน้าร้อนระวังภาวะ “อุณหฆาต” หรือฮีตสโตรก ชี้เปรียบเสมือนภาวะ “เทอร์โมสแตทพัง” ที่หลอกสมองให้อุณหภูมิร่างกายพุ่งสูงถึง 41 องศาเซลเซียส จนอวัยวะภายใน ทั้งสมอง ไต และระบบเลือดถูกทำลายเสมือนถูกทำให้ “สุก” ย้ำชัดระดับวิกฤตผิวจะแห้งแดง ไร้เหงื่อ พร้อมสั่งห้ามดื่มน้ำเด็ดขาดหากหมดสติ เสี่ยงอันตรายถึงชีวิต
เมื่อวันที่ 19 เม.ย. ศ.นพ.ธีระวัฒน์ เหมะจุฑา ศูนย์ความเป็นเลิศด้านการแพทย์บูรณาการและสาธารณสุข และที่ปรึกษาวิทยาลัยการแพทย์แผนตะวันออก มหาวิทยาลัยรังสิต ออกมาโพสต์ข้อความเรื่อง “ฮีตสโตรก (Heat Stroke)” คือภาวะที่ร่างกายเผชิญความร้อนและความชื้นสูงจนระบบควบคุมอุณหภูมิในสมอง (เทอร์โมสแตท) ล้มเหลว ทำให้อุณหภูมิแกนกลางร่างกายพุ่งสูงเกิน 40-41 องศาเซลเซียส ส่งผลให้อวัยวะภายใน เช่น สมอง ไต และระบบเลือดถูกทำลายเสมือนถูกทำให้ “สุก” ทั้งนี้ เจ้าตัวได้ระบุข้อความว่า
"ฮีตสโตรก
“เทอร์โมสแตทพัง”
ภาวะสมองถูกหลอก อวัยวะสุก
ค่าดัชนีความร้อน heat index ไม่เท่ากับอุณหภูมิที่วัดภายนอกและจะสูงขึ้นตามความชื้นสัมพัทธ์ โดยจะค่อยๆ ไปหลอกสมองให้ยินยอมตาม จนปรับอุณหภูมิในตัว (core temperature) สูงขึ้น ภาษาชาวบ้านอาจจะเรียกว่า “เทอร์โมสแตทพัง” จนอุณหภูมิแกนในร่างกาย (core temperature) ซึ่งวิธีวัดดีที่สุดคือวัดทางทวารหนัก โดยจะขึ้นไปถึง 41 องศาได้
ดังนั้น เมื่อถึงจุดอันตราย วิกฤตระดับสี่ ผิวจะแดงแห้งไม่มีเหงื่อ ถึงแม้ชีพจรเต้นเร็วแต่ก็ยังหนักแน่นเสมือนกับว่ายังไหวแต่อวัยวะภายในเริ่ม “สุก” โดยกระทบทุกส่วน สมอง กล้ามเนื้อ ไต ระบบแข็งตัวของเลือด
เมื่อร่างกายกระทบความร้อน ในขนาด อุณหภูมิสูง ร่างกายจะมีการสูญเสียเหงื่อ นํ้า เกลือแร่มหาศาล คนที่เป็น สว. (สูงวัย) และยังมีโรคประจําตัว เช่น ความดัน ต้องกินยาลดความดันโลหิตอยู่แล้ว มีเส้นเลือดหัวใจ สมองตีบ มีโรคไต การขาดนํ้า เกลือแร่ ทําให้เลือดข้น เกิดการกําเริบของโรคเส้นเลือดตีบและโรคไต
แม้แต่คนที่คิดว่าแข็งแรงยังหนุ่มสาว ร่วมกับการขาดนํ้า เกลือแร่ เมื่อถึงจุดวิกฤต ศูนย์ควบคุมอุณหภูมิในสมองจะแปรปรวน ทําให้อุณหภูมิในร่างกายสูงเกิน 40 องศา แทนที่ตัวจะมีเหงื่อกลับแห้ง ตัวร้อนจัด พูดสับสนไม่รู้เรื่อง ซึ่งถ้าถึงระดับนี้จะหมายถึงอาการ “ฮีตสโตรก” (Heat stroke) ระดับ 4 หรือ "อุณหฆาต" คือถึงตาย
เริ่มมีคนไทยตายจากฮีตสโตรกแล้วโดยเฉพาะในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา โดยเฉพาะในกลุ่มกลางแดด ยังมีกลุ่มเสี่ยงที่ต้องระวังอีก ได้แก่ ทารก เด็กเล็ก ผู้สูงอายุ คนที่มีความพิการทางสมอง จิตประสาทแปรปรวน เป็นโรคหัวใจ ความดัน คนเหล่านี้ช่วยเหลือตัวเองไม่ได้ หรือปรับตัวเองได้ไม่ดี ข้อที่สําคัญ ความร้อนของอากาศ ยังขึ้นกับความชื้นในอากาศ ซึ่งป้องกันไม่ให้เหงื่อระเหยระบายความร้อนออก
ไม่ได้
อันตรายที่เกิดขึ้นโดยเฉพาะเมื่ออยู่กลางแดดและมีลมร้อนจัด เช่น ออกกําลังกลางแจ้ง ตีแบดฯ ตีเทนนิส มีการละเล่น ก็มีโอกาสเป็นลมแดดได้ และแม้อยู่ในที่ร่ม แต่อับ ร้อนจัด ชื้น อากาศถ่ายเทไม่สะดวก ไม่ได้อยู่กลางแจ้ง ก็เป็นได้เช่นกันถึงแม้จะเสี่ยงน้อยกว่า อันตรายที่เกี่ยวกับแดดและความร้อน (และชื้น) แบ่งระดับความรุนแรงได้ 4 ระดับ แต่อาจเกิดขึ้น "กะทันหันได้"
* ระดับแรก แดดเผา ผิวบวม แดง ลอก
* ระดับที่สอง ตะคริวตามน่อง กล้ามท้อง
* ระดับที่สาม เพลียรุนแรง ใกล้จะช็อก ตัวเย็นชืดชื้น ชีพจรเร็วเบา เป็นลม อาเจียน แต่อุณหภูมิร่างกายยังปกติ
* ระดับที่สี่ ฮีตสโตรกถือเป็นภาวะฉุกเฉินวิกฤติ อุณหภูมิร่างกายอาจสูงถึง 41 องศาเซลเซียส ผิวแห้ง ร้อน ชีพจรเร็ว แรง อาจหมดสติ ถึงขั้นเสียชีวิต เหมือนสมองและเครื่องในสุก
อาการฮีตสโตรก ต้องได้รับการรักษาโดยด่วนในโรงพยาบาล เมื่อเริ่มมีอาการผิดปกติ การปฐมพยาบาลขั้นต้น ให้ประคบ เย็นตามซอกตัว เช็ดตัว พัดลมระบายความร้อน นอนราบ ยกเท้าสูง หลบแดด ผึ่งลม ประคบเย็น และจิบนํ้า ระวังอาเจียน
ถ้าอาการหนักมากขึ้น ให้นอนราบหรือตะแคง หากอาจมีอาเจียนร่วมด้วย
ต้องจําไว้ว่าการดื่มนํ้าจะทำให้เกิดอันตรายได้ โดยเฉพาะ ในระดับ 4 ห้ามให้นํ้าดื่มเด็ดขาด เพราะจะเกิดอันตรายรุนแรงได้
การรักษาในระดับสามต่อสี่ หรือระดับสี่จะเป็นการรักษาในห้องผู้ป่วยอาการหนัก ที่ต้องมีการดูแลระดับน้ำ เกลือแร่ ความดันโลหิต ภาวะไต และที่สำคัญก็คือต้องให้ความร้อนแกนในของร่างกายลดลงถึงประมาณ 38.6 ถึง 39 องศา ทั้งนี้ โดยการลงน้ำแข็ง และอื่นๆ
คนอ้วน คนที่ดื่มสุรา เบียร์ ของหวาน จะมีความเสี่ยงสูงมาก เพราะความสามารถในการปรับตัวกับความร้อนจะไม่ดี
อาการก่อนหน้าที่จะถึงขั้นอุณหฆาต อาจนํามาด้วยตะคริว หรือหน้ามืด เพลีย คลื่นไส้ จะเป็นลม ถึงจุดนี้ต้องหยุดกิจกรรมเช่นการออกกำลัง เด็ดขาด เพราะเป็นสัญญาณเตือนว่าจะถึงระดับสี่ ร้อนนี้ ระวัง ให้หลีกเลี่ยงนํ้าหวาน นํ้าชา กาแฟ สุรา ถ้ายิ่งต้องออกไปกลางแดดนานๆ
ศ.นพ.ธีระวัฒน์ เหมะจุฑา"