ตุ๊กตุ๊ก ทำอย่างไรให้ปลอดภัย

รายงานพิเศษ

หลังเกิดเหตุนิสิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยเสียชีวิตจากเหตุรถตุ๊กตุ๊กที่โดยสารไปเกิดพลิกคว่ำเพราะเฉี่ยวชนกับรถเก๋งในช่วงเทศกาลสงกรานต์เมื่อวันที่ 15 เมษายน 2569 ที่ผ่านมา และมีผู้ออกมาแสดงความเสียใจและเสียดายเป็นจำนวนมาก เนื่องจากนิสิตคนนี้เป็นหนึ่งในสมาชิกวง CU Band ที่ได้รับเสียงชื่นชมมาตลอดว่าเป็นนักดนตรีที่มีอนาคตไกล

ส่วนอุบัติเหตุที่เกิดขึ้น ก็ทำให้มีคนบางส่วนออกมาตั้งข้อสังเกตถึงความปลอดภัยของการโดยสารรถตุ๊กตุ๊ก หรือที่เรียกกันว่า สามล้อเครื่อง ว่าเป็นรถโดยสารสาธารณะที่ไม่มีระบบเซฟตี้เพียงพอหรือไม่

ประเทศไทย สามารถทำให้การโดยสารรถตุ๊กตุ๊กมีความปลอดภัยมากขึ้นได้หรือไม่ ...จึงเป็นหนึ่งในคำถามสำคัญหลังจากเกิดเหตุการณ์นี้ขึ้นเช่นกัน ในฐานะที่เป็นหนึ่งในรูปแบบการเดินทางที่อยู่สังคมไทยมานานและเป็นหนึ่งในสัญลักษณ์ที่ใช้ดึงดูดนักท่องเที่ยว

********






รู้หรือไม่ ... กรมการขนส่งทางบก เคยให้เหตุผลว่า “ตุ๊กตุ๊ก ไม่ปลอดภัยต่อผู้โดยสาร” จึงต้องงดรับการจดทะเบียนและควบคุมปริมาณ

16 ตุลาคม 2561 มีหนังสือจาก ดร.วันชัย มีศิริ วิศวกร ในฐานะคณะทำงานจากชมรมส่งเสริมยานยนต์ไฟฟ้า ส่งถึงรัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคม เรื่อง การจดทะเบียนรถสามล้อไฟฟ้าประเภทรับจ้างสาธารณะ รถบรรทุก และรถส่วนบุคคล โดยเนื้อหาในเอกสารระบุว่า จากการที่รัฐบาลในขณะนั้นมีนโนบายส่งเสริมอุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้าให้เกิดขึ้นในประเทศไทย และมีผลการศึกษาที่พบว่า “รถสามล้อไฟฟ้า” เป็นพาหนะที่มีความเหมาะสมและผู้ประกอบการสามารถผลิตและขายให้ประชาชนได้ในเชิงเศรษฐกิจ โดยที่รัฐไม่ต้องอุดหนุน แต่ติดปัญหาตรงที่ “รถสามล้อ” (รวมทั้งไฟฟ้า) เป็นพาหนะที่ถูกรวมอยู่ในประเภทที่ให้ “งดรับจดทะเบียน” ทำให้ไม่สามารถผลิตในเชิงอุตสาหกรรมได้ แม้จะมีช่องทางในการ “ผ่อนผัน” ด้วยการขออนุญาตจดทะเบียนเป็นกรณีไป แต่มีขั้นตอนที่ยุ่งยาก ซับซ้อน ต้องใช้เวลานานในการดำเนินการ และไม่มีหลักประกันว่าจะได้รับการผ่อนผัน ทำให้ผู้ประกอบการกลุ่มนี้ซึ่งเป็นกลุ่มผู้ประกอบการไทยที่มีขนาดเล็กอยู่แล้วไม่เติบโต ไม่สามารถวางแผนระยะยาวสำหรับการลงทุนได้ ...

ดังนั้น จึงขอเสนอให้กระทรวงคมนาคม ออกประกาศให้ “ยกเว้น” การบังคับใช้กฎกระทรวง ข้อ 2 วรรค 2 ที่ระบุไว้ว่า “ให้งดรับจดทะเบียนรถยนต์สามล้อ” โดยขอให้ รถสามล้อไฟฟ้า สามารถจดทะเบียนได้ตามปกติเช่นเดียวกับรถสองล้อ และรถสี่ล้อ โดยให้ไปควบคุมที่มาตรฐานการผลิตและระบบความปลอดภัยแทน


จนกระทั่งวันที่ 28 พฤศจิกายน 2561 มีหนังสือตอบกลับจาก “อธิบดีกรมการขนส่งทางบก” (ณ ขณะนั้น) ถึง ดร.วันชัย มีศิริ โดยระบุว่า กรมการขนส่งทางบกพิจารณาแล้วตามกฎกระทรวงฉบับที่ 9 (พ.ศ.2535) มีหลักการสำคัญเป็นการงดรับจดทะเบียนรถรับจ้างสามล้อและรถสามล้อส่วนบุคคลเพื่อควบคุมกำกับดูแล “มิให้มีจำนวนรถสามล้อมากเกินไป” พร้อมให้เหตุผลว่า ... เนื่องจากเป็นรถที่มีความเร็วต่ำ ... ลักษณะตัวรถมีอุปกรณ์เพื่อความปลอดภัยและป้องกันอันตรายไม่เพียงพอ ในกรณีที่เกิดอุบัติเหตุอาจไม่ปลอดภัยกับผู้โดยสาร .... แต่เพื่อไม่ให้เกิดความเดือดร้อนแก่ผู้ความจำเป็นต้องใช้รถดังกล่าว กระทรวงคมนาคมได้มีประกาศหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขการผ่อนผันการงดรับจดทะเบียนรถยนต์สามล้อส่วนบุคคล ลงวันที่ 14 ธันวาคม 2559 ให้สามารถทำได้ตามเงื่อนไขที่กำหนด
*****


*** กฎกระทรวงคมนาคม ฉบับที่ 9 พ.ศ.2535 ***ข้อ 2

(วรรค 1) ให้งดรับจดทะเบียนรถยนต์รับจ้างสามล้อและรถยนต์สามล้อส่วนบุคคลในเขตกรุงเทพมหานครและในเขตจังหวัดอื่นทุกจังหวัด


(วรรค 2) การผ่อนผันการงดรับจดทะเบียนรถยนต์รับจ้างสามล้อและรถยนต์สามล้อส่วนบุคคลตามวรรคหนึ่ง ให้เป็นไปตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขการผ่อนผันการงดรับจดทะเบียนรถยนต์สามล้อส่วนบุคคล ที่กระทรวงคมนาคมกำหนดโดยประกาศในราชกิจจานุเบกษา
-----


ราชกิจจานุเบกษา ... ประกาศ กระทรวงคมนาคม ... เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการการผ่อนผันการงดรับจดทะเบียนรถยนต์สามล้อส่วนบุคคลข้อ 3 หลักเกณฑ์การผ่อนผัน

(1) มีเหตุผล ความจำเป็น และความสม่ำเสมอในการใช้รถยนต์สามล้อส่วนบุคคล

(2) ไม่มีรถลักษณะอื่นที่เหมาสมในการรับส่งสินค้าหรือคนโดยสาร หรือมีแต่ไม่เพียงพอแก่ความจำเป็น

(3) รถที่ผลิต นำเข้า หรือสร้างประกอบรายคัน ต้องมีหนังสือรับรองความมั่นคงแข็งแรงของรถจากผู้ซึ่งมีคุณวุฒิไม่ต่ำกว่าปริญญาตรีสาขาวิศวกรรมเครื่องกลหรือวิศวกรรมยานยนต์ และได้รับใบอนุญาตเป็นผู้ประกอบวิชาชีพวิศวกรรมควบคุมประเภทสามัญวิศวกร หรือ วุฒิวิศวกร


(4) ต้องพ่นสี ......


(5) ต้องพ่นข้อความ .....

***************************


วิศวกรยานยนต์ไฟฟ้า ตั้งคำถาม ขนส่งทางบก ... ถ้าบอกว่า รถสามล้อ ไม่ปลอดภัย ... ทำไม ... รัฐไม่หาวิธีการทำให้ปลอดภัย

“ผมมาสายไฟฟ้า ผมก็อยากให้อุตสาหกรรมไฟฟ้าทุก ๆ อย่าง มันเกิดได้ในประเทศไทยผมเคยทำหนังสือไปขอให้กระทรวงคมนาคม อย่าใช้วิธีการ “งดรับจดทะเบียนรถสามล้อไฟฟ้า” แล้วค่อยมาผ่อนผันให้เป็นแต่ละกรณีไป เพราะเมื่อไปดูหลักเกณฑ์ที่เขียนไว้ในราชกิจจานุเบกษา จะเห็นว่า มันเป็นแค่การหาเหตุผลความจำเป็นต้องใช้รถทุกวัน หรือหาหตุผลมาว่าต้องใช้โดยสารหรือขนของ .... แต่สุดท้ายมันก็ไปสิ้นสุดอยู่ที่ การใช้ดุลพินิจของเจ้าหน้าที่อยู่ดี ว่าจะอนุญาตหรือไม่ ... มันเป็นวิธีที่จะถูกตั้งข้อครหาได้”

“ขอตั้งคำถามต่อไปด้วยว่า ระหว่างรถมอเตอร์ไซค์ 2 ล้อ กับ รถตุ๊กตุ๊ก 3 ล้อ ... พาหนะแบบไหนปลอดภัยกว่ากัน แบบไหนใช้ประโยชน์ในการโดยสารหรือขนของได้ดีกว่ากัน ... ในเมื่อคุณสามารถอนุญาตให้รถ 2 ล้อ หลายล้านคันจดทะเบียนได้อย่างเสรี แต่ทำไมกลับมาควบคุมปริมาณรถสามล้อ ทั้งที่มันอาจเป็นทางออกของประชาชนที่จะซื้อรถยนต์ใช้ในการขนส่งได้ในราคา 2-3 แสนบาทต่อคัน แทนการต้องซื้อรถกระบะราคา 8-9 แสนบาท และยังอาจช่วยให้อุจตสาหกรรมของไทยมีช่องทางเติบโตด้วย”

เมื่อแสดงหลักฐานให้เห็นแล้วว่า หลักเกณฑ์ที่กระทรวงคมนาคมใช้เป็นข้อพิจารณาในการผ่อนผันให้สามารถจดทะเบียนรถยนต์สามล้อได้มีหลักอะไรบ้าง ดร.วันชัย มีศิริ วิศวกรที่เคยพยายามผลักดันให้กระทรวงคมนาคมปลดล็อกการจดทะเบียนรถสามล้อไฟฟ้า จึงพยายามอธิบายเพิ่มเติมให้เห็นว่า หลักเกณฑ์ที่ใช้ในการขอจดทะเบียนรถสามล้อ ล้วนขึ้นอยู่กับดุลพินิจของเจ้าหน้าที่รัฐทั้งสิ้น ... จึงตั้งคำถามต่อไปว่า เหตุผลที่แท้จริงในการควบคุมการจดทะเบียนรถสามล้อ คืออะไรกันแน่

“หนังสือที่กรมการขนส่งทางบก ตอบกลับมา เขียนไว้อย่างชัดเจนโดยลงนามอธิบดีกรมการขนส่งทางบก อธิบายเหตุผลที่ต้องควบคุมการจดทะเบียนและควบคุมปริมาณ รถสามล้อว่า เป็นเพราะมีความเร็วต่ำ ไม่มีอุปกรณ์เซฟตี้ ไม่ปลอดภัยกับผู้โดยสาร ... ซึ่งทำให้เรามีคำถามต่อเนื่องครับ”

“ข้อ 1 ... การทำให้รถสามล้อมีความปลอดภัยมากขึ้น เป็นหน้าที่ของใคร ... การให้คำตอบว่า รถสามล้อไม่ปลอดภัย แต่ยังปล่อยให้วิ่งได้ อนุญาตจดทะเบียนเพิ่มได้เป็นบางกรณี ถือว่าเข้าข่าย “ละเว้นการปฏิบัติหน้าที่” หรือไม่”

“ข้อ 2 ... แท้จริงแล้ว กรมการขนส่งทางบก มีหน้าที่ในการศึกษาวิธีการและออกกฎเกณฑ์ที่ทำให้การโดยสารรถสามล้อปลอดภัยขึ้น เช่น การออกกฎให้เพิ่มเข็มขัดนิรภัย หรือ วิธีการอื่น ๆ สามารถทำได้หรือไม่”

สำหรับสถานการณ์การใช้รถสามล้อในปัจจุบัน ดร.วันชัย อธิบายว่า รถสามล้อเกือบทั้งหมดในไทยถูกมองเป็นแค่รถโดยสารสาธารณะเท่านั้น ทั้งที่ความจริงแล้วสามารถทำให้เป็นรถที่ใช้ในครัวเรือนตามปกติได้ โดยกฎกระทรวง 2535 ที่ให้งดการจดเบียนเพิ่มเติม ทำให้รถสามล้อถูกควบคุมอยู่ในปริมาณที่จำกัด รถโดยสาร (ป้ายเหลือง) เดิมที่อายุการใช้งานครบ 9 ปี สามารถย้ายทะเบียนเดิมไปใช้กับรถคันใหม่ได้ ส่วนที่จดทะเบียนใหม่ไม่ว่าจะเป็นรถโดยสาร หรือรถบ้าน ก็ต้องไปชี้แจงเหตุผลเพื่อขออนุญาตเป็นกรณีไป ... การอนุญาตให้จดทะเบียนใหม่ได้หรือไม่ จึงขึ้นกับ “ดุลพินิจของเจ้าหน้าที่” เท่านั้น

“เมื่อหน่วยงานที่มีหน้าที่กำกับดูแล บอกเองว่า ไม่ปลอดภัย ... ก็หมายความว่า มันจบแล้ว มันไม่ควรให้ออกมาวิ่งเลย และพอยังมีที่ออกมาวิ่งได้ ผ่อนผันจดทะเบียนเพิ่มได้แล้วแต่กรณีไป มันก็ต้องตอบคำถามให้ได้ว่า แล้วที่ผ่อนผันไป มันทำให้ปลอดภัยมากขึ้นกว่าเดิมได้แล้วหรือยัง ... ถ้ามันทำได้ ทำไมถึงทำได้แค่บางกรณี ทำไมไม่สร้างเป็นกติกาให้ทุกคนรับทราบโดยทั่วกัน แล้วยกเลิกกฎเกณฑ์การงดรับจดทะเบียนไปได้เลย ... ซึ่งทั้งในทางวิศวกรรมและทางกฎหมาย ล้วนมีวิธีการทำให้มันปลอดภัยขึ้นได้จริง ๆ แน่นอน ”

“รถสามล้อไม่ว่าจะเป็นรถน้ำมันหรือรถไฟฟ้า ก็อาจจะเป็นพาหนะทางเลือกใหม่ของคนไทยที่มีรายได้ไม่มาก และเป็นทางเลือกใหม่ของอุตสาหกรรมยานยนต์ไทยด้วยซ้ำ”

“แต่เมื่อเราปล่อยไว้แบบนี้ สิ่งที่เกิดขึ้นจริงคือ รถสามล้อประกอบใหม่มีราคาประมาณ 2 แสนบาท ... แต่ทะเบียนรถ มีราคาสูงกว่าตัวรถขึ้นไป 2 เท่าด้วยซ้ำ” ... ดร.วันชัย กล่าวทิ้งท้าย