นักวิเคราะห์กางแผนผังการเมืองไทย ชี้ทำไมระบบ 'บ้านใหญ่' ยังคงฆ่าไม่ตาย หลังพรรคภูมิใจไทย-กล้าธรรมกวาดเก้าอี้สุนทรพจน์ถล่มทลาย สวนทางโพลกระแสหลัก เตือนพรรคประชาชนหากหวังชนะใหญ่ในอนาคต โจทย์หินคือการทลายกำแพงการเมืองท้องถิ่นให้สำเร็จ
เมื่อวันที่ 8 ก.พ. ผู้ใช้เฟซบุ๊ก "Jirayuth Saeueng" นักวิเคราะห์ ได้ออกมาโพสต์ข้อความ ชี้ผลเลือกตั้งครั้งนี้สะท้อนว่า "คนเลือกที่ตัวบุคคลที่ดึงงบได้ (บ้านใหญ่)" มากกว่าเลือกที่อุดมการณ์พรรค และพรรคประชาชนจะชนะยากหากยังไม่สามารถเปลี่ยนโครงสร้างอำนาจในระดับท้องถิ่นได้ ทั้งนี้ ผู้โพสต์ได้ระบุข้อความว่า
"เห็นหลายคนดูตกใจ ว่าพรรคภูมิใจไทย กับกล้าธรรม ไปได้กระแสมาจากไหน ทำไมได้ที่นั่งเยอะจัง ไหนก่อนหน้านี้โพลไหนๆ พรรคประชาชนก็นำไง ถ้าอยากเข้าใจเรื่องนี้ ต้องรู้จัก "ระบบบ้านใหญ่" ก่อนครับ
1. ประเทศไทย ปกครองแบบรวมศูนย์อำนาจไว้ที่ กทม. รายได้จากทั่วประเทศ ต้องส่งส่วยเข้าส่วนกลาง แล้วส่วนกลางจะจัดสรรปันส่วนไปพัฒนาแต่ละพื้นที่ แต่ละภูมิภาคตามนโยบายของแต่ละรัฐบาล
2. "บ้านใหญ่" คือนักการเมือง หรือตระกูลที่มีอิทธิพลในท้องถิ่น อิทธิพลในที่นี้ หมายถึงสามารถดีลงบประมาณจากส่วนกลางมาพัฒนาพื้นที่ตัวเองได้
3. ทำให้ชาวบ้านทั่วไป ถ้าอยากเข้าถึงทรัพยากรดีๆ งบประมาณดีๆ จากภาครัฐ ก็ต้องเลือกผู้แทนเป็นผู้มีอิทธิพล ที่ดีลกับส่วนกลางได้ เลยทำให้ระบบบ้านใหญ่ผูกขาดอำนาจในหลายจังหวัด มาหลายสมัย
ในขณะที่ กทม.เป็นรูปแบบการปกครองท้องถิ่นแบบพิเศษ มีเลือกตั้งผู้ว่าฯ ของตัวเอง และสามารถบริหารจัดการงบประมาณจากรายได้ส่วนหนึ่งได้ เลยไม่จำเป็นต้องพึ่งพาบ้านใหญ่ (ก็เป็นทั้งเมืองหลวง และเมืองเศรษฐกิจอะเนอะ ถึงไม่มีบ้านใหญ่ งบก็ต้องลงที่นี่เป็นหลักอยู่แล้ว)
4. พรรคส้มตั้งแต่ยุคอนาคตใหม่ ก้าวไกล จนถึงประชาชน แทบไม่ชนะการเลือกตั้งระดับท้องถิ่นเลย
แต่พรรคที่ชนะเลือกตั้งท้องถิ่น และรวมบ้านใหญ่ได้มากที่สุดในการเลือกตั้งรอบนี้ คือ พรรคภูมิใจไทย
5. ถ้าใครตามข่าวการเมือง จะเห็นสัญญาณหนึ่งมาตั้งแต่ปีที่แล้ว ก็คือ การที่เนวิน ชิดชอบ บรรยายเรื่องแนวทางการพัฒนาจังหวัดบุรีรัมย์ ให้กับผู้ว่าราชการ และนายก อบจ.ทั่วประเทศ โดยจัดที่จังหวัดบุรีรัมย์ https://www.thairath.co.th/news/politic/2851255
คำถามคือ เนวิน เป็นใคร ทำไมถึงจัดงานรวมตัวผู้นำท้องถิ่นทั่วประเทศที่จังหวัดของตัวเองได้ ถ้าคอนเนดชันไม่ถึงจริง จะทำได้หรือไม่
6. จากเหตุการณ์นี้ ทำให้ทักษิณไม่สบายใจ และเริ่มปรับ ครม. เอาอนุทินลงจาก รมต.มหาดไทย แล้วให้ภูมิธรรมไปนั่งแทน เพื่อโยกขั้วอำนาจของสีน้ำเงินออก ไม่ให้ได้เปรียบช่วงเลือกตั้ง และผลก็อย่างที่เรารู้กัน กลายเป็นทักษิณโดนรื้อคดี ต้องติดคุก และลูกสาวก็โดนศาลตัดสินให้พ้นตำแหน่งกรณีคลิปเสียง อนุทินคัมแบ็กกลับไปนั่งมหาดไทยอีกครั้ง
7. และสิ่งหนึ่งที่ปฏิเสธไม่ได้ คือการสู้รบระหว่างไทยกับกัมพูชา ทั้ง 2 รอบ ล้วนปลุกกระแสชาตินิยมขึ้นมา และพรรคที่โหนกระแสเรื่องนี้ และเข้าถึงมวลชนผู้รักชาติได้ก่อน คือพรรคภูมิใจไทย ยิ่งทำให้ได้กระแสจากฝ่ายขวาเพิ่มมากขึ้นไปอีก
8. ใดๆ ก็แล้วแต่ แฟนคลับพรรคประชาชน ต้องทำใจยอมรับอย่างหนึ่งว่า การชนะแบบถล่มทลายครั้งที่แล้ว มาจากกระแสพิธาฟีเวอร์ เมื่อไม่มีตัวแทนพรรคที่ป็อปปูลาร์ในระดับเดียวกันมาสานต่อ ทำให้ฐานแฟนคลับไม่ขยายเพิ่มขึ้น แฟนขาจรก็ไม่มาเลือก โอกาสในการนำห่างเลยยิ่งยากไปอีก
ถ้าอยากขยายฐานเสียงเพิ่ม เลือกตั้งท้องถิ่นครั้งหน้าต้องให้ได้แบบเลือกตั้งใหญ่ เจาะได้มากเท่าไร ฐานเสียงจากระบบแบ่งเขตยิ่งขยับเพิ่มตามเท่านั้น
9. ตอนแรกผมเห็นกระแสอภิสิทธิ์คัมแบ็กมาแรง ก็นึกว่าจะตัดคะแนนพรรคภูมิใจไทยได้บ้าง เพราะฐานเสียงแฟนคลับกลุ่มเดียวกัน แต่วันนี้เห็นชัดเลยว่าประชาธิปัตย์สิ้นสภาพพรรคขนาดกลางไปแล้ว ถ้าไม่มีอภิสิทธิ์กลับมา อาจจะสูญพันธุ์แล้วก็ได้
10. พรรคกล้าธรรม คือพรรคอันดับ 2 ที่มีบ้านใหญ่เข้าร่วม ไม่น่าแปลกใจอะไรเท่าไร เพราะคนเขาเลือกคนที่ดีลงบประมาณมาพัฒนาพื้นที่ได้ ไม่ได้เลือกที่พรรค"