สามเหลี่ยมทองคำ – สปป.ลาว เคยมีคำสั่งนายกฯฉบับที่ 6 ปี 68 ห้ามร่อนทองน้ำโขงมาแล้ว..ภาค ปชช.-นักวิชาการ-นักอนุรักษ์ ยกคณะลงฝั่งโขงพิสูจน์ข้อสงสัยปมขุดทราย-เหมืองทอง โผล่ตลอดแนวลำน้ำตั้งแต่แขวงบ่อแก้ว-อุดมไซ ชี้เสี่ยงสารพิษแพร่กระจาย-สันดอน/ร่องน้ำเปลี่ยน กระทบอธิปไตยเขตแดนซ้ำ
หลังพบการขุดทราย ในลักษณะคล้ายการทำเหมืองทองขนาดเล็ก หรือเหมืองวิ่ง ในแม่น้ำโขงฝั่งเมืองห้วยทราย แขวงบ่อแก้ว ไปจนถึงเมืองปากแบง แขวงอุดมไซ สปป.ลาว กว่า 15 แห่ง จนทำให้คนลุ่มน้ำหวาดผวาว่าจะมีการปล่อยสารเคมีที่ใช้ในการร่อนทองลงน้ำโขง
ขณะที่สื่อท้องถิ่นของแขวงบ่อแก้ว โดยเฉพาะวิทยุและโทรทัศน์แขวงบ่อแก้วออกระบุว่า เป็นเพียงการขุดทรายเพื่อนำไปก่อสร้าง พร้อมโจมตีผู้ที่ระบุวาเป็นการร่อนทองอย่างหนักนั้น
ล่าสุดอาจารย์นิวัฒน์ ร้อยแก้ว ประธานกลุ่มรักษ์เชียงแสน ได้นำคณะเดินทางไปยังริมฝั่งโขงบ้านเมืองกาญจน์ ต.ริมโขง อ.เชียงของ จ.เชียงราย ตรงข้ามบ้านปากงาว เมืองห้วยทราย ยังพบรถแบคโฮ จอดอยู่ริมฝั่ง 2 คัน พร้อมระบุว่า การขุดทรายน้ำโขงที่เกิดขึ้นต่างจากการขุดทรายมาใช้ก่อสร้างทั่วไป
เพราะมีการใชรถแบคโฮลงขุดตักขึ้นจากน้ำลึกก่อนส่งเข้าสายพานแล้วฉีดพ่นน้ำ ลักษณะนี้สอดคล้องกับกระบวนการร่อน-ผลิตทองมากกว่า รวมทั้งมีการขุดไปถึงกลางลำน้ำ ทำให้กังวลว่าจะกระทบกับสิ่งแวดล้อม-สารหนูตะกอนดินฟุ้งกระจาย ซึ่งถ้าเป็นการร่อน/ผลิตทองก็จำเป็นต้องตรวจสอบว่ามีการใช้สารเคมีด้วยหรือไม่ และมีมาตรการป้องกันการปล่อยน้ำเสียลงแม่น้ำอย่างไร
ขณะที่บริเวณใกล้กันเป็นชุมชนชาวบ้านที่มีการหาปลาแบบ “ลั้ง” ใช้เครื่องมือประมงพื้นบ้าน เช่น การไหลมองหรือปล่อยตาข่าย ฯลฯ แต่เมื่อมีการขุดตักหินและเปลี่ยนสภาพท้องน้ำอาจทำให้ชาวประมงไม่สามารถใช้เครื่องมือชนิดนี้ได้อีก
อาจารย์นิวัฒน์ กล่าวอีกว่าชาวบ้านฝั่งไทยยังได้รับความเดือดร้อนจากเสียงเครื่องจักรที่ทำงานตลอดทั้งกลางวันและกลางคืน ตลอด 2–3 ปีที่ผ่านมา เริ่มต้นจากตรงโครงการก่อสร้างเขื่อนปากแบงก่อนจะขยับขึ้นมาทางตอนเหนือเรื่อยๆ จึงมีความกังวลว่าหากการก่อสร้างขื่อนแล้วเสร็จจะเกิดพื้นที่กักเก็บน้ำ กระแสน้ำไหลช้าและมีการสะสมของตะกอนรวมถึงสารเคมีหากเป็นเหมืองทองคำด้วย
ดังนั้นเครือข่ายภาคประชาชนจึงได้ส่งหนังสือถึงนายอนุทิน ชาญวีรกุล นายกรัฐมนตรีและ รมว.มหาดไทย รวมไปถึงกระทรวงการต่างประเทศ กรมสนธิสัญญาและกฎหมาย และสำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชติ (สทนช.) เพื่อขอให้นำเข้าหารือผ่านกลไกความร่วมมือชายแดนไทย–ลาว และคณะกรรมาธิการแม่น้ำโขง หรือ MRC ไทย ลาว กัมพูชา และเวียดนาม ส่วนฝ่ายปกครองในพื้นที่ได้รับทราบเรื่องแล้วและอยู่ระหว่างพิจารณาประสานงานตามกลไกความสัมพันธ์ระดับท้องถิ่นต่อไป
ด้านอาจารย์อริศรา เหล็กคำ อาจารย์สำนักวิชานิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง กล่าวว่า การขุดตักสันดอนในแม่น้ำโขงมีประเด็นที่ต้องตรวจสอบทั้งด้านสิ่งแวดล้อมและความมั่นคงชายแดน เพราะพรมแดนไทย–ลาว มีหลักเกณฑ์เขตแดนที่เกี่ยวข้องกับร่องน้ำลึก การขุดตักและเปลี่ยนแปลงสภาพสันดอนอาจส่งผลต่อการไหลของน้ำ การตกตะกอน และสภาพร่องน้ำ รวมถึงการเดินเรือได้ จึงไม่ควรมองว่าเป็นเพียงการขุดทรายทั่วไป
รวมทั้งต้องให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องตรวจสอบข้อสงสัยว่าเป็นการขุดทรายหรือทองคำ และมีการใช้สารเคมีที่อาจกระทบกับแม่น้ำหรือไม่ จึงเสนอให้ตรวจสอบคุณภาพน้ำ นำเรื่องเข้าสู่ MRC โดยอ้างอิงความตกลงว่าด้วยความร่วมมือเพื่อการพัฒนาลุ่มแม่น้ำโขงอย่างยั่งยืน พ.ศ. 2538 ซึ่งมีข้อกำหนดในการป้องกันผลกระทบต่อคุณภาพน้ำ รวมทั้งคำสั่งของนายกรัฐมนตรี สปป.ลาว ที่ 6 ที่ออกเมื่อเดือน มี.ค.2568 ห้ามร่อนทองในแม่น้ำโขง ด้วย.