รัฐฉานนับวันยิ่งพรุน!ทุนทำเหมืองต้นโผล่เพิ่ม “น้ำกก น้ำสาย น้ำรวก น้ำโขง”ยิ่งเปื้อนสารพิษ

สามเหลี่ยมทองคำ - จะตรวจคุณภาพน้ำอีก 10 ปี 100 ปี ก็ปนเปื้อนเหมือนเดิม..รัฐฉาน พื้นที่ต้นน้ำกก น้ำสาย น้ำรวก ก่อนไหลลงน้ำโขง พรุนแล้ว หลังกลุ่มทุนเปิดหน้าดิน-เจาะอุโมงค์-ขุดเขา ทำเหมืองเพิ่มไม่หยุดและไม่สนผลกระทบระบบนิเวศน์สิ่งแวดล้อม ทั้งเหมืองทอง พลวง ตะกั่ว แมงกานิส รวมถึงเหมืองแรเอิร์ธ ห่วงสหรัฐฯ ร่วมวงยิ่งหนัก


แม่น้ำกก แม่น้ำสาย แม่น้ำรวก และแม่น้ำโขง ซึ่งไหลผ่านรัฐฉาน ประเทศเมียนมา ปนเปื้อนสารพิษ-โลหะหนักเกินค่ามาตรฐาน ตั้งแต่ต้นปี 2568 เป็นต้นมา กระทั่งปลายเดือน ก.ย.2569 ท่ามกลางการเปิดพื้นที่ต้นน้ำทำเหมืองต่อเนื่องจนพรุน ทั้งเหมืองทอง เหมืองแร่พลวง ตะกั่ว แมงกานิส รวมไปถึงแรเอิร์ธ

เฉพาะใน จ.ท่าขี้เหล็ก ซึ่งอยู่ติดกับ อ.แม่สาย มีเหมืองแร่ต่างๆ รวมกันมากถึง 20 แห่ง เป็นหมืองทองคำตั้งอยู่ใน อ.ท่าขี้เหล็ก จำนวน 1 แห่ง 4 แปลง คือเหมืองของบริษัท Mayflower Mining Enterprise จำกัด ซึ่งใกล้ชิดกับกองทัพเมียนมา,เมืองเลน เมืองโก เป็นเหมืองของบริษัท San Param Mining จำกัด,เมืองเชียงลาบ ติดแม่น้ำโขงชายแดนเมียนมา-สปป.ลาว เป็นเหมืองของบริษัท Hein Metta จำกัด

และเมืองท่าเดื่อ เป็นพื้นที่ที่มีเหมืองทองคำมากที่สุดในท่าขี้เหล็ก บางบริษัทมีเหมืองในพื้นที่หลายแปลง อย่างบ้าน Na Yuang เพียงแห่งเดียว มีทั้งเหมืองของบริษัท Pyaung Pyaw Pyaw Shwen จำกัด บริษัท Myint Oo Aung จำกัด บริษัท Linn Hlyan Htet จำกัด บริษัท Sai Agricultural Investment จำกัด (2 แปลง) บริษัท U Min Wunna Lwin จำกัด บริษัท Min Wunna Lwin จำกัด (2 แปลง) บริษัท Aung Wun Nae จำกัด บริษัท Shwe Labb Kaung International Trading จำกัด (4 แปลง) และบริษัท Loi Long จำกัด (3 แปลง)

นอกจากนี้ยังมีเหมืองแมงกานีสไดออกไซด์ในเมืองโกอีก 6 แห่ง ได้แก่บริษัท Nway Oo Ra Nam Ming จำกัด บริษัท Sai Laung Hein จำกัด บริษัท San Oarami Minng จำกัด บริษัท Hein Lin San Mining จำกัด บริษัท Shwe Phyu Kaung Kin Nant Taw จำกัด และบริษัท Myint Oo Aung จำกัด

เขตเมืองโกยังมีเหมืองตะกั่วของบริษัท Sein Naw Mining จำกัด และตัวเมืองท่าขี้เหล็กก็มีเหมืองตะกั่วอีก 1 แห่งคือบริษัท Sai Wunna Mining จำกัด


นอกจากในเขต จ.ท่าขี้เหล็ก แล้วในเขตอิทธิพลของกองทัพว้า (United Wa State Army:UWSA) เขตทหาร 171 เมื่อปลายปี 2567 ได้ปรากฎเหมืองทองในเขต จ.เมืองสาด ใกล้กับฐานดอยก่อวัน ฐานที่มั่นกองบัญชาการควบคุมพื้นที่ 1 ของสภาเพื่อการกอบกู้รัฐฉาน (Restoration Council of Shan State:RCSS) ของกลุ่มไทใหญ่ตรงขัามบ้านพญาไพร ต.เทอดไทย อ.แม่ฟ้าหลวง จ.เชียงราย

และลึกเข้าไปในเขตทหาร 171 ของว้าทางมูลนิธิสิทธิมนุษยชนไทใหญ่ เคยตรวจสอบภาพถ่ายดาวเทียม พบหมืองแรร์เอิร์ธ (แร่หายาก) ทั้งฝั่งขวาและฝั่งซ้ายของแม่น้ำกกเขตเมืองยอนและทางใต้ของ จ.เมืองสาด จำนวน 2 แห่ง ตัวเหมืองตั้งอยู่ห่างจากแม่น้ำกกทางทิศตะวันออกประมาณ 3.6 กิโลเมตร และทิศตะวันตกประมาณ 2.6 กิโลเมตร ก่อนที่แม่น้ำกกจะไหลเป็นชายแดนไทยด้าน อ.แม่อาย จ.เชียงใหม่ ประมาณ 25 กิโลเมตร

นอกจากทางรัฐฉานตะวันออกแล้วทางรัฐฉานตอนเหนือ ซึ่งเป็นเขตปกครองพิเศษที่ 2 (สหรัฐว้า) ตั้งแต่ปี 2564 ที่เมืองป๊อกชายแดนเมียนมา-จีน ติดต่อกับเมืองยาง มีการทำเหมืองแรเอิร์ธ (แร่หายาก) ห่างจากตัวเมืองประมาณ 3-4 กิโลเมตร เหมืองทั้งหมดมีบ่อแต่งแร่ที่กระจายตัวเป็นรูปวงกลม แสดงถึงการใช้วิธี "ชะละลาย" (In situ leaching) ใช้สารเคมีผ่านท่อเข้าไปในดินและภูเขา เพื่อสกัดเอาแร่แรเอิร์ธ ซึ่งจะส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมอย่างรุนแรง นอกจากนี้ยังพบเหมืองแรเอิร์ธริมลำน้ำปาย ที่ไหลผ่านเมืองป๊อก ลงสู่แม่น้ำสาละวิน แม่น้ำหรวยและแม่น้ำโขงในที่สุด


ดร.สืบสกุล กิจนุกร นักวิชาการสาขาวิชาการพัฒนาระหว่างประเทศ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง เปิดเผยว่าเฉพาะแม่น้ำสาย เป็นตัวอย่างของน้ำที่ปนเปื้อนจากสารพิษที่ปล่อยออกมาและขุ่นจนนำมาผลิตน้ำประปาไม่ได้ในบางช่วง เกิดจากเหมืองแร่ สังเกตได้จากตั้งแต่หลังน้ำท่วมปี 2567 เป็นต้นมาแม่น้ำสายไม่เคยใสอีกเลย และนับวันเหมืองแร่ยังขยายตัวเพิ่มมากขึ้นเรื่อยๆ ล่าสุดบางแห่งห่างจากชายแดน อ.แม่สาย เพียงประมาณ 10 กิโลเมตร

ใน จ.ท่าขี้เหล็ก มีเหมืองทองคำมากถึง 12 บริษัท เหมืองแมงกานิสฯ 6 บริษัท และเหมืองตะกั่ว 2 บริษัท นอกจากนี้ยังมีเหมืองแร่พลวงและดีบุก รวมแล้วมีกว่า 20 แห่ง มีการอนุญาตให้นำเข้าปะเทศไทยหรือผ่านด่านพรมแดน อ.แม่สาย และ อ.เชียงแสน จ.เชียงราย ซึ่งกรณีนี้ผู้ประกอบการไทยที่นำเข้าควรจะต้องมีมาตรการในการพูดคุยกับผู้ขายแร่เพื่อร่วมแก้ปัญหาของไทยด้วย


น.ส.เพียรพร ดีเทศน์ กรรมการบริหาร Rivers and Rights และเลขาธิการมูลนิธิพัฒนาชุมชนและเขตภูเขา (พชภ.) กล่าวว่าบางเหมืองแร่ในประเทศเพื่อนบ้านสามารถมองเห็นจากฝั่งไทยได้ชัดเจน จึงเป็นคำถามต่อหน่วยงานความมั่นคงหรือรัฐบาลไทยว่าจะจัดการกับปัญหานี้ได้อย่างไร เพราะตนเชื่อว่าหลักฐานผลตรวจคุณภาพน้ำโดยกรมควบคุมมลพิษจำนวน 23 ครั้งที่ผ่านมา ประกอบกับมีภาพถ่ายเหมืองต่างๆ และภาพถ่ายดาวเทียม เพียงพอแล้วที่จะนำไปเจรจากับทางการเมียนมาอย่างจริงจัง

ไม่เช่นนั้น จะตรวจคุณภาพน้ำไปนานอีก 10 ปีหรือ 100 ปี ก็คงจะพบค่าเกินมาตรฐานเหมือนเดิม เนื่องจากกิจการเหมืองแร่ไม่มีทีท่าว่าจะลดลง แค่ช่วงฤดูฝนที่ผ่านมามีเหมืองเกิดขึ้นที่ต้นแม่น้ำสายและแม่น้ำกกอีกไม่ต่ำกว่า 3 เหมือง โดยเฉพาะเหมืองแรเอิร์ทที่ จ.เมืองสาด ที่มีความเสี่ยงต่อลุ่มน้ำและปัญหาจะยิ่งรุนแรงขึ้น เนื่องจากมีประเทศสหรัฐอเมริกาประกาศที่จะเข้าถึงแหล่งแรเอิร์ทในเมียนมาเพิ่มเติม ตนจึงไม่กล้าที่จะจินตนาการว่าอีก 10 ปีข้างหน้าจะมีโรคภัยไข้เจ็บ ผู้พิการมากน้อยเพียงไร

ขณะที่ นายชูชีพ ผู้ว่าราชการ จ.เชียงราย ได้ประชุมหน่วยงานที่เกี่ยวข้องและมอบหมายให้บูรณาการร่วมมือร่วมกันจัดการปัญหา มีการจัดทำแผนเร่งด่วนและระยะยาว จัดเตรียมแหล่งน้ำสำรองกรณีไม่สามารถผลิตประปาได้ ตรวจสุขภาพแก่ประชาชน พร้อมทั้งเตรียมข้อมูลในทุกมิติเพื่อนำไปเจรจากับประเทศเมียนมาทั้งในระดับท้องถิ่นและนำเสนอต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อเจรจาในระดับประเทศต่อไป.