ลำปาง – หนึ่งปีทำหนึ่งครั้ง..พาชมกรรมวิธีการทำ “น้ำปู๋” แบบดั้งเดิมจนกลายเป็นอีกหนึ่งของดีแจ้ห่ม ใช้ปู100%พร้อมส่วนผสมของสมุนไพรพื้นบ้าน เก็บได้นาน 2-3 ปี แบบไม่เสียรสชาติ รังสรรค์ได้หลากหลายเมนู ของแท้ราคาสูง กิโลกรัมละ 1,500 บาท กระปุกเล็ก 100 บาท
หนึ่งในเครื่องปรุงคู่ครัวล้านนา ซึ่งนิยมทำกันและมีชื่อเสียงเป็นของดีของฝากพื้นถิ่นทั้งเชียงใหม่ เชียงราย พะเยา ลำปาง น่าน นั่นคือ “น้ำปู๋(น้ำปู)” ที่สามารถรังสรรค์ได้หลากหลายเมนู ซึ่งน้ำปู๋แต่ละพื้นถิ่น จะมีเอกลักษณ์เฉพาะตัวแตกต่างกัน อย่างน้ำปู๋น่าน ขึ้นชื่อเรื่องความเข้มข้น หอมกลิ่นปูนาผสมสมุนไพร ของเชียงรายบางที่มีเผ็ดติดปลายลิ้น ส่วนพะเยามีขายได้ทั้งปี
ขณะที่ลำปาง โดยเฉพาะน้ำปู๋แจ้ห่ม จะโดดเด่นเรื่องน้ำปู๋หอมกลิ่นสมุนไพร-เผ็ดจากพริกผสมลูกจำกัดดับกลิ่นคาวชะงัด ออกรสแนวคล้ายหม่าล่า แต่ทำกันเฉพาะห้วงหน้าฝนฤดูทำนาเป็นหลัก ซึ่งขั้นตอนการทำ ไม่ง่าย
อย่างกลุ่มผู้ผลิตน้ำปู๋บ้านแม่ตา ต.ปงดอน อ.แจ้ห่ม จ.ลำปาง ซึ่งมีแกนนำคือ นางแก้วมูล กองตัน และ นางเดือนลอย ไหวพินิจ นายวิเศษ กองตัน อดีตผู้ใหญ่บ้าน บ้านแม่ตาหลวง รวมถึงสมาชิกกลุ่ม จะช่วยจับปูในนาข้าว ซึ่งเป็นปูพันธุ์พระราชทานและพันธุ์พื้นเมือง ซึ่งชาวบ้านจะเก็บปูหลังจากลงกล้าในนาข้าวไปแล้วประมาณ 1 เดือน
เมื่อได้ปูนามาแล้วก็นำมาล้างให้สะอาด จากนั้นก็จะนำมาตำพร้อมกับสมุนไพรดับกลิ่นคาวได้แก่ ใบข่า ใบขมิ้น ใบตระไคร้ นำมาหั่นฝอยตำพร้อมปูให้ละเอียด โดยปริมาณ ปูสด 10 กิโลกรัม ใช้สมุนไพร 1 กิโลกรัม แล้วกรองให้เหลือแต่น้ำและนำไปพักหรือหมักไว้ 1 คืน ก่อนจะนำมาต้มในหม้อดินใช้เตาฟืนหรือเตาถ่าน ใช้ไฟแรงในช่วงแรก หลังจากน้ำเดือดก็ลดไปให้เป็นไฟอ่อนเคี่ยวด้วยไม้ไผ่ที่ทำเป็นลักษณะรูปตัวยูโค้งเพื่อเวลาเคี่ยวน้ำปูจะไม่ติดก้นหรือขอบหม้อ
..เคี่ยวไปเรื่อยๆ ซึ่งกระบวนการเคี่ยวจะใช้เวลาประมาณ 4-5 วัน (ห้ามใช้ไฟแรง) เคี่ยวจนกว่าน้ำปูในหม้อดินจะงวด ปรุงส่วนผสมเพิ่ม ได้แก่พริกป่น (ตามชอบหากชอบเผ็ดก็เพิ่มปริมาณพริก) ส่วนที่ทำจำหน่ายจะเผ็ดปานกลาง เมล็ดมะกัดหรือเมล็ดลูกจำกัดปั่นละเอียด(รสชาติคล้ายหม่าล่า) และกระเทียมบดละเอียด นำมาผสมในขั้นตอนสุดท้ายและเคี้ยวจนไม่เหลือน้ำถือว่าเสร็จสิ้นกระบวนการเคี้ยว
หลังจากนั้นตักออกจากหม้อนำมาพักไว้จนเย็นก่อนจะนำไปบรรจุในภาชนะเป็นกระปุกหรือตลับพร้อมจำหน่าย ซึ่ง ปูสด 1 กิโลกรัม ราคากิโลกรัมละ 80-90 บาท เมื่อเคี่ยวเสร็จจะได้น้ำปู๋เพียง 1 ขีดกว่าๆ นั่นหมายถึงหากใช้ปู 10 กิโลกรัม ก็จะได้น้ำปู๋เพียง 1-2 กิโลกรัมเท่านั้น
โดยน้ำปู๋ของกลุ่มไม่ใส่สารกันบูด สามารถเก็บไว้ได้นาน2-3ปี โดยไม่เสียรสชาติไม่ขึ้นรา จำหน่ายในราคากิโลกรัมละ 1,500 บาท เป็นตลับเล็กประมาณ 7 ขีด ราคา 100 บาท และต้องสั่งซื้อล่วงหน้าประมาณ 1 สัปดาห์ เนื่องจากทางกลุ่มจะทำให้ใหม่สดทุกออร์เดอร์ โดยจะเริ่มจำหน่ายในเดือน ก.ย.-ต.ค.นี้ หากสนใจสามารถสั่งซื้อได้โดยตรงที่กลุ่ม หมายเลขโทรศัพท์ 086-1892190
สำหรับน้ำปู๋ สามารถนำไปเป็นเครื่องปรุงในเมนูอาหารได้หลากหลาย อาทิ ส้มตำมะขามอ่อนใส่น้ำปู๋ ตำกระท้อนใส่น้ำปู๋ ตำส้มโอใส่น้ำปู๋ น้ำพริกน้ำปู๋ทานกับหน่อไม้ต้มและพักต้ม ยำหน่อไม้ใส่น้ำปู๋ หรือจะทานน้ำปู๋กับข้าวเหนียวร้อนๆก็ทานได้เช่นกัน
